Ümit Şahin'le COP31 | 12 Kasım 2026

Özdeş Özbay: Apaçık Radyo COP31 İklim Özel Yayını. Ümit, burada mısın acaba?

Ümit Şahin: Evet, merhaba.

Ö.Ö.: Tamam, hoşgeldin.

Ü.Ş.: Merhaba, hoşbulduk. Biraz geç geldim, kusura bakma.

Image

Ö.Ö.: Evet, ben de sen gelirken açılış gününden, yani liderler zirvesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasından, denilen konuşmasından söz ediyordum. Oradan da ada devletlerinden Palau Başkanı'na geçmiştim ki sen de bize katılmış oldun. İstersen hemen “Sen nasıl değerlendiriyorsun ilk günü?” diyerek başlayalım. Evet, çok kısaca... İlk günü dediğim, tabii liderler zirvesinin ilk günü.

Ü.Ş.: Evet, evet. Çok kısaca liderler zirvesinin açılışını değerlendirmek gerekirse... Yani tabii hepimiz Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasını merakla bekliyorduk. Ardından, ilk oturum kapandıktan sonra, diğer konuşmaların öncesinde COP Başkanı Murat Kurum ve Müzakereler Başkanı Chris Bowen da konuştu. Onların konuşmalarını da biraz merak ediyorduk. Erdoğan'ın konuşmasıyla ilgili ne diyebiliriz, bilmiyorum. Özellikle Gazze vurgusu iyiydi, önemliydi. Zaten Gazze'de bir soykırım ve aslında ekokırım da yaşandığı vurgusunu Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada da dile getirmişti, hatırlarsın.

Ö.Ö.: Sana şunu sormak istiyorum: Yani Murat Kurum daha önce de bunu açıkça duyurdu. Bu, İsrail'in hiç delegesi olmadığı anlamına mı geliyor? Yoksa sembolik bir katılım mı söz konusu? Mesela Arjantin, birkaç kişilik sembolik bir teknik ekiple buradaymış.

Ü.Ş.: Öyle bir davet etme diye bir şey yok. Yani COP'a davet diye bir şey yok. Liderler zirvesine davet etmemişlerdir.

Ö.Ö.: Ha öyle, tamam, pardon.

Ü.Ş.: Liderler zirvesini ev sahibi ülke düzenliyor. Yani bu liderler zirvesi olmasa da olur COP'un içerisinde. Siz ev sahibi ülke olarak “Ben bu sene liderler zirvesi yapmayacağım” dersiniz, yapmazsınız. Bu, davetli bir etkinlik. Yani buna davet etmemiş olabilirler. Ama COP'a davet etmemek diye bir şansları yok. Çünkü COP'u Türkiye düzenlemiyor zaten. Yani öyle saçma birtakım şeyler ben de gördüm. Mesela burada Kıbrıs Cumhurbaşkanı da konuşmacı. Türkiye, Kıbrıs Cumhurbaşkanı'nı da davet edemez normalde, biliyorsun. Dolayısıyla böyle bir şey yok. Liderler zirvesine davet etmemiştir. O zaten Türkiye'nin tasarrufunda olan bir şey.

Dediğim gibi, konuşmanın Gazze kısmı coşkuluydu. Zaten oraya gelince sesini yükseltti ve coşkulu bir konuşma yaptı. Ama ondan önceki kısımlarda oldukça standart, yani Türkiye'nin ev sahipliği yaptığı bir COP olmasa da yapacağı konuşmayı yaptı. Burada benim merakla beklediğim kısım oydu. Daha önce de COP'larda Cumhurbaşkanı Erdoğan konuşmalar yaptı. Türkiye'nin belli bir standart konuşması vardır. İşte sıfır atıktan bahseden, Türkiye'nin yeni enerji politikalarını biraz öven bir konuşma olur. Onları söyledi.

Hatta görmüşsündür belki, The Guardian'ın canlı takibinde Oliver Milman çok ironik bir cümle yazdı. Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın konuşmasına salonlara verdikleri Türk büyüklüğünün ismiyle başlayıp sonra derin ekolojist bir tona geçtiğini söyledi. İşte “Evrensel Merhamet Sözleşmesi” falan gibi birtakım ifadeler kullanıyor. Yani derin ekolojist bile değil, biraz spiritüel ekoloji ekolleri vardır, oralardan gelen bir konuşma. İşte bütün dinler doğaya merhametle bakar falan gibi bir konuşmaydı.

Ama tabii bir COP'a başkanlık eden ülkenin liderinin konuşmasından bunları değil, bazı mesajların gelip gelmediğini beklersiniz. Bunların en önemlisi hep konuştuğumuz fosil yakıtlar meselesi, adil geçiş meselesi, finansman. Mesela finansmana dair yine bir şeyler vardı nispeten Erdoğan'ın konuşmasında. Ama şimdi notlarıma bakıyorum, Türkiye'nin yaptıklarını ön plana çıkaran bir konuşma olduğunu düşündüm açıkçası. Uluslararası meselelere o kadar girmedi sanki.

Biraz gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkı, kırılgan ülkelerin desteklenmesi gibi müzakerelere dair olabilecek şeyler söyledi. Gelişmekte olan ülkelerin tezlerini destekler tarzda konuştuğu söylenebilir. Ama onun dışında gerçek anlamda buradan çıkacak sonuçlara dair bir şey söylemedi. Onları Murat Kurum'a bıraktı.

Ama Murat Kurum da maalesef açılış konuşmasına biraz Kanuni Sultan Süleyman'dan, Mimar Sinan'dan, onun yaptığı su kemerlerinden falan söz ederek başladı. İşte Türkiye'nin 6 Şubat depremlerindeki başarısından bahsetti. Ama umutla beklediğimiz fosil yakıtlar referansı yine yoktu.

Yani yine oldukça standart bir konuşmaydı. Şöyle diyeyim, COP Başkanı olarak daha önce de konuştuk ya, basın toplantısında yaptığı konuşmanın yarısını bile yapmadı. Basın toplantılarında ya da gazetecilerin sorularını cevaplarken söylediği sözlerin yarısını söyleseydi biraz işe yarardı. Ama bunlar maalesef yine coşkuyu düşüren konuşmalar oluyor.

Bu konuşmaların yanında, mesela şimdi sen de demin söyledin, Guterres'in konuşması yükselten bir konuşmaydı, değil mi? Evet. Lula'nın konuşması da aynı şekilde mesela.

Ö.Ö.: Tabii, bizi... Ama ben ondan bahsediyorum. Guterres, aktivistlerin...

Ü.Ş.: Yani “bizi” diyorsun ama buradaki delegelerin de çoğu bizim gibi. Ülke delegeleri yani, birkaç ülke dışında aslında şöyle bakmamak lazım bence. Bilmiyorum, sen ne düşünüyorsun? Buradaki ülke delegelerinin çoğu petrol şirketlerinin satın aldığı insanlar değil. Çoğu Afrikalılar, Güney Amerikalılar, ada ülkelerinden, Asya'dan gelenler... Avrupalı delegasyonların büyük bir kısmı da aslında bizim gibi düşünüyor. Yani genel iklim camiası gibi düşünüyor.

Ama tabii ki diplomatik bir çözüm bulmaya çalışarak, en radikal cümleleri kurarak değil de “Bu cümleyi nasıl değiştirebiliriz ki mesela fosil yakıtlardan uzaklaşmaya hizmet etsin?” diye düşünüyorlar. Ama tabii liderler ve COP başkanları modu düşürünce onların da herhalde motivasyonu azalıyor, modları düşüyordur diye düşünüyorum.

Mesela tam tersine, bayağı güçlü bir konuşmaydı. Bütün bu yol haritalarının, üç Belém yol haritasının, işte Belém 1.5, ormansızlaşma ve fosil yakıtlar... Bunların bir sonraki küresel durum değerlendirmesine entegre edilmesi çağrısında bulundu ki bu önemli bir şey mesela.

Evet, yani Belém'den çıkan üç tane yol haritası var. Belém 1.5, neydi onun tam ismi? Belém 1.5 Roadmap değil de, Mission. Belém 1.5 Mission. İşte fosil yakıtlar ve ormansızlaşma yol haritaları. Bu üçünün küresel durum değerlendirmesine entegre edilmesi çağrısını yaptı mesela. İşte 1,5 derece aşımı vesaire, bunların hepsi...

Lula hatta bugün, duydun mu bilmiyorum, delegelerle, sivil toplumdan gelen gözlemcilerle buluşacakmış. Mesela keşke aynı şeyi Türkiye de yapsa.

Ö.Ö.: Evet, değil mi?

Ü.Ş.: Yani Türkiye'de bu buluşmada açık konuşma olmuyor.

Image

Ö.Ö.: Evet, bir yandan çok tutarlı diyebiliriz buna. Çünkü yol haritası ilk kez açıklanmış durumda. Dolayısıyla Lula bunu dönüp sivil toplumla da tartışacak. Yani son derece makul olan bir şey yapıyor tabii.

Ü.Ş.: Makul ama aynı şey aslında Türkiye için de geçerli.

Ö.Ö.: Ha, şu anlamda söyledim: Yani ellerinde Türkiye'nin böyle bir belgesi yok ya, ne konuşacak? Yine biraz top çevirir en fazla. O anlamda söyledim.

Ü.Ş.: Ama mesela dün akşam, cover decision metniyle ilgili bir konsültasyon, bir danışma toplantısı vardı. Ona da sivil toplumdan galiba bir iki katılım oldu. Henüz çıkan sonuçları tam bilmiyorum çünkü çok geç saatlerdeydi. Mesela Türkiye'nin de gözlemcilerle bu tür bir toplantı yapması gerekir. Türkiye'deki sivil toplumdan bahsetmiyorum. Genel olarak bütün sivil toplum temsilcilerini, CAN International gibi büyük örgütlerin temsilcilerini toplayıp Murat Kurum'un ya da müzakereleri yürütenlerin “Bu cover decision içerisinde ne olmasını istiyorsunuz?” diye danışması lazım. Sonuçta istişare kültürü yok muydu bizde? Bunu başkanlık olarak da yapmaları gerekiyor.