Apaçık Radyo

Rae Junsay: “31 yıldır COP zirveleri düzenleniyor ama pek de ilerleme kaydedilmedi”

17 Kasım 2026

COP31 kapsamında Filipinli iklim adaleti aktivisti Rae Junsay ile ülkesindeki sömürgecilik mirasını, iklim krizinin yol açtığı yıkımı, militarizmin çevresel etkilerini, yenilenebilir enerji projelerinin yarattığı adaletsizlikleri ve ABD öncülüğündeki Pax Silica girişiminin madencilik, yapay zekâ ve teknoloji yatırımları üzerinden Yerli topluluklara yönelik tehditlerini konuşuyoruz.

Image
""

Özdeş Özbay: Şimdi Filipinler'den gelen ve burada hem Fridays for Future Philippines yani Gelecek İçin Cumalar Filipinler’i, hem de kısaca YACAP olarak bilinen Filipinler İklim Eylemi İçin Genç Savunucuları (Youth Advocates for Climate Action Philippines) temsil eden Rae Junsay ile birlikteyiz. 

Filipinler'deki sömürgecilik mirası ve iklim adaleti meselesiyle başlayalım mı?

Rae Junsay: Evet, Filipinler’in uzun bir sömürgecilik geçmişi var. Başka ülkelerin üç farklı sömürgeci gücün egemenliği altında kalıp kalmadığından emin değilim ama biz tarih boyunca üç farklı ülkenin sömürgeci yönetimine maruz kaldık. Önce 1500’lü yıllarda İspanyollar geldi, ardından da Amerikalılar. II. Dünya Savaşı sırasında ise Japonlar Filipinler’i işgal etti. Sonrasında Amerikalılar ülkedeki etkilerini sürdürdüler. 

Yıllar önce bağımsızlığımızı kazanmış olsak da Filipin halkı açısından gerçekte durum pek değişmedi. Hâlâ ABD’nin yarı sömürgesiyiz çünkü politikalarımızın büyük bir kısmı bugün bile Amerika Birleşik Devletleri’nin güçlü etkisi altında şekilleniyor. 

Ö.Ö.: Evet, biliyorsunuz, COP21’de de en önemli meselelerden biri iklim adaletiydi. Hatta BAM eylemleri bile düzenlenmişti ve muhtemelen siz de oradaydınız. Dolayısıyla COP31’den beklentiler oldukça yüksek ama aynı zamanda kimse gerçekten somut bir sonuç çıkmasını beklemiyor. Yine de henüz ilk haftadayız. Bu nedenle size sormak istiyorum: COP31’den beklentiniz nedir? 

R.J.: Evet, en azından kendi ülkem açısından konuşacak olursam, tayfunlara oldukça açık bir ülkeyiz ve şu anda Süper El Niño’yla da karşı karşıyayız. Çiftçilerimizin büyük bir kısmı da şimdiden şiddetli kuraklıkla mücadele ediyor.

Buna ek olarak, özellikle COP31’de silahsızlanma konusunda çok daha kapsamlı tartışmalar yürütülmesine gerçekten ihtiyaç var. Önceki COP zirvelerinde de olduğu gibi, askerî faaliyetlerden kaynaklanan emisyonlar konusunda bugün hâlâ herhangi bir hesap verebilirlik söz konusu değil.

Dolayısıyla COP31’den beklentilerime gelince, sizin de söylediğiniz gibi, gerçekten pek bir şey göremiyoruz. Sonuçta 31 yıldır COP zirveleri düzenleniyor ama aslında pek de ilerleme kaydedilmedi. Yine de en azından militarizmin, bugün karşı karşıya olduğumuz iklim krizinin temel nedenlerinden biri olarak ele alınmasını ve bu konuda daha fazla tartışma yürütülmesini istiyorum.

Son birkaç yılda dünya genelinde çeşitli saldırı savaşlarına tanık olduk. Bombardımanlar yaşanıyor, Filistin’de ekokırım devam ediyor, İran’da bombardımanlar gerçekleştiriliyor. Latin Amerika’da ekonomik ablukalarla karşılaşıyoruz. Filipinler’de ve genel olarak Güneydoğu Asya’da da askerî etkinin politikalar üzerindeki ağırlığı hâlâ oldukça fazla.

