Ümit Şahin'le COP31 | 10 Kasım 2026

Ömer Madra: Apaçık Radyo COP31 İklim Özel Yayını'na geçmiş bulunuyoruz. Ümit Şahin’le buluşacaktık fakat alana girişte bir zorluk yaşandığı bilgisini aldık.

Özdeş Özbay: Aslında burada oldukça kaotik bir ortam var, bunu söylemeliyiz. Dün de böyleydi. Buraya giriş çıkış, özellikle trafik meselesi ayrı bir sorun. Organizasyonda da oldukça büyük sorunlar var. Burada zor anlar yaşadığımızı söyleyebiliriz. Ama bugün dünden de beter olacak. Dün ilk gündü, birçok kişi geliyordu, herkes bir şeyler öğrenmeye, bir yerlere gitmeye çalışıyordu. Ama bugün ikinci gün.

Normalde liderler zirvesi ve liderlerin açıklamaları ilk günlerde olur. Ancak Türkiye bunu çarşamba ve perşembe günlerine aldı. Liderler zirvesi çarşamba ve perşembe günü yapılacak. Fakat bugün de sanki liderler zirvesi varmışçasına özel güvenlik önlemleri alınmış durumda. Çok sıkı güvenlik tedbirleri var.

Aynı zamanda Mustafa Kemal Atatürk'ün ölüm yıl dönümü sebebiyle burada da sirenler çalmaya başladı. Az önce dinlediğiniz sirenler muhtemelen bunlardı. Ben şu anda kapalı bir odadayım. Apaçık Radyo'nun mini ofisi gibi bir yer var, oradayım. Ama muhtemelen birçok kişi sirenlerin neden çaldığını anlamaya çalışıyordur. Bunun trafiğe de yansıdığını ve oldukça büyük bir yoğunluk olduğunu tahmin ediyorum.

Biz de bu yüzden buraya ulaşabilmek için sabah beşten önce kalktık. Ancak Ümit trafiğe takılanlardan.

Ö.M.: Yanılmıyorsam Ümit Şahin de bağlandı. 

Ümit Şahin: Evet, şimdi geldim.

Ö.M.: Merhaba, günaydınlar.

Ü.Ş.: Günaydın. Şimdi konuşabilecek bir yerdeyim.

Ö.M.: Evet, daha dışarıdasın. Biraz önce Özdeş Özbay da oldukça kaotik bir ortam olduğunu söylüyordu. Peki, bugünkü özete neyle başlayalım?

Ü.Ş.: Evet, çok kısa ben de söyleyeyim. Yönetenler, ulaşım ve trafik gibi konularda, Türkiye'nin COP başkanlığının aylardır “100 bin kişi bekliyoruz” dediği kısmı biraz hafife almış olabilirler. Çünkü gerçekten hazırlıksızmışlar gibi bir görüntü oluştu. Biz böyle olacağını biraz tahmin ettiğimiz için alana çok erken girdik ve bu duruma yakalanmadık. Ama normal saatlerde, yani 08.30-09.00'dan sonra gelenlerden giriş kuyruğunda, sadece giriş kartı almak için üç dört saat bekleyenler olmuştu.
Ö.M.: Dört saat diyelim mi?

Ü.Ş.: Üç dört saat diyenler duydum. Bir de bugün ekstra trafik önlemleri var. Yarın ve perşembe günü liderler zirvesinin başlayacak olması nedeniyle sanırım bugün liderlerin havaalanından transferleri konusunda ekstra güvenlik önlemleri alınmış. O yüzden birçok yol kapalı. EXPO'nun önündeki yol şu anda trafiğe kapalı. Dolayısıyla araçlar alternatif yollardan dolaşıyor. Servis araçları da gidecek yol bulamıyorlar mı, bilmiyorum. Servislerin çoğu da mesela girişte, alanda duruyordu.

Biz nispeten kolay geldik ama umarım ciddi bir kaos olmaz. Çünkü bu, COP'un geneline de yansıyor. İnsanlar buraya ulaşamayınca müzakereler sağlıklı yapılamaz. Dolayısıyla basit gibi görünen şeyler bütün COP'a gölge düşürebilir. Bunu biraz daha dikkate almaları gerektiğini düşünüyorum. Güvenlik önlemlerini fazla abartmamak lazım.

