Yağız Eren Abanus: "Belém-Antalya mekanizmasını istiyorsak bunun ulusalda da yansımalarını göstermeliyiz"
İklim Ağı kuşağında, Mekânda Adalet Derneği’nden Yağız Eren Abanus'la bugün yayımlanan karar taslağı üzerinden yol haritalarının ilerletilmesi ve elektrifikasyon başlıklarını ele alıyor; adil geçiş, iklim finansmanı, uyum ve azaltım müzakerelerinde geçen haftadan bu yana kaydedilen gelişmeleri konuşuyoruz.
İ. M.: Apaçık Radyo'dan COP31 Özel Yayını sürüyor. Son yarım saatimize geçiyoruz. Geçen haftadan bu dönem iklim anının paydaşlarıyla bir yarım saatliğinde olsa mikrofon paylaşıyoruz. Müzakereleri onlar sayesinde takip ediyoruz. Mekânda Adalet Derneği'nden Yağız Eren Abanus'la mikrofonu paylaşacağım. Yağız, hoş geldin yayına.
Y. E. A.: Merhaba, hoş bulduk. Çok teşekkürler davet için.
İ. M.: Ne demek, biz çok teşekkür ederiz. Oldukça karmaşık, kaotik artık nasıl adlandıracaksak öyle zamanlardan da geçiyoruz. Bu yüzden el birliğiyle bu işi yapıyor olmak bizim için çok kıymetli. Dinleyicilere de sorumluluk bakımından. Bugün aslında genel olarak iklim ailesiyle buluştuğumuzda günün teması etrafında işte müzakerelerin ne noktaya geldiği değerlendiriliyor. Ama birkaç gün duruyor. Yani geçen cuma optimist bir beklenti vardı yayınlanması yönünde. Ama pazartesi salı dendi. Cover decision yayınlandı. Bugün öğlen saatlerinde ve art arda tepkiler geldi. Karar taslağı diye çevirebiliriz galiba değil mi? Evet. Evet cover decision'ı. İlk gözlemlerini alalım. Sonra biraz böyle kılcal şeyler damarlara gireriz.
Y. E. A.: Ya şöyle ilk başta kısaca hani cover decision ne demek anlamı ne bunun? Çerçeve kararı denebilir, işte torba kararı denebilir. Bu daha çok COP'ların sonunda çıkan ve politik bir mesaj verme amacı taşıyan, daha çok başkanlar tarafından ilerletilen, bu sene iki başkan olduğu için Türkiye ve Avustralya burada paslaşıyor. Böyle bir karar, önemli bir karar. Yani COP'un çıktılarıyla ilgili dünyaya en net sinyali veren karar bu. Ve şimdi bu her sene böyle COP başladığı zaman da tartışılmaya başlanmazdı. Bazen başkanlar bunu böyle son günlere doğru bekletirlerdi ki çok tartışma etrafında dönmesin. Bu sefer erken başladı bu tartışma. Bu biraz herhalde Türkiye'nin işte diyalog, konsensüs, vurguları bağlamında da yaptığı bir şey oldu ve üzerinde çok tartışma döndü. Hatta o kadar çok tartışma döndü ki müzakere kanallarında, farklı ilerleyen müzakere alanlarında ülkeler ilerleyebilmek için yeterince kapasite sunamadılar. Bu bakımdan biraz eleştirildi de. Yani müzakereleri ikinci plana atması... Neticesinde. Ama yine de bugün bir karar çıktı. Kararın içeriğine bakacak olursak çok geniş. Yani 18 sayfa herhalde yani genelde de böyle oluyor zaten. Başlangıçta verilen bir şeyin içinde hem her şey oluyor hem de hiçbir şey oluyor. Yani hemen her şey olduğu için dolayısıyla hiçbir şey olmuş oluyor. Senin bir sorun olacak.
İ. M.: Evet evet. Tutamıyorum kendimi çünkü şunu da çok da anlamıyorum. Mantıken aslında dediğin gibi hani cover decision'ın hani o torbanın biraz daha sonunda olması mantıken daha uygun geliyor bana. Tarafların olabildiğince çok dinlenmiş olması farklı görüşleri. Alınmış olması sanki daha tırnak içinde sağlıklı bir cover decision'a yol açardı gibi düşünmüyor değil. Tabii, toplumu eşleştirirse biraz bu taraftan anladığım kadarıyla değil mi?