Ancak bütün bunlar, bu tür konferanslarda gerçekten ele alınmayan ya da halının altına süpürülen meseleler. Bu yüzden biz de burada varlığımızı daha güçlü bir şekilde ortaya koymaya ve insanlara bu konuları konuşmamız gerektiğini hatırlatmaya çalışıyoruz. Başka pek çok mesele zaten kapsamlı biçimde tartışılıyor ancak dünyanın dört bir yanında devam eden saldırı savaşları konusunda da hesap verebilirliğin sağlanması gerekiyor.

Ö.Ö.: Evet, siz Fridays for Future Filipinler'i temsil ediyorsunuz. Fridays for Future, COVID-19 kısıtlamalarına kadar oldukça güçlü bir hareketti. Ayrıca, en azından Batı dünyasında, Filistin meselesi nedeniyle hareket içinde bazı ayrışmalar da yaşandı sanırım. Peki, Fridays for Future, Filipinler'de ne kadar güçlüydü ve şu anda durum nasıl?

R.J.: Evet, en azından bizim açımızdan, Fridays for Future’ın ötesine geçerek genç çevrecilerin ve genç savunucuların iklim adaleti alanındaki mücadelelerini somut olarak hayata geçirebilmeleri için YACAP’ı kurduk.

Neler yaşanırsa yaşansın, gençlik hareketinin hâlâ çok güçlü olduğunu söyleyebilirim. İster Fridays for Future çatısı altında olsun, ister olmasın; bence iklim hareketini özel kılan şeylerden biri de bu. Çünkü Filipinler’de, daha önce sözünü ettiğimiz bütün sorunlara rağmen, gençler hesap verebilirlik taleplerinde hâlâ son derece kararlı. Özellikle de çok sayıda tayfunun ve doğal afetin yaşandığı bir bölgede bulunduğumuz düşünüldüğünde bu kararlılık daha da önem kazanıyor.

Bunun da ötesinde, Fridays for Future bünyesindeki İklim Krizinden En Çok Etkilenen Halklar ve Bölgeler (FFF MAPA) hareketi de hâlâ oldukça aktif ve tabanda çok sayıda örgütlenme faaliyeti yürütüyor. Bence bunlar genellikle kamuoyunda yeterince görünür olmayan çalışmalar. Ancak bugün bile sahada, yerel düzeyde pek çok örgütlenme faaliyetinin devam ettiğini söyleyebilirim.

Ö.Ö.: Evet. Filipinler iklim değişikliğinin mağdurlarından biri olsa da her ülke bu krizi durdurmak için bir şeyler yapabilir. Peki, Filipinler devletinin emisyonları azaltma hedefleri konusunda durumu nedir?

R.J.: Evet, Filipinler hükümetinin iklim kriziyle mücadeleye yeterince öncelik vermediğini açıkça görüyoruz. Hükümet sürekli olarak sahte çözümleri ve yeşil aklama projelerini öne çıkarıyor. Şu anda yenilenebilir enerjiye büyük yatırımlar yapıyor ancak bu yatırımların nasıl hayata geçirildiğine baktığımızda, çoğunlukla halkın zararına olduğunu görüyoruz.

Örneğin, Nueva Ecija bölgesinde Güneydoğu Asya'nın en büyük güneş enerjisi santrallerinden biri bulunuyor. Bu proje, çok sayıda topluluğun yerinden edilmesine neden oldu ve pek çok çiftçinin geçim kaynaklarını olumsuz etkiledi.

Adil geçişten söz ettiğimizde, özellikle “adil” kelimesine odaklanmamız gerekiyor. Bu geçişin insanlara adalet sağlaması, toplulukları yerlerinden etmemesi gerekiyor. Ancak bugün bile bu projeler, toplulukları yerlerinden etmekle kalmıyor; aynı zamanda çevreyi kirlettikleri ve fosil yakıt lobiciliği yaptıkları bilinen şirketlerle ortaklıklar kurularak yürütülüyor.

Dolayısıyla hükümetin, emisyonlarını azaltıyormuş gibi görünmek için bir tür yeşil aklama stratejisi izlediğini görüyoruz. Oysa gerçekte emisyonların azaltılmadığını biliyoruz. Buna ek olarak hükümet, iklim krizinin etkilerini daha da ağırlaştıran çok sayıda yıkıcı projeyi de hayata geçirmeye çalışıyor.

Özellikle Filipinler'de şu anda Pax Silica adlı girişime karşı mücadele ediyoruz. Bu, ABD öncülüğünde yürütülen bir girişim.

Ö.Ö.: Bu benim bir sonraki sorum olacaktı, o yüzden oradan devam edelim.