Şimdi dünün özetini çok hızlıca yapayım isterseniz. Açılış vardı biliyorsunuz. Açılışta Murat Kurum resmen COP başkanı olarak seçildi. Görevi geçen seneki başkan André Corrêa do Lago'dan devraldı. Daha sonra Chris Bowen'ı müzakereler başkanı olarak yanına davet etti ve birlikte fotoğraf verdiler.

Bu arada Brezilyalı eski COP başkanı Murat Kurum'a bir tokmak hediye etti. Böyle törensel bir şey yaptılar. Tokmak hediye etme kısmı bana biraz asıl başkanın kim olduğunu gösterme koreografisi gibi geldi. Bakalım bu nasıl işleyecek?

Ö.Ö.: Önceki yıllarda olmuyor muydu?

Ü.Ş.: Vallahi hatırlamıyorum. Belki de oluyordur ama herhâlde dikkatimizi çekmiyordu.

Ö.M.: Çok dikkat çekmiyordu. Ben de hatırlamıyorum doğrusu.

Ü.Ş.: Yani böyle tokmağı alıp kaldırarak basına poz vermek falan hatırlamıyorum. Belki de oluyordur. Neticede ilk andan itibaren sanki Türkiye, Avustralya'ya “Siz yerinizi bilin” diyormuş gibi bir hava oluştu. Bunu ben söylemiyorum, etrafta böyle yorumlar gördüm.

Ö.Ö.: Tokmağın da bir özelliği varmış. Çok özür dilerim, araya girdim ama o tokmak Amazon ormanlarından elde edilen ahşapla özel olarak üretilmiş. O zaman bu COP'a özeldir yani.

Ö.M.: Bu COP'a özeldir.

Ö.Ö.: Ama niye bir tokmak? 

Ü.Ş.: Evet, değil mi? Çünkü baştan beri iki başkan var. Biliyorsunuz, uluslararası basında bazı yerlerde “co-chair”, “co-president” diye geçiyor. Türkiye'de ise “co-president” denmesine bozuluyorlar. Dolayısıyla asıl başkanın biz olduğumuzu gösterme telaşı olabilir gibi geldi ama bunlar benim yorumlarım da olabilir.

Ö.M.: Tedirgin edici bir tarafı da yok değil yani.

Ü.Ş.: Ya işte kararı veren yani. O tokmağı vurduğu anda geri dönüş olmuyor.

Dünden şöyle bir anekdot da var. Murat Kurum, açılış konuşmalarından sonra başkanlık yapmaya başladı ve gündemin kabul edilmesiyle ilgili gerekli yerleri okudu. O sırada Rusya söz istedi. Rusya her sene söz ister, bu klasiktir. Yaklaşık 15-20 senedir bir konvansiyondaki maddeyi değiştirtmeye çalışıyorlar. İnatla her sene bu öneriyi sunuyorlar ve tabii kabul edilmiyor. Bunu yine yapmak için söz aldılar, bir şeyler anlattılar. Çok iyi takip edemedim ama Murat Kurum da buna cevap verdi.

Aslında Rusya söz istediğinde gündem henüz kabul edilmemişti, yani tokmak vurulmamıştı. Ama Murat Kurum, “İzin verirseniz sözümü bitireyim, sonra size söz vereceğim” dedi. Fakat sözünü bitirip tokmağı vurdu ve “Gündem kabul edilmiştir” dedi. Sözü daha sonra Rusya'ya verince Rusya delegesi de “Biz gündem kabul edilmeden önce söz istemiştik. Bizi dinlemeden gündemi kabul ettiniz” diyerek itiraz etmiş oldu.

Böyle hafif çaplı prosedürel gerginlikler yaşandı. Tabii çok önemli şeyler değil bunlar. Murat Kurum biraz otoriterimsi bir başkanlık yapmaya çalıştı ama onun yönettiği kısım çok uzun sürmedi. Gündem kabul edildikten sonra müzakere başlıklarının tek tek ele alınması kısmını Chris Bowen'a devretti.