Y. E. A.: Yani şöyle aslında ideal bir dünyada bakacak olursanız böyle bir şeyi en baştan tartışmaya açmak aslında ideal, iyi niyet olduğunu gösteriyor ama tabii sonuçta bu bütün dünyanın 192 ülkenin bir araya geldiği ve çok birçok çıkarın gündemde olduğu işte bir yandan fosil yakıt çıkarları bir yandan işte yenilenebilir enerji çıkarları bir yandan adaptasyon çıkarları Ve burası bir diplomatik alan. Dolayısıyla ve işte cover decision da buranın en önemli konularından bir tanesi. Bunu bu kadar erken açarsanız işte kötü niyetli girişimler artabiliyor. Bunu da görüyoruz. Farklı ülkeler çok böyle müzakereleri baltalayacak şekilde yaklaşımlarını devam ettiriyorlar. Hem cover decision tartışmaları üzerinde de oldu bu. Aynı zamanda müzakere görüşme yani müzakere kanallarına da yine yansıdı. Öyle bir eksi tarafı vardı. Ama bakalım yani şimdilik bir yere girdi. Cover decision içeriğiyle ilgili. Biraz belki bir şeyler söyleyebilirim. Önemli konulardan bir tanesi geçen hafta Brezilya ve aynı zamanda Guterres, Türkiye ve Avustralya başkanlıklarının ve Avustralya'nın road map'leri yani bu Brezilya'nın hazırladığı fosil yakıtlardan uzaklaşma veya ormansızlaşmanın azaltılmasıyla ilgili yol haritalarını ileri taşımasını önerdiler. Şimdi cover decision'da bunları görüyoruz. Yani üç road map gündemdeydi. Üçüne de yer verilmiş. Elektrifikasyonu görüyoruz. Bunlar... Elektrifikasyon da tabii... Türkiye'nin en öne çıkardığı konu. Şöyle bir bağlantı var. Aslında bu fosil yakıtlardan uzaklaşma somut biçimde Brezilya tarafından COP'ların gündemine getirilmişti. Özellikle eylem gündemi kapsamında. Türkiye bu sene Brezilya'nın koyduğu çerçeveyi devam ettirdiğini söylemesine rağmen fosil yakıtlar vurgusunu çıkardı. Yerini elektrifikasyona ekledi. O bakımdan biraz ilerleyen süreçte Türkiye pozisyonunu nerede tutacak? Soru işareti uyandırıyor. Biz tabii ki elektrifikasyonun önemli bir araç olduğunu her zaman söylüyorduk. Ama bu bir araç. Neyin aracı? İşte fosil yakıtlardan çıkışı kolaylaştırmanın aracı. O yüzden bu road map'lerin burada yer alması ve COP32'ye kadar olan süreçte Türkiye'nin de aktif katkısıyla devam ettirilmesi gerçekten önemli. Kararın tamamının içeriğine baktım desem yalan olur. Ben de...
İ. M.: Tabii zor.
Y. E. A.: Gün boyunca toplantıları takip ediyorum. Biraz arkadaşlarla da konuşarak ele aldık. Kararın içeriğinde bir de öte yandan sanırım bir önceki bölümde de yani bir önceki programın bir önceki kısmında da bu konuşuluyordu. Karbon yakalama doğrudan havadan karbon yakalama işte ve karbon kullanma diyelim utilization diye çevriliyor. Bunlara da atıf var. İşte mesela bunlar da biraz aslında iklim açısından çok da arkadaş canlısı yaklaşmayan ülkelerin istedikleri şeylerdi ve biraz dikkat dağıtıcı şeyler bunlar. Neyse çok uzattım ben belki sorularla biraz daha açarız.
