Apaçık Radyo

Kumi Naidoo: “Yeni fosil yakıt projelerine yatırım yapan her hükümet, kendi ülkesindeki çocukların ölümüne yatırım yapıyor”

16 Kasım 2026

COP31 kapsamında Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi Başkanı Kumi Naidoo ile fosil yakıtlardan çıkış için yeni yol haritalarını, COP müzakerelerinin tıkanıklığını, Gazze'de yaşananları, daralan sivil alanı ve iklim adaleti mücadelesinde gençlerin, sanatın ve sivil itaatsizliğin rolünü konuşuyoruz.

Image
""

Özdeş Özbay: Şimdi Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi'nden Kumi Naidoo ile birlikteyiz. Bugün bizimle olduğunuz için teşekkür ederiz.

Kumi Naidoo: Beni davet ettiğiniz için teşekkür ederim.

Ö.Ö.: Bu röportajı, Halkların İklim Zirvesi'nde yaptığı etkileyici konuşmanın hemen ardından gerçekleştiriyoruz. Söze şöyle başlamak istiyorum: Şu anda Waseem ve Eren de bizimle birlikte. Onlar da bazı sorular soracaklar. İlk sorumuz şu: Santa Marta, tarihimizde benzeri olmayan bir gelişmeydi. Sizce COP31'deki resmî müzakereleri nasıl etkileyecek?

K.N.: Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen COP30'un sonunda, Başkan Lula bir önceki COP'un başlangıcında fosil yakıtların aşamalı olarak tamamen terk edilmesine yönelik bir plana ihtiyacımız olduğunu söylemiş olmasına rağmen, fosil yakıtlardan yine hiç söz edilmedi, bu ifade bile kullanılmadı. Ancak kapanış genel kurulunda COP Başkanlığı, Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi'nin Kolombiya hükümetiyle ortaklaşa olarak yıllardır gerçekleştirmek için çalıştığı Santa Marta Konferansı'nın COP'un çalışma programının bir parçası hâline geleceğini söyledi.

Eğer gerçekten bir aciliyet duygusu ve durumun ne kadar kötü olduğuna ilişkin doğru bir kavrayış varsa, Santa Marta'dan çıkan ve şu anda burada masada bulunan fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesi planının ele alınmasını ve sürecin bir parçası hâline gelmesini umalım.

Peki, işlerin gerçekten çok iyi gideceği konusunda son derece iyimser miyim? Duyduklarıma göre, Suudi Arabistan ve diğerleri gibi fosil yakıt sektöründe belirleyici olan ülkeler ilk hafta boyunca neredeyse her şeyi engelliyor. Ama bütün bu COP süreçlerinden ve diğer uluslararası süreçlerden öğrendiğim bir şey var: Asla vazgeçmeyin. Her şey bitene kadar.

Dolayısıyla, bu krize en az katkıda bulunmuş olmalarına rağmen halkları şimdiden muazzam acılar ve tehditlerle karşı karşıya olan ülkelerin delegelerine, örneğin Pasifik halklarının ve Karayip ada devletlerinin temsilcilerine şunu söylüyorum: Baskı yapmaya devam edin, vazgeçmeyin. Son ana kadar mücadele ediyoruz.

Ve iyi haber şu ki burada nasıl bir sonuç elde edersek edelim, elimizde bir plan var. Peki, bu plan ne? İrlanda Cumhuriyeti ve Tuvalu, Fosil Yakıtlardan Uzaklaşmaya İlişkin İkinci Konferans'a ev sahipliği yapacak. Santa Marta'nın ne olduğunu bilmeyen dinleyicileriniz için de söyleyeyim, bu elbette fosil yakıtların aşamalı olarak tamamen terk edilmesine yönelik ilk konferanstı. Ve önemlisi, orada 57 ülke vardı.

Santa Marta Konferansı'ndan altı hafta sonra, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda, Vanuatu'daki hukuk öğrencilerinden ilham alan bir girişim gündeme geldi. Altı yıl önce bu öğrenciler hukuk hocalarına giderek şöyle demişlerdi: “Dünyanın en büyük sorununu dünyanın en yüksek mahkemesine, Uluslararası Adalet Divanı'na taşımamız gerekmez mi?”

Ve çok olumlu bir karar elde ettik. Bu karar Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na sunuldu ve 141 ülke tarafından benimsendi. Bir grup ülke çekimser kaldı, 11 ülke karşı çıktı. İlginç bir şekilde, karşı çıkan bu 11 ülke arasında İran ve Amerika Birleşik Devletleri de vardı. Birbirlerini acımasızca bombalıyor olabilirler ama fosil yakıtlar konusunda son derece birlik içindeler.