Dün için asıl söylenmesi gereken şey şu: Bir gündem savaşı bekleniyordu fakat anladığımız kadarıyla gece ikiye kadar süren toplantılarda Afrika Grubu ve Dağ Ülkeleri Grubu bir şekilde ikna edilmiş.

Biliyorsunuz, Afrika'nın üç yeni gündem önerisi vardı. Türkiye ve Avustralya'nın daha önce sunduğu gündeme ek olarak uyum finansmanının üç katına çıkarılması, Yeşil İklim Fonu ve iklim ile ticaret konularında üç yeni gündem maddesi açılmasını önermişlerdi. Üçü de kabul edilmedi. Sadece uyum finansmanının üç katına çıkarılması önerisinin Küresel Uyum Hedefi başlığı altında değerlendirileceği söylendi.

Dağ ülkelerinin de bir önerisi vardı. Özellikle Nepal felaketinden sonra dağların ve dağlık ülkelerin yaşadığı iklim sorunlarını ayrı bir gündem maddesi yapmak istiyorlardı. Bunun da bir başkanlık diyaloğuna dönüştürülerek Bonn'a kadar bu konuda görüşmeler yapılmasına karar verildi. Orada daha yapıcı bir yol izlendi ve ek gündemlerin hiçbiri kabul edilmeden orijinal taslak gündem kabul edilmiş oldu.

Dün için son notum da şu: Açılışta hem Murat Kurum'un hem de Chris Bowen'ın konuşmalarının epey, tırnak içinde, sade olduğunu düşündüm. Çok heyecansızdı. Chris Bowen biraz daha fazla müzakerelere değindi. Murat Kurum ise daha çok eylem gündemine değindi. Elektrifikasyondan, yenilenebilir enerjiden, sıfır atıktan ve Türkiye'nin kurmaya çalıştığı finans ve uygulama köprüsü mekanizmasından bahsetti.

Ama açıkçası ben Murat Kurum'un konuşmasında Nepal felaketinden, El Niño'dan bahsetmesini beklerdim. Felaketlerden söz etti ama hiç örnek vermedi. Çok güçlü bir mesaj vermediğini düşündüm.

Bunu şu açıdan da düşündüm: Murat Kurum'un bugüne kadar yaptığı, açılış konuşmasından önce Londra'da, New York'ta ya da başka yerlerde yaptığı konuşmalar daha iyiydi. Sanki Murat Kurum kendisi konuştuğunda daha güçlü konuşuyor. Ama bu tabii yazılmış bir konuşmaydı. Yazılmış konuşmalar bazen aşırı dikkatli oluyor. Bu da sanki “Aman şu lafı etmeyelim, bundan bahsetmeyelim” diye hazırlanmış bir konuşmaya benziyordu.

Açıkçası Murat Kurum'un açılış konuşmasının daha güçlü olmasını bekliyordum. O konuda yanıldım. Umarım bundan sonraki performansı, özellikle gelecek haftaki performansı daha güçlü olur.

Ö.M.: Evet, The Guardian gazetesinin Avustralya'daki iklim muhabiri Adam Morton da Avustralya'dan bildiriyor. Chris Bowen'ın COP31'de devasa bir görevle, çok zorlu bir işle karşı karşıya olduğunu söylüyor. Dünyanın iklim krizini birinci öncelik hâline getirmesi için ne gerekiyor? Bununla ilgili büyük problemler var ve bunlar onların da problemi olacak, diyor.

Fosil yakıtların adını anabilecekler mi? İklim acil durumunun merkezinde fosil yakıtların kullanımına son verilmesi zorunluluğunun bulunduğunu söyleyebilecekler mi? Antalya'daki bütün tartışmaların ve görüşmelerin odak noktasında bu yer alacak, diyor.

Eğer zirve Adelaide'de yapılsaydı, Türkiye ile Avustralya daha önceden zirvenin Avustralya'da düzenlenmesi konusunda anlaşmaya varabilmiş olsaydı, durumun farklı olacağını söylüyor.

Ü.Ş.: Nasıl farklı olacakmış acaba?

Ö.M.: Yani o zaman güneşi bile kapatacak kadar önemli bir haber olacaktı, diyor.

Ü.Ş.: Avustralya'da öyle olabilirdi ama ben bundan pek emin değilim doğrusu. Çünkü burada bize gelen duyumlar, Avustralya'nın iddia edildiği kadar fosil yakıtlardan çıkışa yönelik güçlü bir başkanlık sergilemek istediğini düşündürmüyor. Hatta aylardır konuşuyoruz, Albanese de son anda Chris Bowen'ı biraz yalnız bırakmış gibi görünüyor.

Yani Albanese bu işi gerçekten istiyor mu? Avustralya hükümeti gerçekten istiyor mu? Yoksa yeni kömür madenleri açmalarına engel olacağından mı korkuyorlar, bilmiyorum. Adam Morton'ın “Avustralya'da olsaydı çok farklı olurdu” görüşüne pek katılmıyorum. Çünkü burada Avustralya'nın da bir sorumluluğu var. Belki Türkiye'nin dengeleyebileceği şeyler de olabilir.

Tabii bunları konuşmak için henüz erken. Önce taslakları, özellikle de bu genel karar metni (cover decision) taslağını görmemiz lazım. Ondan sonra konuşuruz.

Ama burada kritik bir kelime daha var: “Overshoot”. Yani Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın (UNEP) son iki raporunda da yer alan 1,5 derece sınırının aşılması meselesinin şu anda bütün metinlerde, açılış konuşmaları da dâhil olmak üzere dile getirilmesi gerekirdi.

Ama bunu kim söylüyor? Yine sadece IPCC Başkanı ya da Simon Stiell gibi isimler söylüyor. Başkanlar “overshoot” demedi. Bakalım karar metinlerinde geçecek mi?

Çünkü 1,5 derece sınırının aşıldığını söylemek, bütün ülkelerin bu konuda resmî olarak bir uzlaşıya varması ve bundan sonraki politikalarını bu gerçeği bilerek düzenlemesi anlamına gelir.

Ama ülkelerin bunu görmezden gelmeye ya da 1,5 derece sınırının aşıldığını UNEP'in kendi görüşüymüş, kendilerini bağlamazmış gibi değerlendirmeye çalıştıklarını görüyorum açıkçası.

Fosil yakıtlar dışında buradaki en önemli ikinci mücadele, “overshoot” konusunda verilecek gibi görünüyor.

Ö.M.: Evet, Chris Bowen Avustralya'nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı, değil mi?

Ü.Ş.: Chris Bowen, Avustralya'nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı ve burada müzakereler başkanı. Önümüzdeki birkaç gün daha çok Bowen'ın idaresinde geçecek. Murat Kurum da tabii burada ama yönetim ağırlıklı olarak Bowen'da olacak. Galiba cumartesi günü yan organların toplantıları kapandıktan ve bakanlar oturumu başladıktan sonra Murat Kurum tekrar idareyi devralacak diye anlıyorum. Ama bu başkanlık paylaşımı ilk kez denendiği için biz de nasıl işleyeceğini gördükçe anlıyoruz.

Ö.M.: Anlayacağız, evet. COP31'de dünyanın hâlâ 1,5 derece sınırını aşmadan bu hedefe ulaşabileceğinin söylenmesi bekleniyor. Yani dünyanın sıcaklık artışını 1,5 derecenin altında tutmasının hâlâ mümkün olduğunun belirtilmesi bekleniyor.

Ü.Ş.: Bunu yapabileceğini söylemesi başka bir şey, sınırın aşıldığını söylemesi başka bir şey ama işte.

Ö.M.: Evet.

Ü.Ş.: Yani ben orada bir nüans olduğunu düşünüyorum açıkçası. Biraz sanki Suudi Arabistan gibi ülkelerin istediği çizgiye geliyor olabilirler ama belli olmaz. Birkaç gün içerisinde bunu daha net anlarız.