İ. M.: Lütfen bu kısım bence önemli. Bir yandan evet zaman kazanma manevrası da deniyor özellikle fosil endüstrinin. Yani ilk yarım saatte de konuştuğumuz gibi bir yandan lobinin de çok kuvvetli olması, Suudi Arabistan başta olmak üzere zaten fosilden çıkış meselesini ayak direyen tarafların da çok kuvvetli. Hatta yer yer diplomasiyi de aşan tavırlarla bastırıyor olduğu gibi bir gerçek var. Merkezinde eğer hani fosilden çıkış yer almayacaksa biz şu anda ne yaşıyoruz diye insan düşünmeden edemiyor yani.
Y. E. A.: Evet bir de yani fosilden çıkış yer almadan bu CCUS, CDR'ın yer alması da çok korku verici. Bunun birkaç sebebi var. Bu teknolojiler yıllarca.
İ. M.: Karbon yakalama.
Y. E. A.: Teknolojilerinden bahsediyoruz. Karbon yakalama, karbon depolama ve bu depolanan karbonu sonra bir takım ürüne dönüştürme teknolojileri. Bunlar yıllarca fosil yakıt tüketiminin azaltılmasının yerine konan yani işte kömürden, petrolden, doğal gazdan çıkmayacağız. Bunları yakacağız sonra tekrar geri gömeceğiz. Peki o teknoloji bugün burada mı? Değil. Yani burada öncelikle fosil yakıttan çıkıp daha işte yenilenebilir enerjiye dayalı bir teknolojiye, bir enerji üretim sistemine geçmek maliyet açısından çok daha ucuz. Dolayısıyla bu hani fosil yakıtlardan çıkışı biraz arka plana atmak için kullanılan, bizim tehlikeli... Dikkat dağıtıcı unsurlar diye Türkçe çevrilebilir belki. Böyle yaklaşıyoruz.
İ. M.: Distraction.
Y. E. A.: Yani bu... Ama bir yandan belki şunu da söylemek gerekiyor. Şimdi Overshoot raporu yayınlandı birkaç ay önce. Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından. Şimdi öyle bir duruma geldik ki artık o kadar uzun süre azaltımdan kaçındık ki, o kadar uzun süre fosil yakıtlardan çıkış gündeme gelemedi ki, 1,5 °C'ye ulaşabilmek için artık bunların da konuşulması gerçekten ortada duruyor. Ama yani sivil toplumun yaklaşımı şu değil, bunlar asla konuşulmasın değil. Bunlar öncelik değil. Bizim yaklaşımımız bu. Yani bu teknolojiler sürekli öne atılıyor ve esas çok kolay yapılabilecek, çok hızlı yapılacak. İşte fosil yakıtlardan adil çıkış gündemi geri atılıyor. O yüzden sivil toplumda bu teknolojilere karşı çok büyük bir temkin, çok büyük bir karşı duruş söz konusu.
İ. M.: Evet yani adil geçişe değil mi odaklanmak esas mesele bu ve adil geçiş mekanizmalarını öne çıkarmaktan bahsediyoruz.
Y. E. A.: Evet, belki biraz buradan da müzakere kanallarından birine bağlayabiliriz. Lütfen. Şimdi bu, yani biz Mekânda Adalet Derneği olarak aynı zamanda İklim Eylem Ağı'nın da bir üyesiyiz. İklim Eylem Ağı'nın öne çıkardığı dört önemli müzakere başlığı var. Bunların en başında adil geçiş mekanizması geliyor. Yani bunun dışında işte iklim finansmanı, mitigasyon work program, bir de yani mitigasyon çalışma programı, bir de adaptasyon. Konusu gündemde ama bu adil geçiş mekanizması gerçekten özel önemi hak ediyor. Bu mekanizma aslında bunun operasyonelleştirilmesine yani işlevselleştirilmesine dair karar Brezilya'da alındı. Şimdi Antalya'da çözülmesi gereken şey bunun nasıl olacağı. Dolayısıyla burada tartışmaların biraz detaylara inmesi gerekiyor. Bu detaylara baktığımızda da birkaç şey öne çıkıyor. Burada genelde öyle olur. Finansman çok büyük bir konu olur ama burada konu finansman değil. Burada esas konu adil geçişin konuşulmasını sağlayabilecek bir zemin yaratmak, bir alan açabilmek bu COP tartışmaları içerisinde. Ve bu zeminin ihtiyaç duyan ülkelere doğrudan bu konuyla ilgili bu sorunla çok karşı karşıya kalan topluluklara yardım sunabilmesi, bunun için bir kaynak mobilize etme fonksiyonu olması bu yapının. Sonra bu yapının sivil toplumun ve doğrudan bu sorunu sahada yaşayan insanların... Anlamlı katılımını sağlayacak bir fonksiyon içermesi gibi talepler var. Ama maalesef bu da yine hafta sonu sanırım 13'ünde yayınlanmıştı bununla ilgili metinde. Yani Adil Geçiş Müzakerelerindeki İlerleme Metni'nin. Orada gördüğümüz şey bu anlattıklarımızdan çok uzak. İşte bir web sitesi, yıllık bir kere buluşma ve birkaç tane rapordan ibaret bir mekanizma düşünülüyor. Burada yani... Bugün özellikle Avustralyalı sivil toplum kuruluşlarından, müzakerelerden sorumlu daha çok Avustralya olduğu için Avustralya'ya yönelik çok ciddi talepler var. Bu Belém-Antalya mekanizması açısından ağırlığını koymasına yönelik olarak. Ama burada Türkiye'de geri durmamalı. Türkiye'nin bir sene boyunca yaptığı söylemlere baktığımızda bunu çok gördük. Belém-Antalya mekanizmasını, adil geçiş mekanizmasını elektrifikasyon kadar olmasa da... O kadar önemli yani bu COP'un başarısının değerlendirileceği bir mekanizma olarak sıkça anlattılar. O yüzden Türkiye'de burada ağırlığını arttırmalı ve sivil toplumun talepleri doğrultusunda bir adil geçiş mekanizmasının artık tamam işlevselleştirildi diyeceğimiz şekilde müzakerelere dahil olmalı.
İ. M.: Evet peki yani önümüzdeki metin buna yönelik bir umut veriyor mu bize? Bugün yayınlanan metin.
Y. E. A.: Cover decision için mi diyorsun?
İ. M.: Cover decision için söylüyorum.
Y. E. A.: Yani şöyle, bunları ayrı ele almak lazım. Cover decision, hani adil geçiş mekanizmasının işlevselleştirilmesini çok detaylarıyla ele almayacak büyük ihtimalle. Onun detayları şeyden çıkacak. Bu Just... Yani adil geçiş çalışma programı denen program kapsamında yapılan müzakerelerden çıkılacak. Orası için de, onun için de ayrı bir metin çıktı. Yani evet, hani... Çok parlak durmuyor hiçbir şey ama biraz şöyle belki bir politik değerlendirme yapılabilir. Yani elektrifikasyon Türkiye'nin en önemsediği şeydi. Yani burayı elektrifikasyonla başarısını anlatmak istiyor ve elektrifikasyonda o kadar diğer ülkelerden destek görmüyoruz. Çok tartışılıyor, bazı ülkeler komple karşı çıkıyor.
İ. M.: Çok katılım olmadığı söyleniyor hafta sonunda.
Y. E. A.: Aynen öyle. Bundan ötürü Türkiye'nin burada bir backup, yani B planı olmak zorunda ve bu B planının dayanabileceği bence tek şey adil geçiş. Ve o yüzden... Yani biraz Avustralya çok uzak duruyor. Yani müzakerelerde... Adil geçişle ilgili müzakerelerde de çok yardımcı değil. Onların da vitesini arttırması lazım. Belki Türkiye'nin burada Avustralya ile de iletişimini güçlendirmesi, orayı da ittirmesi lazım. Ama hani elektrifikasyon bu durumdayken adil geçişin önemi... Hani biz sivil toplum olduğumuz için söylemiyoruz, gerçekten daha da artıyor.
İ. M.: Evet, politik olarak da yani Türkiye'nin burada korumaya çalıştığı itibar bakımından da adil geçişe bir ağırlık kazan... Adil geçişin ağırlığı kazanma ihtimali var diyorsun. Peki bir yandan da başa dönmek de istiyorum Yağız. Bugün CAN International'ın bir toplantısındaydık. Kendi düzenli aslında gerçekleşen basın toplantısı var ve izliyoruz. Kendi ekibi çok kuvvetli hakikaten. Yani orada... En sıkı bir şekilde söylenen BAM mekanizmasının tehlikede olduğunu. Ayrıca işte bu cover decision meselesinin dikkatleri başka bir yöne çektiğini, oysa burada esas olanın müzakereler ve bu müzakerelerdeki taraflar olduğunu da belirtmiştim. Dolayısıyla müzakerelerin diğer kanallarında neler oluyor tartışmamızı belki oradan katkılarla sürdürebiliriz.
Y. E. A.: Müzakerelerin diğer kanalları dediğimizde benim odaklanabileceğim üç başlık olur. Ama şimdi bunlara geçmeden önce bu belki şeyi bir daha vurgulayalım yani müzakerelerin önemi ve bunlar nereye gidiyor? Bu işte cover decision burada ne kadar dikkatleri başka bir yöne çekti? Yani senenin başından beri Türkiye ile Avustralya'nın bu COP'u birlikte organize edecekleri duyurulduğundan beri müzakerelerle bir yani müzakerelere dair bir kötüye gidiş var. Çünkü iki ülkenin arasında yapılan anlaşmaya göre Türkiye eylem ajandasından sorumlu. Eylem ajandası müzakere gündeminden farklı bir şey. Ve müzakereleri desteklemek için daha çok gönüllü olarak ülkelerin yaptıkları ama ülkelerin dışında şirketlerin, sivil toplum kuruluşlarının yaptığı eylemleri de içeren ve günün sonunda müzakerelerle ilgili bir sonucu bağlamayan bir şey. Şimdi Türkiye, Avustralya'ya karşı COP'u kendi ülkesine getirebildiği için son bir yılda bu konuyu çok önemsedi ve eylem ajandası inanılmaz öne çıktı. Öte yandan Avustralya'nın da geri kaldığını gördük. Müzakerelerle ilgili kendisi masaya çok ekstra bir şey getiremedi. Avustralya'da, Bonn'da mesela, biz de elektrifikasyonu müzakerelerde takip ederiz gibi bir pozisyon sundu. Bütün bunlar, bu cover decision tartışmalarının dışında da müzakerelerle ilgili bir geriye gidişi işaret ediyor. Bu bağlamda gerçekten bunu tekrar tekrar vurgulamak lazım. Hem bu cover decision'ın çok öne çıkmış olması ama hem de COP'ların genel gidişatı açısından müzakerelerin arka planda kalmaması gerektiği tekrar tekrar vurgulanmalı. Burada da dediğim gibi bizim işte bu eylem ajandası ve ikili yapı biraz sorun yarattı. Biz isterdik ki hani bu iki ülke birbiriyle rekabet etsin. İki alanda da daha iyi sonuçların çıkabilmesi için. Ama maalesef çok öyle ilerlemedi. Şimdi bunları söyledikten sonra belki biraz işte cover decision neye diğer kanallarda nelerin ilerlememesine sebep oldu. Belki onlara değinebiliriz. Lütfen. Yani burada bakabileceğimiz bir konu mitigasyon çalışma programı. Mitigasyon deyince çok teknik kalabilir. Mitigasyon azaltım demek. Azaltım da, iklim krizine sebep olan şey temel olarak sera gazları. Azaltım bunu ifade ediyor. Bu sera gazlarının salımının azaltılmasını ifade ediyor. Sera gazlarının kaynağına da bakınca gördüğümüz şey en büyük kaynak fosil yakıtlar. Dolayısıyla azaltım dediğimizde aslında fosil yakıtlara dayalı enerji sisteminin dönüştürülmesinden söz ediyoruz. Bu mitigasyon çalışma programı daha önceki COP'larda kurulmuş ve ilerleyen. Bu azaltım konusunun tartışıldığı bir müzakere kanalıydı ama süresinin sonuna geliyoruz. Ve azaltımın tartışıldığı tek müzakere alanı bu. Evet. Şimdi süresinin sonuna geldiğimiz için dolayısıyla bunu uzatmamız gerekiyor. Ve hatta mümkünse şu tarihe kadar gibi bir kısıt koymadan uzatmak gerekiyor ki yani bu bir iklim sözleşmesi olduğundan söz ediyoruz. Yani burada azaltım konuşulmayacaksa ne konuşulacak? Tabii ki adaptasyon falan bunlar da çok önemli ama... En iyi, aslında bu biraz militarist bir söylem, en iyi savunma iyi bir saldırıdır derler. Bu iklimde de en iyi uyum iyi bir azaltımdan geçiyor. Çünkü azaltmadığımız sürece bu sıcaklık artışlarına uyum sağlama şansımız yok. Dolayısıyla bu mitigasyon çalışma programındaki temel kavga bu. Yani bunun süresinin uzatılması ve buradan efektif sonuçların çıkabilmesi. Bu çok önemli. Bu biraz bu küresel durum değerlendirmesinde çıkan, işte takvime de bağlanabilir. Eğer biz bu programı uzatabilirsek, bunu güçlendirebilirsek, buranın çıktıları birkaç yıl sonra yapılacak olan ikinci küresel durum değerlendirmesine de katkı sağlayabilir. Küresel durum değerlendirmeleri çok önemli çünkü bugün konuştuğumuz birçok karar, mesela bu fosil yakıtlardan uzaklaşma veya yenilenebilir enerjinin üç katına çıkarılması gibi kararlar oradan çıktı. Dolayısıyla mitigasyon çalışma programında böyle bir yerdeyiz. İkinci bir başlık adaptasyon. Şimdi evet mitigasyonu çok vurguladık ama artık iklim krizinde öyle bir hale geldik ki...
İ. M.: Tabii.
Y. E. A.: Uyum, iklim krizin içindeyiz şu an. Yani gelecekte olacak bir şeyden söz etmiyoruz. O yüzden uyum da en az mitigasyon kadar acil, önemli. Bunların ikisinin el ele gitmesi gerekiyor. Buradaki temel sorun da finansman. Yani çünkü gelişmekte olan ülkelerin sonuçta temel argümanları şu. Yani bu krize biz yol açmadık. Bununla karşı karşıyayız. Aslında bizim karşı karşıya kaldığımız bu felaketlerden ötürü... Bu soruna sebep olanlar bize borçlu. Bunu ödemeliler. Ama işte dünyanın içinde bulunduğu bu aşırı yükselen sağa, yükselen aşırı sağa gibi sorunlar da gelişmiş ülkelerin bu konuda konuşabilmesini çok zorlaştırıyor. O yüzden orada bir finansman çok temel bir ilerlemeyi tıkayan bir ayak. Yani bunun da temel, aslında bir açıdan olumlu gelişmeler geçen sene olmuştu. Mesela adaptasyon finansmanın üç katına çıkarılması kararlaştırılmıştı. Ama o kararın bir takım eksikleri var. Mesela hangi miktar üç katına çıkarılacak? Bu ortada değil. Yani sıfırı da üç katına çıkarmaya çalışabilirsiniz. Onun belirlenmesi lazım bu çalışma programında. Sonra bu üç katına çıkartmanın bir küresel uyum hedefi başlığı var. Yani küresel uyum hedefi kararı var. Bu karar altında ele alınmasını, zaten öyle ele alınıyor ama bu sene tekrar bunun vurgulanması talebi gündemde. Burada biraz Avrupa Birliği'nin ayak direttiğini görüyoruz. Onlar da şöyle diyor, yani küresel uyum hedefi küresel bir hedef. Dolayısıyla bizi de kapsıyor. Ama işte finansmanı oraya katarsanız, o bizim vereceğimiz bir finansman oluyor. Yani küresel iklim hedefi o zaman küresel olmamış oluyor. Sadece finansman alanlarını kapsamış oluyor. Bu tabii biraz ayak sürüme taktiği. Dolayısıyla adaptasyonla ilgili de en temel mesele bu. Bir başlık daha vardı bir de iklim finansmanı. İklim finansmanında da en temel konulardan bir tanesi, bu aslında adaptasyonla da biraz kesişiyor, bu finansmanın yöntemi ne olacak? 9.1 Paris'in bir maddesi var. Bu madde kapsamında public yani kamusal finansman öneriliyor. Bu da özellikle gelişmekte olan ülkelerin borç yükünün artmayacağı... Finansman türlerine kapı aralayan bir madde. Ama işte gelişmiş ülkeler bunu konuşmaktan olabildiğince kaçınıyor. Onların da öne çıkardığı diğer madde bu bağlamda 2.1.c. Bu da biraz finansman konusunu çok geniş bir şekilde ele alan bir madde. O yüzden biraz buraya gidiyorlar ama o maddenin içinde de yine hani onu da konuşacak olursak mesela konuşulması gereken önemli başlıklardan birisi fosil yakıtların tekrardan yapılandırılması ama onu da konuşmaya çok açık değiller.
İ. M.: Evet yani 2.1.c küresel finans akışlarının düşük emisyonlu ve iklim değişikliğine dirençli kalkınmayla uyumlu hale getirilmesi. Ama bu tabii ki finansman sağlama yükümlülüğünün merkezde kaldığı 9.1'den 9.1'e zarar bile verebilecek gibi değil mi perspektif sunuyor gibi gözüküyor. Evet peki Türkiye açısından bu arada bu finansman kısmına dair neler söyleyebilirsin? Türkiye'nin karnesine bakacak olsak şu aşamada?
Y. E. A.: Türkiye, bu COP başladı başladı birkaç finansman kararı duydum Türkiye'nin yaptığı girişimlerle bağlantılı. Türkiye'nin bunu söylemesi gerektiğini düşünüyorum. Şimdi biz Türkiye olarak G20'deyiz. Ve işte sera gazı emisyonlarına katkımız da yaklaşık %1 civarında ve dünya ortalamasına yakın. Şimdi biz iklim finansmanında biraz kendimizi öne çıkarıyor gibi bir pozisyonumuz var. Ben şahsen bunu çok sorguluyorum. Yani batan ada ülkeleri var. Çok ciddi felaketlerle karşı karşıya olan ciddi yani gelişmişlik ve kalkınmışlık düzeyinden çok zorlu durumlarda olan ülkeler var. Bu bağlamda bizim bu finansman için yarışmamız ne kadar hani o dünyaya sunduğumuz adil yaklaşım açısından adil bu gerçekten çok... Büyük soru işareti. Ama yine de hani bunların dışında Türkiye uyum finansmanı falan almak istiyor. Ama özellikle enerji sistemini dönüştürmeye yönelik mesela belli finansman araçları var. Bu araçlar işte bunlardan yararlanabilmeniz için mesela kömürden çıkış demeniz gerekiyor. Türkiye bunu demediği için o araçlardan yararlanamıyor. Halbuki Türkiye için kömürden çıkmak maliyet değil fayda. Yani biz şu an... Türkiye ekonomisi kömürü resmen sırtında taşıyor. Sürekli sübvansiyonlarla ayakta tutmaya çalıştığımız bir sektör. O bakımdan Türkiye'nin finans yapısına dair biraz bunları söyleyebilirim.
İ. M.: Evet yani kömürden çıkış için bir takvim açıklanacak mı açıklanmayacak mı? Dönüşüm politikalarında. Başından beri zaten elektrifikasyon söylemindeki en büyük eksiğinde bu olduğunu çeşitli paydaşlarla teşhis etmiştik burada. Dolayısıyla bu tartışmada bu yönden bakmak gerekiyor. Evet yani bugün bilim sanayi teknoloji teması vardı. Bir yandan cover decision programı başına söylediğimiz gibi öne geçti. Fakat öte yandan da müzakereler bu taraftan da yani cover decision'ın adı tökezleteceği şekilde ilerliyor diye tartışma ve ortaya koyma imkanı bulduk. Var mı eklemek istediğim bir şey son birkaç dakika içerisindeyiz. Oldu bilmiyorum görebildin mi orada mıydın?
Y. E. A.: Oradaydım çok keyifliydi. Ben yani özellikle Türkiye'nin ben yani iklim açısından bu zorlu dönemde bu COP'u ağırlamasını da ülkesinde yapmasını da ve o gün o yürüyüşte orada varlık gösteren hareketleri de çok değerli buluyorum. Bence dünyaya bir mesaj veriyoruz. Yani iklim konusu arka plana düşüyor olabilir ama biz vazgeçmedik buradayız. Bunun mesajını vermek açısından bence çok güzeldi, çok keyifliydi. Umarım inşallah. Yani bir sonraki COP'un Türkiye'de olması için heyecanlandım. Yani tekrar inşallah bu COP buraya gelir de böyle bir şey yaşarız diye düşündüm. Bir son bir şey vurgulamak isteyebilirim belki. O da adil geçişi biz küresel bağlamda çok konuştuk ama ulusal bağlamda da çok önemli. Türkiye bir adil geçiş stratejisi hazırladı. Ama bunun içeriğine baktığımızda özellikle fosilden çıkışla, kömürden çıkışla bağlantısı çok zayıf. Ve bu sorunu doğrudan sahada yaşayan toplulukların katılımı... İşçilerin katılımı açısından çok zayıf. Biz eğer Belém-Antalya mekanizmasını güçlü bir sonuç olarak burada ortaya koymak istiyorsak bunun ulusalda da yansımalarını göstermeliyiz. Ki şunu diyebilirim, biz iklim liderliğini sadece uluslararası alanda yapmıyoruz. Aslında iklim liderliğini göstermenin yolu da budur. Ulusal olarak yaptığın iyi örnekleri ulusal olarak ders çıkarılacak şeyler olarak sunarsın ve gösterirsin. Bu bağlamda COP burada oluyorken bu konuda da... İlerleyemedik ama umarım COP'un kalıntıları, COP'un bıraktığı izler bu konuda biraz daha alan açıklığımıza fayda sağlar.
İ. M.: Çok güzel bir şey söyledin aslında. Biraz bu iki haftaya odaklı bir şekilde sürdürüyoruz yayınları şüphesiz ama ben de bu etkinin çok kıymetli olduğunu düşünüyorum. Hem genel kamu hem de sivil toplumun da daha görünürlüğü, tartışmaların da daha görünürlüğü açısından da öyle umarım. Hani icraat kısmında da bu daha mekanizmaya dahil edilecek şekilde bu. Bu aradaki işaret ettiğin olumlu hava, işte o sivil seslerde kendine bu siyasette bir biçimde yer bulabilir. Yağız Eren Abanus Mekânda Adalet Derneği'nden bu akşam yayınımızdaydı. Müzakereleri takip ederken İklim Ağı'yla birlikte. Ağın paydaşı Mekânda Adalet'ten. Sevgili dostumuz çok teşekkür ediyorum.
Y. E. A.: Biz teşekkür ederiz. Çok sağ olun.
İ. M.: Sağ olun. Evet, Apaçık Radyo'nun COP31 özel yayını bu akşam bu şekilde sonlanıyor. Ufak bir hatırlatma, apacikradyo.com.tr üzerinde tüm bu süreçlerin deşifrelerine dediğiniz zaman ulaşabilirsiniz. Yayından hemen sonra gün içerisinde ya da akşam saatinde yayınları takip etmekte zorlanıyorsanız da Apaçık Radyo'nun açık bülteni Substack'ta yer alıyor. Her öğlen günlük özetler gönderiyoruz. O alanda abone olmanızı hatırlatarak teşekkür ederim sizlere. COP31 Özel Yayını yarın sabah saat 9'da devam edecek.
Benzer İçerikler
Ümit Şahin'le COP31 | 16 Kasım 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Ümit Şahin
Ümit Şahin'le COP31 | 09 Kasım 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Ümit Şahin
Özlem Katısöz: “Eninde sonunda kömür, petrol ve doğal gaz tüketimini sona erdirmeyi başarmamız gerekiyor”
İlksen Mavituna, Özdeş Özbay, Özlem Katısöz
“Küresel ısınma giderek güçleniyor"
Ömer Madra, Ümit Şahin