Dolayısıyla Santa Marta'da 57 ülke varsa ve hükümetlerin fosil yakıtları aşamalı olarak tamamen terk etmelerini sağlama sorumluluğu bulunduğunu belirten Uluslararası Adalet Divanı kararını 141 ülke benimsediyse, umalım ki gelecek yıl önce İrlanda'da, ardından Pasifik'te bir araya geldiğimizde fosil yakıtlardan uzaklaşmayı savunan ülkelerin sayısı 57'nin üzerine çıksın. Ve 141'e ulaşamasak bile, umarım 100'den fazla ülke olur.

Ö.Ö.: Brezilya'nın yol haritasıyla ilgili de bir soru sormak istiyorum. Siz bu yol haritasını nasıl buldunuz? Çünkü bu da bir ilkti. Artık fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesine yönelik bir yol haritamız var diyebiliriz. Bu hafta daha fazla ülkenin kendi yol haritalarını açıklaması bekleniyor ve belki bunlardan bazıları Tuvalu'da düzenlenecek bir sonraki Fosil Yakıtlar Anlaşması buluşmasına da katılacak. Peki, Brezilya'nın yol haritasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

K.N.: Öncelikle, COP olarak bildiğimiz kusurlu uluslararası müzakere sürecinin ve kurumunun sınırları içinde konuştuğumuzu anlamamız gerekiyor. Bunun ideal bir yapı olmadığını kabul edelim. Biliyorsunuz, Mary Robinson'ın 2021'de Glasgow'daki COP'un ardından söylediği gibi, bu COP süreçleri “erkek, beyaz ve köhne”, değil mi? Fosil yakıt endüstrisinin burada bu kadar güçlü biçimde bulunması ve lobicilik faaliyetleri yürütmesi de cabası. Gençler on yılı aşkın bir süredir “Fosil yakıt çıkarlarını COP'tan çıkarın” diyor. Bu durum ilerlememizi gerçekten çok temel bir biçimde engelliyor.

Dolayısıyla fosil yakıtların aşamalı olarak tamamen terk edilmesine yönelik herhangi bir yol haritasını tartışmanın bile ne kadar zor olduğunu düşündüğümüzde, Brezilya'nın hazırladığı yol haritası da Santa Marta'dan çıkan fosil yakıtları terk etme planı da mükemmel olmaktan çok uzak. Çünkü çok açık konuşalım, başta sözde Küresel Kuzey ülkeleri olmak üzere, uluslararası alanda belirleyici konumda bulunan çok fazla ülke iki yüzlü davranıyor. Bir yandan bilimi kabul ettiklerini ve fosil yakıtları aşamalı olarak tamamen terk etmemiz gerektiğini söylüyorlar. Ama örneğin ilk konferansın ortak düzenleyicilerinden biri olan Hollanda hükümeti bile yeni doğal gaz ruhsatları veriyor. Gençlerin açtığı bir dava sonucunda mahkemeler hükümete, fosil yakıtları aşamalı olarak terk etmek için yeterince çaba göstermediğini ve daha fazlasını yapması gerektiğini söyledi. Peki onlar ne yapıyor? Mahkemelerin söylediklerine saygı göstermek yerine karara itiraz etmeye çalışıyorlar. Dolayısıyla karşı karşıya olduğumuz bir başka büyük sorun da bu.

Fosil yakıtları aşamalı olarak terk etme planına gelince, elbette böyle bir planın olması hiç olmamasından daha iyi. Bu bir ilerleme. Sonunda doğru meseleye odaklanmaya başladığımızı gösteriyor. Ama eğer herhangi biri, otuz yıldır ihtiyacımız olan sonuçları sağlayamayan bu kusurlu COP sürecinin bunu başaracağına inanıyorsa... Bakın, bu süreç başladığında bugün olduğu gibi neredeyse 1,5 derecelik sıcaklık artışına ulaşmış değildik, değil mi? Atmosferdeki karbondioksit yoğunluğu milyonda 350 parçanın altındaydı. Otuz yıl boyunca işler giderek daha kötüye gitti ve her şey eskisi gibi devam etti. Burada adeta ritüele dönüşmüş bir süreçten geçiyoruz. Dolayısıyla kendimizi fazla kaptırmayalım. Küresel yönetişimin işleyiş biçimi bu olmamalı.

Ama bu sürecin yaptığı bir şey var: Fosil yakıtları gündeme taşıdı. Bu nedenle Brezilya'nın yol haritasını memnuniyetle karşılıyoruz. Ancak Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi olarak çok açık biçimde söyleyeceğimiz bir şey var. Albert Einstein'ın bir zamanlar söylediği gibi, deliliğin tanımı aynı şeyi tekrar tekrar yapıp farklı sonuçlar beklemektir, değil mi? Otuz yıl boyunca sorunun temel kaynağı olan fosil yakıtlarla mücadele etmeye çalıştıktan sonra, bir ülkenin her şeyi engelleyebildiği bu sistemin dinamiklerinin birdenbire değişeceğini düşünüyorsak...

Suudi Arabistan, Rusya ya da herhangi bir ülke “Biz buna katılmıyoruz” diyebiliyor ve diğer bütün ülkeler kabul etse bile karar alma süreci engellenebiliyor. Bu arada, burada karar alma mekanizmasının kendisi de sorunlu. Bu da başlı başına uzun bir hikâye. Herkesin mutlaka aynı fikirde olması gerekiyormuş gibi bir izlenim yaratıyorlar. Oysa bu mesele, Berlin'de düzenlenen ilk COP'tan bu yana çözüme kavuşturulmamış durumda. O zaman bu konuda bir kural tartışması vardı.

Şimdi, bu COP ile bir sonraki COP arasında yapmamız gereken şeylerden biri, COP'un karar alma mekanizmasının yeniden ele alınması için baskı oluşturmak. Çünkü Berlin'deki ilk toplantıda, tek bir ülkenin her şeyi durdurabilmesi gerektiğini resmen belirleyen bir karar alınmadı, değil mi? Evet. Dolayısıyla yeni bir çok taraflı sürece ihtiyacımız var. Bunu anlamak için dâhi olmaya gerek yok, değil mi?

Ama özellikle Avrupa ülkeleri olmak üzere bu güçlü ülkeler şimdi çıkıp “Fosil yakıtları aşamalı olarak terk etme meselesini yeniden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi sürecine taşıyalım” demek istiyor. Oysa bu süreç otuz yıldır bizi olağanüstü biçimde hayal kırıklığına uğrattı. Sonuç olarak yeni bir çok taraflı sürece ihtiyacımız var.

Santa Marta'da anlaşmayla ilgili ortaya çıkan en olumlu gelişme de buydu. Dinleyicilerinize bunun ne anlama geldiğini açıklamak istiyorum. Bir örnek vereyim. Kara Mayınlarının Yasaklanması Sözleşmesi'ni ele alalım. Bu anlaşma, 44 ülke tarafından Birleşmiş Milletler sisteminin dışında, Kanada'nın Ottawa kentinde müzakere edildi. Ardından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na götürüldü ve orada adeta şöyle denildi: “Tamam, şimdi elinizi kaldırın ve ‘Ben kara mayını istiyorum, ben kara mayını istiyorum’ deyin.” Elbette anlaşma kabul gördü.

Biz de bilimi kabul eden, ciddi davranan ve halklarının hayatları tehlikede olan, Tuvalu ve diğer Pasifik ada devletleri gibi kararlı ülkelerden oluşan bir grup oluşturabilirsek bu anlaşmayı hazırlayabileceğimize inanıyoruz. Sonra anlaşmayı Birleşmiş Milletler'e götürürüz ve bakalım o zaman kim karşı çıkacak.

Elbette kamuoyunun giderek bizim lehimize değiştiğini düşünüyorum. İnsanlar artık fosil yakıtların iklim krizinin başlıca itici gücü olduğunu anlıyor. Umarım bu mesaj, giderek daha fazla hükümetin durumla ilgili dürüst davranması için baskı altında kalmasını sağlar.

Ve sözlerimi şunu söyleyerek bitirmek istiyorum: Yeni fosil yakıt projelerine yatırım yapan her hükümet, aslında kendi ülkesindeki çocukların ve onların çocuklarının ölümüne yatırım yapıyor demektir. Bu, intihar niteliğinde bir karardır. Hem gelecek kuşaklarla hem de bugünün kuşaklarıyla hiçbir kuşaklar arası dayanışma göstermeyen bir karardır.

Ve ben bu hareketin ivmesinin yavaş yavaş, yavaş yavaş, yavaş yavaş arttığına ve sonunda doruk noktasına ulaşacağına inanıyorum. Umarım sizin gibi kamuoyuna ulaşmanın alternatif yollarını geliştiren insanlar, daha ilerici alternatif medya kuruluşları ve benzeri oluşumlar da çözümün bir parçası olacaktır.

W.A.S.: Gazze, COP31'de bir hakikat anı. Bu, Gazze'de yaşanan soykırım sırasında düzenlenen dördüncü COP. Gazze'de yerinden edilmiş insanların kaldığı bir çadırda dokuz aylık bebeğini kaybeden Filistinli bir baba şöyle söyledi, alıntılıyorum: “Uyandığımda oğlumun soğuktan donarak öldüğünü gördüm.”

CAN International'ın İcra Direktörü Tasneem Essop, geçen cuma düzenlenen basın toplantısında Gazze'de devam eden korkunç yıkımdan söz ederek olağanüstü bir konuşmaya başladı. Hükümetleri ve gazetecileri, Antalya'dan yalnızca 621 kilometre uzakta yaşananlarla yüzleşmeye çağırdı.

COP'ta oturup bir soykırım yaşanmıyormuş gibi davranamayız. Bize soykırımdan ve geçen hafta, sanırım son iki haftadır yaşanan sellerden söz eder misiniz? Bunlar birbiriyle nasıl kesişiyor? Teşekkür ederim.

K.N.: Filistin halkı topraklarından mahrum bırakıldı, işgal altında yaşadı, Nakba felaketini yaşadı. Ve dünyadaki hâkim güçler, bize askerî-endüstriyel kompleksi ve fosil yakıt endüstrisi kompleksini dayatan bu ülkeler, Filistin halkının temel insan haklarına ihanet etti.

Bu bir apartheid devleti. Uluslararası Af Örgütü, İsrail'deki önde gelen insan hakları örgütü B'Tselem ve Birleşmiş Milletler uzun zamandır bunu apartheid olarak nitelendiriyor.

Yani Gazze hakkında, 2018 yılında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun başlangıcında düzenlenen Mandela Barış Zirvesi sırasında Genel Kurul'a hitap ettiğimde, o dönemde Uluslararası Af Örgütü'nün Genel Sekreteri olarak Gazze'nin açık hava hapishanesi olduğunu söylemiştim.

Evet. Yani aslında, biliyorsunuz, bir toplama kampında bile olsanız ya da hapishanede olsanız... Sonra insanlar bana “Hayır, oraya hapishane dememelisin, çünkü en azından hapishaneye girdiğinde ne zaman serbest bırakılacağını bilirsin, bazen de olsa bilirsin, değil mi?” dediler. Evet, bu kalıcı bir durum. Dolayısıyla insanlar çok büyük acılar çekti.

Son dört yılda yaşananlara gelince, bunlara giden süreçte tam olarak neler olduğuna ilişkin hikâyenin tamamı henüz bilinmiyor. Gazze'deki gençleri destekleyen Pakistanlı bazı gençlerle yaptığım bir röportajda şöyle demiştim: “Şaşkınım. İstihbarat toplama konusunda dünyanın en gelişmiş devletlerinden biri olan, en ileri teknolojilere ve benzeri imkânlara sahip bir devletin, İsrail sınırından kelimenin tam anlamıyla 50 metreden daha yakın bir yerde bir şeyler organize edildiğinden nasıl haberi olmaz?”

Ve elbette artık bildikleri çok açık hâle geldi, değil mi? Netanyahu da Trump gibi hapse girmekten kurtulmak için iktidar gücünü kötüye kullanmış kişiler. Ve şuna inanıyorum ki bu durum, bu arada, sıradan İsrail vatandaşlarının çıkarına da değil, Filistin halkının çıkarına ise kesinlikle değil.

Ancak Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'ın Filistin halkına yönelik bu katliamın ve soykırımın silahlandırılmasındaki suç ortaklığı, bütün dikkatimizi yalnızca Netanyahu rejimine yöneltemeyeceğimiz anlamına geliyor.

Örneğin Trump'ın dünyaya çıkıp “Bir barış anlaşması yaptık” dediği gerçeğine de dikkat çekmemiz gerekiyor. Peki, yalnızca Gazze'de değil, Batı Şeria'da da kaç insan öldü, değil mi?

Dolayısıyla uluslararası sistemin Filistin halkını hem tarih boyunca hem de bugün korumakta başarısız olması gerçekten utanç verici.

Ama bütün bu acının ve trajedinin içinde, evet, olumlu bir şeyin de olduğunu bilmeliyiz. Kamuoyu dünyanın her yerinde belirgin biçimde değişti ve Filistin halkının temel insan haklarından yararlanma, apartheid altında yaşamama ve benzeri meşru taleplerine destek vermeye başladı.

Size bir örnek vereyim. Amerika Birleşik Devletleri'nde 2014 yılında Demokrat Parti üyeleri arasında bir anket yapsaydınız, İsrail devletini destekleyenlerin oranı Filistin'in özgürlüğünü destekleyenlerden en az 40 yüzde puan daha fazlaydı. Bugün aynı anketi yaptığınızda, anket üstüne anket bu durumun tamamen tersine döndüğünü gösteriyor. Ara seçimlerde de bunu görebilirsiniz, değil mi?

Elbette orada çocuğunu kaybeden bir babaya ya da çocuklarını kaybeden pek çok anne babaya bundan teselli bulmalarını söylemek zor. Ama Filistin halkı için adalet sağlanması amacıyla her gün mücadele edenlere, özellikle Gazze'de ve Batı Şeria'da sahada mücadele edenlere şunu söylemek istiyorum: Son dört yılda yaptıkları fedakârlıklar ve bu soykırıma karşı durmak için tekrar tekrar ayağa kalkmaları, dünyanın dört bir yanında çok sayıda insana ilham verdi.

Ve Nelson Mandela'nın bir zamanlar biz Güney Afrikalılara söylediği bir söze inanmak istiyorum. Şunu söylemişti... Peki, neden Güney Afrika, İsrail'i Uluslararası Adalet Divanı'na götüren ülke oldu? Çünkü biz de özgürlüğümüz için mücadele ettik, biliyorsunuz, birlikte mücadele ettik. Ve Mandela şöyle demişti: “Filistinliler özgür olmadan Güney Afrikalılar asla özgür olmayacak.”

Aynen öyle. İnsanlar özgür olmalı. Ve çoğunluğuyla aynı inancı paylaşan Arap ülkelerine de bir şey söylemek istiyorum. Filistinlilerin yalnızca Müslümanlardan oluşmadığını da unutmamak gerekiyor. Hristiyan Filistinliler de var ve başkaları da var. Ama elbette büyük bir bölümü İslam inancına mensup.

Dünyadaki Arap ülkelerine şunu söylüyorum: Hepiniz acınacak bir performans sergilediniz. Soykırımla karşı karşıya kalan insanları desteklemek için ayağa kalkmamanız açısından hepiniz gerçekten acınacak bir durumda kaldınız. Güney Afrika bu davayı açtığında bile kaçınız hemen çıkıp “Biz de katılacağız” dedi, değil mi?

Çünkü finansman anlaşmalarından ve Trump'la, Batı'yla yaptıkları yozlaşmış anlaşmalardan endişe ediyorlardı. Yaptıkları şey bu. Ve bazen Filistin davasını fırsatçı bir biçimde kendi vatandaşlarının desteğini kazanmak, onları yanlarında tutmak ama aynı zamanda kontrol etmek için kullanıyorlar.

Ama size şunu söyleyeyim: Konuştuğum bütün Filistinlilerden, özellikle sürgünde yaşayanlardan edindiğim izlenim şu ki, kendilerini komşu olarak tanımlayan, “Biz sizin yanınızdayız” diyen ülkeler tarafından derinden ihanete uğramış ve incinmiş hissediyorlar. Çünkü bu dayanışmaya en fazla ihtiyaç duydukları anda o dayanışma ortada yoktu.

E.İ.: Daha önce CIVICUS'un ve Uluslararası Af Örgütü'nün başkanlığını yaptınız. Halkların İklim Zirvesi'ndeki konuşmanızın sonunda dizlerinizin üzerine çökerek Cumhurbaşkanı Erdoğan'a siyasi tutukluları serbest bırakması için çağrıda bulundunuz.

Genel olarak insanların itirazlarını ve muhalefetlerini dile getirebildikleri sivil alanın endişe verici bir hızla daraldığını görüyoruz. Bu durum, savaş karşıtı hareket, kaynak sömürüsüne karşı mücadele eden hareket ve iklim hareketi için de geçerli.

Peki, halkın öncülük ettiği bir dönüşümü ileriye taşıyabilmek için giderek daralan bu sivil alanı nasıl savunabiliriz?

K.N: Evet. Ne yazık ki bu sorun dünyanın neredeyse bütün ülkelerinde yaşanıyor. CIVICUS bu konuda izleme çalışmaları yapıyor ve sivil alanın nasıl daraldığını görebiliyoruz. Bu gerçekten yaşanıyor.

Yani bir düşünün. Amerika Birleşik Devletleri'nde maskeli polis memurları sokaklarda insanları öldürüyor, vatandaşları tutukluyor, sınır dışı ediyor ve benzeri şeyler yapıyor, değil mi? Sözde insan haklarını savunan ülkelerden söz ediyoruz.

Ama bu aslında bize bir şeyi gösteriyor. Ve şimdi pek de popüler olmayacak bir şey söyleyeceğim. Evet. Buradaki sorunlardan biri demokrasinin çalınmış olması. Demokrasi fikrinin içi boşaltıldı. Çünkü bugün Amerika Birleşik Devletleri'ne baktığımda çok basit bir şey söylüyorum: ABD'deki sistem bir demokrasi değil. Liberal bir oligarşi, değil mi? Demokrasinin özünün bulunmadığı, yalnızca seçimler gibi biçimsel unsurlarının olduğu bir sistem.

Ve öyle görünüyor ki ara seçimlerde Amerika Birleşik Devletleri'ndeki insanlar bunun farkına varmaya başladı. Çünkü gerçekten iyi, genç adaylar ortaya çıktı ve şöyle söylüyorlar: “Bu mantıklı değil. En tepede bulunan insanlar, on yıl önce hayal bile edilemeyecek ölçekte servet biriktiriyor ve kaynakları sömürüyor.”

Peki, bu sorunu nasıl ele alacağız? Birincisi, yaşananları açıkça dile getirmeliyiz. Ve yine, umarım konferansın sonuna kadar hâlâ burada olurum.

Temelde tarih bize ne öğretiyor? Evet. İnsanlık ne zaman derin ve büyük bir adaletsizlikle ya da zorlukla karşı karşıya kalsa, bu mücadeleler ancak vicdan sahibi kadınlar ve erkekler ayağa kalkıp “Artık yeter, bundan sonrası olmaz” dediklerinde ilerledi. Ve bu insanlar “Gerekirse hapse girmeye hazırız, gerekirse hayatımızı feda etmeye hazırız” dediler.

Dolayısıyla barışçıl sivil itaatsizliği artık daha önce hiç görülmemiş bir ölçekte hayata geçirmemiz gerekiyor. Ancak buna benim yaratıcı aktivizm ya da sanatla aktivizmin birleşimi olan “artivizm” dediğim şey de eşlik etmeli, değil mi?

Çünkü size bir şey söyleyeceğim. Ve insanlar bu gerçeği söylememden hoşlanmayacak. Burada, Halkların Zirvesi'nde bulunan çoğumuza bir soru sorulsa ve kendimize karşı dürüst olsak... Hatta bunu burada bulunan insanlar üzerinden düşünelim. Bu etkinlik bittiğinde, iki hafta sonra evinize döndüğünüzde, geniş ailenizle ve arkadaşlarınızla bir araya geldiğinizde, size “Orada neler yaşandığını bana basitçe anlatabilir misin?” diye sorsalar, kaçımız bunu rahatlıkla açıklayabileceğimizden emin oluruz?

Eğer kendi ailelerimize bile bütün bu sürecin neyle ilgili olduğunu anlatamıyorsak sıradan insanları bu mücadeleye nasıl dâhil edeceğiz, değil mi? Dolayısıyla iletişim kurma biçimimizde çok büyük bir başarısızlık yaşadığımızı kabul etmemiz son derece önemli.

Ve buna kişisel bir örnekle yanıt vereceğim. Başpiskopos Desmond Tutu'nun ölümünden sonra, Güney Afrika'da çok popüler bir müzisyen, hip-hop sanatçısı ve rapçi olan oğlumuz, annesini ve beni karşısına oturttu ve şöyle dedi: “Arkadaşlar, yaptığınız işte gerçekten iyi değilsiniz. Gençliğinizden beri insan hakları, demokrasi, toplumsal cinsiyet eşitliği, sürdürülebilirlik ve bütün bunlar için mücadele ediyorsunuz. Ama dünyaya baktığımda her şeyin tam tersine gittiğini görüyorum. O yüzden neden biraz rahatlayıp başarısız olduğunuzu kabul etmiyorsunuz?”

Yani bizimle biraz dalga geçiyordu. Canımızı acıttı ama önemli bir noktaya değiniyordu. Ben de ona “Kesinlikle, sana katılıyorum” dedim. Ardından “Peki, neden başarısız oluyoruz?” diye sordum.

“Çok basit” dedi. “Bütün mesajlarınızı ve anlatılarınızı insanların beynine yöneltiyorsunuz ama kalplerini, bedenlerini ve ruhlarını görmezden geliyorsunuz.”

Sonra da şöyle dedi: “Trump'ın ne yaptığına bakın. Trump beyni devre dışı bırakıyor, doğrudan kalbe sesleniyor ve her türlü nefreti silaha dönüştürüyor.”

Elbette bizim gerçeklerden uzaklaşmamamız gerekiyor. Bilimin söylediklerinden başlamalıyız, başlangıç noktamız bilim olmalı. Ama bir şarkı, bir politika raporundan ya da bilimsel açıklamadan çok daha geniş kitlelere ulaşacaktır, değil mi? Ne demek istediğimi anlıyor musunuz?

Dolayısıyla insanlarla iletişim kurma biçimimizi daha insani hâle getirmeye başlamalıyız. İhtiyacımız olan şey cesaret, yaratıcı sivil itaatsizlik ve sanatla kültürün gücünden yararlanma konusunda çok büyük bir ilerleme.

Ve şunu da söylemek istiyorum: Sanatın ve kültürün gücünden yararlanmak tek başına bizi iklim krizinden ve onunla kesişen diğer krizlerden kurtarmayacak. Ancak bir konuda çok netim: Sanatın ve kültürün gücünden yararlanmayı başaramazsak başarısız olacağımız kesin.

Ve işin korkunç trajedisi şu: Steve Bannon, Donald Trump ve onların çevresindeki insanlar bunu bizden çok daha iyi anlıyor, değil mi? Steve Bannon'ın en önemli teorik ilham kaynağının kim olduğunu biliyor musunuz? Felsefesi açısından değil, örgütlenme stratejisi açısından. İtalyan sosyalist Antonio Gramsci, değil mi? Hegemonya kavramını biliyorsunuz, değil mi? Hegemonya. Ve toplumun farklı kesimlerine bakmanız gerektiği fikrini.

Biz ise insanları örgütlerken ve harekete geçirirken çoğu zaman mesajlarımızı sanki herkes aynı düzeydeymiş gibi oluşturuyoruz.

Ama söyleyeceğim son şeylerden biri şu: Mücadelelerimizin çoğunda, özellikle de iklim mücadelesinde, konuyu insanların gündelik yaşam deneyimleriyle bağlantı kuramayacakları bir biçimde anlatıyoruz.

Oysa iklimin sizin suyunuzla, gıdanızla, çocuklarınızın eğitimiyle ilgili olduğunu anlatmaya başlamamız gerekiyor. Soluduğunuz havanın kalitesiyle ilgili. İnsana yakışır bir işinizin olup olamayacağıyla, bir kömür madenine inmek zorunda kalmadan çalışabilmenizle ve ciğerleriniz kirlendiği için erken yaşta ölmek zorunda kalmamanızla ilgili, değil mi?

Dolayısıyla bütün bu nedenlerle insanların morallerini bozmamaları gerektiğini söylüyorum. Tarih bize her mücadelenin fedakârlık gerektirdiğini gösterdi. Ve ben bu konuda çok netim. Çok netim.

Pek çok genç insandan büyük ilham alıyorum, çünkü benim kuşağım onları çok büyük ölçüde yüzüstü bıraktı. Yeni düşünme biçimleri, yeni örgütlenme yöntemleri ve insanları harekete geçirmenin yeni yollarını geliştiren o kadar çok genç var ki.

Ve bence benim kuşağımın şu anda siyasi açıdan yapabileceği en önemli şey... Buradaki müzakerecilerin yaş ortalamasına bile bakın. Bugün dünyanın dört bir yanındaki devlet başkanlarına bakın. Yani pek çok ülkede 80 yaşın üzerinde insanlar var. Kendilerinin sonuçlarına asla katlanmayacakları kararlar alıyorlar. Bu kararların sonuçlarıyla hiçbir zaman yüzleşmeyecekler.

Dolayısıyla mücadelelerimizde çok daha kesişimsel bir yaklaşıma ihtiyacımız var. Örneğin konuşmamdan sonra biri yanıma gelip şöyle dedi: “Bir iklim aktivisti olarak neden LGBTİQ konusuna odaklandığınızı anlamadım.”

Yani LGBTİQ topluluğu da bütün dinî topluluklar da hepimiz iklim felaketinden etkileneceğiz.

Ve biraz yaramazlık yaparak bitirmek istiyorum. Benim gibi insanlar yıllardır “Gezegeni kurtarın, çevreyi kurtarın, iklimi kurtarın” diyor. Ama gerçek şu ki gezegenin aslında kurtarılmaya ihtiyacı yok.

Bir düşünün. Eğer bugün izlediğimiz yolda ilerlemeye devam edersek, fosil yakıtlara bağımlılığımızı sürdürürsek gezegeni artık gıda üretemeyeceğimiz bir noktaya kadar ısıtacağız. Afrika'da, Afrika'nın bazı bölgelerinde bu zaten yaşanıyor. Toprak ve su ortadan kalktığı için bazı bölgeler boşalıyor, insanlar buraları terk ediyor.

Sonunda bu durum küresel ölçekte yaygınlaştığında insanlık yok olacak. Ama gezegen burada olmaya devam edecek.

Ve özellikle Küresel Kuzey'de bazen hayvanları insanlardan daha fazla önemseyen, bu konuda endişe duyan herkes için iyi haber şu: Biz bir tür olarak yok olduktan sonra ormanlar yeniden büyüyecek, okyanuslar kendini toparlayacak ve benzeri şeyler yaşanacak.

Dolayısıyla felaket boyutundaki iklim değişikliğini önleme mücadelesinin, çocuklarımızın ve onların çocuklarının geleceğini korumaktan ne daha fazla ne de daha az bir şey olduğunu anlamamız gerekiyor.

Ve son olarak şunu söylemek istiyorum: Para onların elinde olsa bile çoğunluk biziz, değil mi? Sayısal üstünlük bizde. Bizim çokluğumuz onların parasını yenebilir. Mesajımızı insanlara ulaştırarak, onlar üzerinde baskı oluşturarak ve benzeri yollarla bunu yapabiliriz.

Ayrıca dünyadaki bütün dinî geleneklerin öğretilerinin bizim yanımızda olduğu gerçeğini de küçümsememeliyiz. Hatta bunu söylerken agnostik insanları ve diğerlerini de dâhil ediyorum. Herkesi.

Bilim bizim yanımızda, adalet bizim yanımızda, tarih bizim yanımızda. Büyük şirketlerin etkisi altına girmiş ve onların isteklerini yerine getiren yozlaşmış oligarşik liderlerden oluşan bir grup olsa bile. İster Gazze'de ister dünyanın başka bir yerinde olsun.

Ama bence şu anda içinde bulunduğumuz dönem, insanların tutumlarının değişmeye başladığını gösteriyor. Ve bu, uzun zamandır bu mücadeleyi veren biz aktivistlere de bağlı. Alçakgönüllü olmalıyız. Yeni liderlerin ortaya çıkabileceği alanlar yaratmalıyız. Gençlerin öne çıkmasını sağlamalıyız.

Ve gençlere de şunu söylemek istiyorum: Güney Afrika da dâhil olmak üzere farklı ülkelerde içinde faaliyet gösterdiğimiz siyasi sistemlerin çoğu mükemmel olmaktan çok uzak. Meşruiyet sorunları var. Para seçimleri kirletiyor ve bütün bunlar yaşanıyor.

Ama tamam, bütün bunlara rağmen akıllıca hareket edin, yaratıcı olun, gücü ele geçirin, değil mi? Siyasi iktidar alanını terk etmeyin. Siyasi iktidar alanından vazgeçmeyin.

Ve Amerika Birleşik Devletleri'nde seçilen bazı adayların hakkını teslim etmem gerekiyor. Demokrat Parti'nin ana akım kesimi onların hepsini gözden çıkarmıştı. Bu arada ABD'deki sorun, Demokrat Parti'nin de sorunun büyük bir parçası olması. Çünkü Demokrat Parti de Cumhuriyetçi Parti'yi kontrol eden aynı oligarşik çıkarların kontrolü altında.

Ve biraz daha hafif bir notla bitireyim. Tanzanya Devlet Başkanı Julius Nyerere... Bu arada bu sadece bir şaka, röportaj için değil ama kullanabilirsiniz.

Tanzanya bağımsızlığını kazandığında Amerikalı bir heyet ülkeye geliyor. Biliyorsunuz, yerlilerin neler yaptığına bakmaya geliyorlar. Gruptaki gazetecilerden biri şöyle soruyor: “Sürekli demokrasi için mücadele ettiğinizi söylüyordunuz ama sonunda tek partili bir devlet kurdunuz. Bunun bir çelişki olduğunu düşünmüyor musunuz?”

Nyerere de şöyle açıklıyor: “Hayır, biliyorsunuz, Britanya sömürge devletinin muazzam gücüne karşı mücadele etmek zorundaydık. Çok acımasızdı. Askerî, ekonomik ve iletişim olanakları açısından bizden milyonlarca kat daha güçlüydü. Bu yüzden insanları tek bir bayrak altında birleştirmek zorundaydık. Zamanla siyasi partiler ortaya çıktı.”

Sonra da şöyle diyor: “Ama bana bu soruyu sormanıza şaşırdım. Çünkü Amerika Birleşik Devletleri'ne baktığımda, o dönemde Batı Avrupa ülkelerinin çoğundan farklı bir durum görüyorum. Batı Avrupa'da en azından çalışan insanların çıkarlarını savunan bir parti ve sermaye sınıfının çıkarlarını savunan bir parti vardı. Bazen her iki tarafta da birden fazla parti bulunuyordu.”

Ardından şöyle diyor: “Amerika Birleşik Devletleri'ne baktığımda ise iki partinizin de açıkça kapitalist sınıfın çıkarlarını savunmak için var olduğunu görüyorum.”

Ve sonra şöyle ekliyor: “Bu anlamda Amerika Birleşik Devletleri de tek partili bir devlet. Ama tipik Amerikan savurganlığıyla, sizde o partiden iki tane var.”

Ö.Ö.: Teşekkür ederim. Kumi Naidoo. Evet, aktivist ve Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi'nin başkanı Kumi Naidoo. Bugün Apaçık Radyo'da sizi ağırlamaktan büyük gurur duyuyoruz. Bizimle olduğunuz için çok teşekkür ederiz.

K.N.: Beni davet ettiğiniz için çok teşekkür ederim. Gerçekten çok teşekkürler. Yaptığınız çalışmalarda da başarılar diliyorum, çünkü gazetecilik çözümün temel unsurlarından biri. Umarım gazeteciler cesur olmaya ve özellikle içinde bulunduğumuz bu dönemde normalde seslerini duyuramayan insanların sesi olmaya devam ederler.

Ö.Ö.: Evet, çok teşekkür ederiz.


Kumi Naidoo kimdir? Güney Afrikalı insan hakları ve iklim adaleti aktivistidir. Genç yaşta apartheid rejimine karşı mücadeleye katılan Kumi Naidoo, CIVICUS'un Genel Sekreterliği (1998–2008), Greenpeace International'ın İcra Direktörlüğü (2009–2015) ve Uluslararası Af Örgütü'nün Genel Sekreterliği (2018–2020) görevlerini yürütmüştür. Hâlen Fosil Yakıtlar Anlaşması Girişimi'nin (Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty Initiative) başkanlığını yapmaktadır. Çalışmalarında fosil yakıtlardan adil çıkışa, insan haklarına, demokratik özgürlüklere ve küresel iklim adaletine odaklanmaktadır. 

 

Benzer İçerikler

Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki