“İklim krizi bir COP zirvesi daha bekleyemez!”
İklim Kuşağı Konuşuyor'da Atlas Sarrafoğlu, COP31’in sonuna yaklaşılırken fosil yakıtlardan çıkış, iklim finansmanı ve adil geçiş konularındaki anlaşmazlıkları; nihai karar metni etrafındaki tartışmaları, iklim biliminin müzakerelerdeki yerini, savaşların çevresel etkilerini ve iklim adaleti mücadelesini ele alıyor.
Merhaba sevgili Apaçık Radyo dinleyicileri, İklim Kuşağı Konuşuyor programına hoş geldiniz. Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31'in sonuna yaklaşıyoruz. Ancak iki haftadır devam eden müzakerelerde ülkeler hâlâ birçok konuda uzlaşabilmiş değil. Bugün sona ermesi planlanan zirvenin, görüşmelerin uzaması nedeniyle 21 Kasım Cumartesi gününe sarkması bekleniyor. Dolayısıyla COP31'in en önemli siyasi çıktılarından biri olması beklenen Genel Siyasi Karar Metni'nin de Cumartesi günü kabul edilmesi öngörülüyor.
Peki, bu karar metni neden önemli? Her COP zirvesinde ülkeler, sera gazı emisyonlarının azaltılmasından iklim değişikliğine uyuma, iklim finansmanından kayıp ve zararlara kadar pek çok konuda müzakereler yürütüyor. Genel Siyasi Karar Metni ise bu farklı başlıkları bir araya getirerek zirvenin genel siyasi mesajını ortaya koyuyor. Bunu bir kitabın son bölümü gibi düşünebiliriz. Kitap boyunca anlatılanların ne anlama geldiğini ve hikâyenin nasıl sonuçlandığını gösteren bölüm. Bu metinler kısa olsa da uluslararası iklim politikaları üzerinde önemli etkiler yaratabiliyor. Örneğin, 2021 yılında Glasgow'da düzenlenen COP26'nın sonuç kararında ilk kez kömür kullanımının aşamalı olarak azaltılmasına yer verildi. 2022'de Mısır'da düzenlenen COP27'de ise iklim değişikliğinin yol açtığı kayıp ve zararlarla mücadele için bir fon kurulması kararlaştırıldı. Ancak her COP zirvesinde mutlaka böyle bir karar kabul edilmiyor. Taslak zirve başkanlığı tarafından hazırlanıyor, ülkeler tarafından müzakere ediliyor ve uzlaşılması hâlinde kabul ediliyor.
COP31'de 16 Kasım'da yayınlanan ilk taslak fosil yakıtlardan uzaklaşma, iklim finansmanı, uyum politikaları ve adil geçiş gibi pek çok başlığı kapsıyor. Ancak ilk taslaktaki bütün ifadeler nihai kararda korunmayabiliyor. Müzakerelerin son aşamasında bazı ifadeler zayıflatılabiliyor veya tamamen çıkarılabiliyor.
Özellikle fosil yakıtlardan uzaklaşma konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunuyor. Birçok ülke daha güçlü taahhütler isterken, fosil yakıt üreticisi bazı ülkeler bu ifadelerin karar metnine girmesine karşı çıkıyor. İklim finansmanı da anlaşmazlıkların merkezinde. Gelişmekte olan ülkeler, iklim krizine uyum sağlayabilmek için daha fazla mali destek talep ederken, gelişmiş ülkelerin bu sorumlulukları nasıl üstleneceği tartışılıyor.
COP31'deki tartışmaların arka planında ise giderek büyüyen bir başka sorun var: Ülkelerin verdikleri iklim taahhütleriyle gerçekte uyguladıkları politikalar arasındaki uçurum. Paris Anlaşması'nın küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefi giderek daha fazla tehdit altına girerken, yalnızca yeni hedefler açıklamak yeterli değil. Fosil yakıt üretiminin azaltılması, iklim finansmanının sağlanması ve adil geçiş politikalarının hayata geçirilmesi için somut adımlar gerekiyor.
Ancak COP31'deki anlaşmazlıklar yalnızca nihai metinde hangi ifadelerin yer alacağıyla sınırlı değil. Zirvede yeterince dikkat çekmeyen konulardan biri de iklim müzakerelerinin temelini oluşturması gereken ‘bilim’.
Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli, yani IPCC, iklim değişikliğine ilişkin bilimsel araştırmaları değerlendiren en önemli uluslararası kuruluşlardan biri. Görevi hükümetlere politika dayatmak değil, mevcut bilimsel bilgileri tarafsız biçimde ortaya koymak. Ancak COP31'de IPCC'nin yedinci değerlendirme raporunun takvimi ve finansmanı tartışma konusu hâline geldi. 2028'de yapılacak ikinci Küresel Durum Değerlendirmesi, Paris Anlaşması kapsamındaki ilerlemenin ölçülmesi açısından büyük önem taşıyor. Avrupa ülkeleri ve iklim krizine karşı kırılgan durumdaki birçok ülke, IPCC'nin güncel bilimsel değerlendirmelerinin bu süreçte kullanılmasını istiyor. Buna karşılık Suudi Arabistan, Rusya, Çin ve Hindistan'ın da aralarında bulunduğu bazı ülkeler, raporların hazırlanması için daha fazla zaman gerektiğini savunuyor. Özellikle gelişmekte olan ülkelerden bilim insanlarının sürece katılımını vurguluyorlar.
İklim savunucuları ise raporların gecikmesinin, ülkelerin emisyon azaltımındaki yetersizliklerinin güncel bilimsel verilerle değerlendirilmesini zorlaştırabileceği uyarısında bulunuyor. Çünkü iklim krizinin ne kadar hızlı ilerlediğini ortaya koyan güncel değerlendirmeler olmadan, ülkelerin mevcut politikalarıyla yetinmesi kolaylaşabilir. İklim eylemine yönelik direncin güçlendiği bir dönemde, bilimin karar alma süreçlerindeki yerinin tartışılması da başlı başına dikkat çekici.
COP31'de yeterince görünür olmayan bir başka mesele ise militarizasyon ve savaşların iklim üzerindeki etkileri. İklim krizini tartışırken çoğunlukla enerji üretimini, sanayiyi ve ulaşımı konuşuyoruz. Oysa askeri faaliyetler, silah sanayisi ve savaşlar da önemli bir çevresel yıkım kaynağı. ‘Scientists for Global Responsibility’ ve ‘Conflict and Environment Observatory’ tarafından hazırlanan bir araştırmaya göre, askeri faaliyetlerin ve tedarik zincirlerinin küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 5,5'inden sorumlu olduğu tahmin ediliyor. Üstelik savaşların etkileri emisyonlarla sınırlı değil. Bombardımanlar, yıkılan kentler, kirlenen su kaynakları ve tahrip edilen ekosistemler, uzun yıllar devam edebilen çevresel yıkımlara yol açıyor. Buna rağmen askeri emisyonların raporlanması yeterince şeffaf değil ve savaşların çevresel maliyeti iklim müzakerelerinde gerektiği kadar ele alınmıyor. Savaşlar ile fosil yakıtlar arasındaki ilişki, COP31'de gündeme getirilen bir çağrının da merkezinde yer alıyor.
Türkiye, Mayıs 2024'te İsrail ile ticari faaliyetlerini durdurduğunu açıklamıştı. Ancak Filistin Gençlik Hareketi, Energy Embargo for Palestine ve Progressive International tarafından yürütülen bir araştırmada, Türkiye'nin Ceyhan Limanı'ndan İsrail'e petrol sevkiyatlarının devam ettiği öne sürülüyor. Gemi taşımacılığı verileri ve uydu görüntülerine dayanan araştırmada, Mayıs 2024 ile Haziran 2026 arasında 77 ayrı petrol sevkiyatı gerçekleştirildiği iddia ediliyor. Araştırmacılar, bu sevkiyatların sistematik bir ticaret ağına işaret ettiğini ve İsrail'in Gazze'deki askeri faaliyetlerini sürdürmesine katkıda bulunduğunu savunuyor.
COP31 sırasında gündeme getirilen çağrıda Türkiye hükümetinden petrol ticaretini durdurması, sevkiyatlarda rol oynadığı belirtilen iki Yunan deniz taşımacılığı şirketi ile BP ve SOCAR'ın sorumluluklarını incelemesi, gerekli yaptırımları ve hukuki süreçleri uygulaması isteniyor. Bu çağrı, iklim krizinin savaşlardan, ekonomik çıkarlardan ve küresel eşitsizliklerden bağımsız ele alınamayacağını da hatırlatıyor. Çünkü iklim adaleti, iklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda insani bir mesele olduğunun kabul edilmesidir.
Krizin ortaya çıkmasına en az katkıda bulunan topluluklar, bugün en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kalıyor. Yükselen deniz seviyeleri, şiddetlenen fırtınalar, kaybedilen topraklar ve tehdit altındaki yaşam biçimleri, milyonlarca insanın geleceğini etkiliyor. İklim adaleti, krizde en büyük sorumluluğa sahip olanların bu sorumluluğu üstlenmesini ve en fazla etkilenenlerin karar alma süreçlerinde gerçek anlamda söz sahibi olmasını savunuyor.
COP31'in sonuna yaklaşırken ortaya çıkan asıl konu ise; ülkelerin birkaç sayfalık bir karar metni üzerinde uzlaşmaya çalışırken, dünyanın farklı bölgelerinde milyonlarca insan iklim krizinin sonuçlarını yaşamaya devam ediyor olması. Bilimin sunduğu uyarıların, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın, savaşların çevresel etkilerinin ve iklim adaletinin nihai kararda ne kadar karşılık bulacağını henüz bilmiyoruz. Ancak iklim adaleti için verilen mücadele, uluslararası zirvelerde kabul edilen kararlarla sınırlı değil.
Bugün var olan her taahhüt, tanınan her hak ve iklim krizinden doğrudan etkilenen toplulukların karar alma süreçlerine katılabilmesi için açılan her kapı, insanların mücadeleden vazgeçmemesi sayesinde mümkün oldu. Adalet hiçbir zaman kendiliğinden gelmedi. Her zaman, mücadeleyi bırakmanın daha kolay olduğu anlarda bile yoluna devam etmeyi seçen insanların çabalarıyla inşa edildi. Başta Türkiye olmak üzere bütün ülkeler, iklim eyleminde liderlik üstlenme fırsatını kaçırmamalı. Çünkü iklim krizi bir COP zirvesi daha bekleyemez. Nepal'de eriyen buzulların yol açtığı yıkım, yükselen deniz seviyeleri nedeniyle yaşam alanlarını kaybeden ada toplulukları ve dünyanın farklı bölgelerinde giderek şiddetlenen aşırı hava olayları, iklim krizinin bugünün gerçeği olduğunu açıkça gösteriyor. Artık ihtiyaç duyulan şey yeni vaatlerden çok, bilimsel verilerle uyumlu, adil ve somut iklim politikalarının hayata geçirilmesi.
Benzer İçerikler
"COP31, dünyanın fosil yakıtları değerlendireceği kritik bir dönüm noktası olmalı"
Atlas Sarrafoğlu
"Antalya’da başlayacak zirvenin önünde tarihsel bir sorumluluk var"
Atlas Sarrafoğlu
“Gezegen ölmüyor; öldürülüyor ve onu kimin öldürdüğünü biliyoruz"
Atlas Sarrafoğlu