Ö.M.: Evet, bunu yakından takip edeceğiz. Bir de Ümit, seninle bitirmeden önce bir şey sormak istiyorum. T24'ün Financial Times'tan aktardığı “Türkiye'nin sıfır atık hedefi geri dönüşüm gerçeğiyle çelişiyor” başlıklı bir haber vardı.

Ü.Ş.: Evet, duydum onu.

Plastik atık ithalatının 15 kat arttığı belirtiliyor. Haberde, Türkiye'de temmuz ayında ülke genelinde uygulamaya konulan plastik şişe iade sistemi de değerlendirilmiş. Sistem kapsamında otomatik iade makinelerine getirilen her plastik şişe için 1 lira ödeme yapıldığı, İstanbul'a onlarca makine yerleştirildiği ve ödemelerin bir akıllı telefon uygulaması üzerinden takip edildiği belirtiliyor.

Ancak Financial Times muhabirinin İstanbul'un Kadıköy ilçesinde denediği iki makinenin de çalışmadığı, tüketicilerin atıklarını makinelerin çevresine bırakmak zorunda kaldığı ve bu alanların çöplük gibi kullanıldığı aktarılmış.

Ü.Ş.: Burada da var o makinelerden. Özdeş'le de görmüştük. Özdeş kullanmıyor ama buraya da koymuşlar onlardan.

Ö.M.: Öyle mi?

Ö.Ö.: Ben buna dikkat bile etmedim ya. Hemen gidip bakayım.

Ü.Ş.: Var, var. Su dolapları falan var ya, onların yanında bu tür makinelerden var. Atıklarınızı koyuyorsunuz, paranızı alıyorsunuz galiba ama ben de henüz denemedim.

Ö.M.: Habercilikte Özdeş'i atlatmak.

Ö.Ö.: Ama su hakkını tanımışlar. Kendi mataranızı götürüp su alabildiğiniz makineler var. Ücret verirseniz de 100 lira.

Ü.Ş.: %100 geri dönüştürülmüş plastik matarayı beğendin mi Özdeş?

Ö.Ö.: Evet, evet. Gelenlere hediye veriyorlar.

Ü.Ş.: Evet, gelenlere hediye olarak %100 geri dönüştürülmüş plastik matara veriyorlar. Ben bayıldığımı söyleyemem ama bunun çevrecilik olduğunu düşünenler var tabii. Neyse, plastik matarayı Sedat'a sormak lazım.

Ö.M.: Şimdi onu diyecektim.

Ö.Ö.: Çünkü ısrarla “Geri dönüştürülmüş plastik demek, daha fazla kimyasal demek” diye anlatıyordu.

Ü.Ş.: Artı, daha fazla mikroplastik demek. Yani o suyun içindeki mikroplastikleri saymak lazım.

Ö.Ö.: Neyse.

Ü.Ş.: Evet. 

Ö.M.: Böyle, evet.

Ü.Ş.: Bugünlük benden böyle. Ha, bundan zaten bahsetmişsinizdir herhâlde Ömer Abi. Dünya Meteoroloji Örgütü de dün 2026 İklimin Durumu raporunu açıkladı. Orada da ocak-eylül arasındaki ısınmanın 1,47 dereceye ulaştığı belirtiliyor. Yani 1,5 dereceye çok yaklaşmış. Demek ki El Niño'nun etkisiyle yıl sonuna kadar bu sene de 1,5 dereceyi geçeceğiz. Öyle anlaşılıyor.

Ö.M.: Evet, COP31, 2026'da yeni bir sıcaklık rekoru kırılacağı uyarıları eşliğinde başladı. BBC News'da, 2026'nın kayıtlara geçen en sıcak yıl olabileceği uyarısı bile paylaşıldı.

Ü.Ş.: Evet, onu da eklemiş olalım.

Ö.M.: Eklemiş olalım BBC haberini de. Peki, çok teşekkür ederiz.

Ü.Ş.: Ben teşekkür ediyorum.

Ö.Ö.: Görüşmek üzere.

Ü.Ş.: Görüşürüz, hoşçakalın.