R.J.: Evet, sözünüzü kestiğim için özür dilerim. Ama bizim açımızdan bakarsak Pax Silica, ABD öncülüğünde yürütülen ve teknoloji, yapay zekâ, enerji, lojistik ve bütün bu alanlardaki tedarik zincirleri üzerinde ABD'nin küresel kontrol sağlamasını amaçlayan bir girişim. Bu girişime çok sayıda Küresel Kuzey ülkesini de dahil ediyorlar.

Filipinler de Pax Silica'ya imza atan ülkelerden biri. Hatta bu girişime imza atan az sayıdaki Küresel Güney ülkesinden biriyiz. Ancak bunun ülkemizdeki karşılığı, daha fazla yarı iletken fabrikası kurulması anlamına geliyor. Önce veri merkezleri inşa edeceklerini söylemeye başladılar ancak şu anda veri merkezleri inşa etmiyorlar.

Bu girişim aynı zamanda çok sayıda yıkıcı madencilik faaliyetinin hızla yaygınlaşmasına neden olacak. Çünkü dağlarımızdan ve topraklarımızdan çok büyük miktarlarda kritik mineral çıkaracaklar. Bu da çok sayıda insanın yerinden edilmesi anlamına geliyor.

Şu anda Pax Silica kapsamında fabrikaların inşa edilmesinin planlandığı bölgelerde yaşayan yerli topluluklara mektuplar gönderiyor ve onlarla görüşmeler yapıyorlar. İşte bu yüzden ülkemde Pax Silica'ya karşı çok güçlü bir hareketin oluştuğunu görebilirsiniz. Yani pek çok şey yaşanıyor.

Ö.Ö.: Pax Silica, sizin verdiğiniz bir isim mi? Yani bu girişimi aktivistler mi böyle adlandırıyor, yoksa projenin resmî adı mı?

R.J.: Yani Filipinler halkı Pax Silica'ya karşı çıkarken hükümet bu girişimi hayata geçirmek için büyük çaba gösteriyor. 

Ö.Ö.: Yani bu projenin adı Pax Silica mı?

R.J.: Evet, adı bu. ABD bu girişime Pax Silica Girişimi adını verdi.

Ö.Ö.: Hmm tamam.

R.J.: Evet, “Pax” barış anlamına geliyor, “Silica” ise teknoloji için önemli bir malzeme.

Ö.Ö.: Silikon mu?

R.J.: Evet, evet. Silikon, silisyum doğru.

Ö.Ö.: Yani barış, silisyum barışı. Evet, bunu bu şekilde pazarlamaya çalışıyorlar ama sonra da çoğunlukla askerî alanda kullanıyorlar. 

R.J.: Evet, kesinlikle. 

Ö.Ö.: Yapay zekâyı geliştiriyor, ardından bunu Filistin'de, Ukrayna'da ya da başka yerlerde kullanıyorlar.

R.J: Evet.

Ö.Ö.: Yani siz de bu anlamda Pax Silica'ya karşı mücadele ediyorsunuz. Peki, bu girişimi nasıl pazarlıyorlar? İstihdam ve yatırım meselesinden bahsettiniz ama şu anda COP31'de yapay zekâ da sahte çözümlerden biri olarak tartışılıyor. Yapay zekânın iklim değişikliğiyle mücadelemize yardımcı olabileceği söyleniyor. Filipinler'de de benzer bir söylem mi kullanılıyor, yoksa Pax Silica girişimi de böyle bir iddiada mı bulunuyor?

R.J.: Pax Silica'yı ekonomik kalkınma açısından öne çıkarmaya çalışıyorlar çünkü bu girişim çok sayıda uluslararası yatırımın önünü açacak. Filipinler gibi bir ülkede veri merkezleri ya da teknoloji fabrikaları olmasını pek beklemezsiniz, değil mi? Bu yüzden özellikle bu yönünü öne çıkarıyorlar.

Yapay zekâ üzerine de tartışmalar var ama asıl mesele, bu fabrikaların ve veri merkezlerinin inşa edilecekleri bölgelerde ve çevrelerinde yaşayan toplulukların ekosistemlerini nasıl bozacağı. Mesele, İspanyol sömürgeciliğinden çok, daha önce o topraklarda yaşayan yerli halklarımızın yerlerinden edilmesi. Ve mesele, gerçekten gezegenimizi korumak.

Çünkü Filipinler'de Pax Silica; kirlenmiş sular, her gün duyulan uğultular ve yok edilmiş ormanlar anlamına gelecek. Bunun gibi pek çok sorun var. Ama sonuçta halkın Pax Silica'ya karşı çıkmasının temel nedeni, bunun ülkemizin tamamen ABD'ye peşkeş çekilmesi anlamına gelmesi.

Çünkü olacak şey şu: ABD ülkemize gelecek, kritik minerallerimizi çıkaracak ve bunları işleyecek. Ancak bu mineraller yine de ihraç edilecek ve halkın yararına kullanılmayacak. Teknolojiyi de daha ucuz hâle getirmeyecekler.

Ö.Ö.: Doğru.

R.J.: Bunları savaş makinelerinde kullanacaklar. İnsansız hava araçlarında, savaş uçaklarında ve şu anda sürdürdükleri savaşları beslemek için kullanacaklar.

Bu yüzden Filipinler halkı seller altında boğulurken, Süper El Niño'nun yol açtığı kuraklıklar nedeniyle gıda sıkıntısı çekerken, artan yaşam maliyetleriyle mücadele ederken ve temel sosyal hizmetlerden mahrum bırakılmışken, kendi hükümetimizin kâr ve çıkarları uğruna ülkemizi sattığını görmek gerçekten çok sinir bozucu. Üstelik onların önceliği de bu.

Ö.Ö.: Peki, Pax Silica'ya hangi ülkeler dahil?

R.J.: Çoğunlukla Küresel Kuzey ülkeleri. Bu bilgiyi kendim de doğrulamam gerekiyor ama sanırım şimdiden yaklaşık 34 ülke dahil olmuş olabilir.

Ö.Ö.: Peki, tamam.

R.J: 24, 34... Ama çoğunluğu Küresel Kuzey ülkeleri. İlk imzacılar arasında elbette İsrail gibi ülkeler var. Kanada var, sanırım Avustralya da var. Avrupa Birliği'nin de dahil olduğunu düşünüyorum. Güney Kore, Japonya ve tabii ki Hindistan da bu girişimin bir parçası. Bazı ülkelerden tam emin değilim, yani listenin tamamını bilmiyorum ama katılımcıların çoğunluğunu Küresel Kuzey ülkeleri oluşturuyor. Filipinler ise Küresel Güney'den katılan ülkelerden biri.

Ö.Ö.: Yani Pax Silica'nın uluslararası bir saldırı olduğunu söyleyebiliriz. Direniş de genellikle uluslararası düzeyde örgütleniyor. Peki, diğer ülkelerde Pax Silica'ya karşı mücadele eden örgütlerle bağlantılarınız var mı?

R.J.: Evet, aslında farklı ülkelerde Pax Silica'ya karşı güçlü bir küresel hareket var. ABD'de ve hatta Pax Silica'ya imza atmamış olmalarına rağmen dayanışma içinde direniş gösteren komşu ülkelerde de bu hareket mevcut.

Küresel dayanışmayı göstermek amacıyla 16 Kasım'da bir eylem düzenlenecek. Çünkü Trump, Güneydoğu Asya'dan bir ülkeyi temsil etmemesine rağmen ASEAN Zirvesi için Filipinler'i ziyaret edecek, bir şekilde orada olacak. Aslında nedenini biliyoruz: ABD ile Filipinler arasındaki dostluğu güçlendirmek için.

Dolayısıyla 16 Kasım'da Pax Silica'ya karşı küresel bir eylem günü düzenlenecek. ABD'den, Güneydoğu Asya'nın çeşitli bölgelerinden, Kanada'dan ve başka ülkelerden de katılımcılarımız var. Yani gerçekten çok güçlü bir hareket söz konusu.

Ö.Ö.: Tamam, harika. Evet, mücadelenizde başarılar diliyorum. Bugün bizimle olduğunuz için teşekkür ederim.

R.J.: Teşekkür ederim, çok teşekkür ederim.


Rae Junsay kimdir? Filipinli iklim adaleti ve çevre aktivistidir. İklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların hakları, fosil yakıtlardan çıkış ve iklim politikalarında adalet konularında savunuculuk çalışmaları yürütmektedir.

Benzer İçerikler

“İklim krizi bir insanlık krizi”
28 Ekim 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Jennifer Morgan
Adil Geçişin Taşıyıcısı
4 Eylül 2026
Suda Sim Meriç, Özdeş Özbay, Alana Dave
Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki