Pramesh Pokharel: “Çözümler halkların elinde, gezegeni soğutan biziz”

Image

Eren İleri: Merhaba, sizinle bir röportaj yapabilir miyim?

Pramesh Pokharel: Tabii, teşekkürler.

E.İ.: Adınız nedir?

P.P.: Pramesh Pokharel, Nepal’den geliyorum.

E.İ.: Teşekkür ederim. İlk olarak kendinizi tanıtabilir misiniz?

P.P.: Nepalli bir çiftçiyim ve çiftçi hakları aktivistiyim. COP31'de La Via Campesina hareketini temsil ediyorum.

E.İ.: Nepal bu yıl çok büyük bir felaket yaşadı. Bize neler olduğunu biraz anlatabilir misiniz?

P.P.: Evet, bence artık iklim krizi çağında yaşıyoruz. Hatta yalnızca iklim krizinin değil, gezegensel bir krizin yaşandığı bir dönemdeyiz. Dünyanın dört bir yanında iklim felaketleri ile karşı karşıya kalıyoruz. Kısa süre önce Nepal'de de bunun acı sonuçlarını yaşadık; dağ tsunamisi olarak adlandırdığımız Bhote Koshi Nehri'ndeki sel felaketinden etkilendik. Bu son derece yıkıcı bir felaketti. Küresel ısınmanın etkisiyle dağdan büyük bir kütle koptu ve nehir kıyısında yaşayan pek çok topluluk ağır zarar gördü. Ancak benzer felaketlerin de dünyanın farklı ülkelerinde yaşandığını görüyoruz. 

İklim krizi, özellikle kırsal bölgelerde yaşayan insanları, çiftçileri ve yerli halkları çok ağır biçimde etkiliyor. Özellikle Asya ve Afrika'daki en az gelişmiş ülkelerde yaşayan topluluklar, bu felaketlerle başa çıkabilecek yeterli imkânlara sahip değil. İşin en acı yanı ise bu krizin ortaya çıkmasında en az sorumluluğu bulunan insanların, krizin sonuçlarından en fazla etkilenen ve en büyük acıları yaşayan insanlar olması.

E.İ.: Peki, bu krizin ortaya çıkmasında en büyük pay kime ait? Asıl sorumlular kimler?

P.P.: Aslında çok açık: Gelişmiş ülkeler, Küresel Kuzey ülkeleri, zenginler ve çok uluslu şirketler. Asıl kirleticiler onlar. Tarihsel sera gazı salımlarına baktığımızda, bu ülkelerin ve şirketlerin yüzyıllardır gezegeni kirlettiğini görüyoruz. Oysa doğayı korumakla kalmayıp gezegenin soğumasına da katkıda bulunanlar, çiftçiler ve köylü toplulukları. Ve bugün iklim krizinin en ön saflarında mücadele etmek zorunda kalanlar da yine onlar.

E.İ.: Peki, Küresel Kuzey'deki topluluklar, yerli halkların bilgi birikiminden ve geleneksel bilgi sistemlerinden neler öğrenebilir?

P.P.: Gelişmiş ülkeler, hatta çok uluslu şirketlerin ve tarım endüstrisinin etkisi altında yürütülen COP müzakereleri bile yalnızca teknokratik çözümlere ve yukarıdan aşağıya dayatılan yaklaşımlara odaklanıyor. Oysa çözümler halkların elinde. Gerçek çözüm biziz, gezegeni soğutan biziz. Agroekoloji alanında pek çok farklı uygulamamız var. Biz buna bilginin birlikte üretilmesi diyoruz. Birbirimizden öğreniyoruz. Örneğin, toplulukların iklim krizine karşı dayanıklılığını artıran zengin bir tohum çeşitliliğine sahibiz. 

Yerli halklardan, onların doğayla nasıl uyum içinde yaşadıklarından öğrenmemiz gerekiyor. Çünkü yerli halklar son derece zengin bir yerel ve geleneksel bilgi birikimine sahip. İnsanların sahip olduğu bu bilgilerin, becerilerin ve uygulamaların yaygınlaştırılması gerekiyor. İklim krizine karşı dayanıklılığımızı ancak bu şekilde artırabilir, bu krizle ancak böyle başa çıkabiliriz. Oysa burada, bu müzakerelerde yalnızca finansman ve teknolojilerden söz ediliyor. Bence bu, mevcut düzenin aynen sürdürülmesinden başka bir şey değil. Bunlar gerçek çözümler değil, sahte çözümler.

E.İ.: Peki, bu COP zirvesinden ne bekliyorsunuz? Ne umut ediyorsunuz?

P.P.: Açıkçası COP zirvesinden çok fazla umutlu değilim. Çünkü daha önce de söylediğim gibi, bu süreç tarım endüstrisinin, çok uluslu şirketlerin ve petrol şirketlerinin yoğun etkisi altında. Hatta büyük ölçüde onların kontrolüne geçmiş durumda. 

Gelişmiş ülkeler, Küresel Kuzey ülkeleri, emisyonlarını azaltmaya, fosil yakıtlardan çıkmaya hazır değiller. Adil bir geçişi hayata geçirmeye hazır değiller. İnsanların iklim krizine karşı dayanıklılığını artırmaktan söz etmiyorlar. Kayıp ve Zararlar Fonu'na ve iklim finansmanına gereken desteği sağlamaya bile hazır değiller. Bunun yerine, karbon ticareti gibi mevcut düzenin devamını sağlayan uygulamaları konuşmayı sürdürüyorlar. Dolayısıyla bu zirveden çok fazla umutlu değilim. Ama ben buraya halkların sesini duyurmak için geldim. 

Biz ne istiyoruz? Adalet istiyoruz. İklim adaleti istiyoruz. Uğradığımız zararların tazmin edilmesini istiyoruz. Kirletenlerin bedelini ödemesi gerektiğini söylüyoruz. Çözümler halkların elinde. Köylü tarımının desteklenmesi ve güçlendirilmesi gerektiğini söylüyoruz. Çünkü iklim krizine karşı dayanıklı bir tarım sistemi ancak bu şekilde kurulabilir. Agroekolojinin gezegeni soğuttuğunu söylüyoruz. Gıda egemenliğinin, tarımı sürdürülebilir bir biçimde dönüştürmenin ve tarım-gıda sistemini yeniden yapılandırmanın doğru yolu olduğunu savunuyoruz. İşte biz buraya halkların sesini duyurmak için geldik.

E.İ.: Son olarak, herkese sorduğum bir soruyu size de yöneltmek istiyorum: bir gazeteciye, kendinize hangi soruyu sormasını istediğinizi söyleme şansınız olsaydı, bu soru ne olurdu? Ve bu soruya nasıl yanıt verirdiniz?

P.P.: Bence çiftçilerin ve köylülerin sesi yeterince duyulmuyor. Oysa bu sesi çok daha güçlü ve açık bir şekilde duyurmamız gerekiyor. Çözümler halkların elinde. Çiftçiler ve köylüler doğanın gerçek koruyucuları. Gezegeni soğutan onlar. Çözümlere sahip olanlar da yine onlar. Bence her gazetecinin özellikle bu gerçeği öne çıkarması gerekiyor. Yalnızca devlet başkanlarının ya da ülke heyetlerinin söylediklerine odaklanmayalım. Halkların sesini dinlemeye çalışalım ve onların geliştirdiği çözümleri gündeme taşıyalım.

E.İ.: Çok teşekkür ederim.

P.P.: Teşekkür ederim.

E.İ.: Waseem, senin soruların var mıydı?

Waseem Ahmad Siddiqui: Ben Waseem, Pakistan'dan geliyorum. Sizinle tanıştığıma çok memnun oldum. Nepal'de yaşanan büyük sel felaketini ilk günden beri takip ediyorum. Hatta Tamang yerli topluluklardan birinin üyesi olan Wanju Waiba ile de görüştüm. Kendisi, sizin de az önce değindiğiniz gibi, bu sel felaketinde hidroelektrik santrallerin de sorumluluğu olduğunu çok açık bir şekilde dile getirdi. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?

P.P.: Bence çok doğru bir noktaya değindiniz. Pek çok doğal tehlikeyle karşı karşıya kalıyoruz, ancak bu tür felaketler aynı zamanda bir sosyal adalet meselesi. Çünkü son derece eşitsiz bir dünyada yaşıyoruz. Doğayla iç içe yaşayan insanlar, çiftçiler, köylüler, yerli halklar ve işçiler, yani doğayı koruyan topluluklar, aynı zamanda bu felaketlerden en ağır biçimde etkilenen insanlar ve Bhote Koshi'deki sel felaketine baktığımızda ise yıkımın boyutlarının, herhangi bir planlama yapılmadan inşa edilen altyapı projeleri nedeniyle daha da büyüdüğünü görüyoruz. Yaklaşık 40 kilometrelik bir alanda bir düzineden fazla hidroelektrik santral projesi bulunuyordu. Yalnızca bu bölgede 12’den fazla hidroelektrik projesinden söz ediyoruz. Ayrıca yaklaşık 40 köprü sel sularına kapılarak yıkıldı. Bütün bunlar felaketin yarattığı yıkımı daha da ağırlaştırdı. Üstelik kayıp ve hasarlar yalnızca altyapıyla sınırlı kalmadı. İnsanlar da hayatlarını kaybetti. Bence bu devasa barajları ve altyapı projelerini düşündüğümüzde, artık alternatif bir kalkınma modeline ihtiyacımız olduğu çok açık. Kalkınmadan söz ederken insanları ve doğayı merkeze almak zorundayız. Bhote Koshi sel felaketinden çıkardığımız en önemli dersin bu olduğunu düşünüyorum. Aslında benzer deneyimler yaşadığımızı da düşünüyorum. Pakistan'da 2022'de ve ardından 2024'te meydana gelen selleri biliyorum. Dolayısıyla yaşadığımız felaketler ve karşı karşıya olduğumuz sorunlar birbirine çok benziyor.

W.A.S.: Biliyor musunuz, Tamang topluluğundan Wanju Waiba da Dünya Bankası'nın, Çin ve Hindistan bankalarının finanse ettiği altyapı projelerinin bu yıkıcı sel felaketinin arkasındaki nedenlerden biri olduğunu söylüyordu.

P.P.: Evet, kesinlikle doğru. Çünkü bütün bu altyapı projeleri Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası (ADB) gibi uluslararası finans kuruluşları tarafından destekleniyor. Bu kuruluşlar, altyapı projelerinin inşa edilmesi için kredi sağlıyor. Üstelik ülkemizdeki politikaların tamamı Uluslararası Para Fonu IMF’in etkisi altında şekilleniyor. Bu projelerden büyük kazanç sağlayan şirketler de var çünkü burada faaliyet gösterenlerin çoğu uluslararası şirketler. Hint şirketleri, Çinli şirketler ve diğer yabancı şirketler bu projeler üzerinden büyük paralar kazanıyor. Ama bütün bunların bedelini Nepal halkı ödüyor. Dağlarda, doğayla iç içe yaşayan insanlar, çiftçiler ve köylüler bu felaketlerin sonuçlarına katlanmak zorunda kalıyor. Bu insanların tarlaları nehirlerin yakınında, nehir kıyılarında bulunuyor. Geçimlerini bu topraklardan sağlıyorlar. Ve bugün en büyük acıyı çekenler de yine onlar. İşte yaşananların özeti bu.

W.A.S.: Sizinle konuşmak çok güzeldi.

P.P.: Bana bu fırsatı verdiğiniz için teşekkür ederim.

_{Pramesh Pokharel kimdir?: Pramesh Pokharel, Nepalli siyaset analisti, akademisyen ve çiftçi hakları savunucusudur. Nepal Tüm Çiftçiler Federasyonu’nun (ANPFa) genel sekreteri olarak görev yapmış, uluslararası köylü hareketi La Via Campesina bünyesinde faaliyet göstermiştir. Tribhuvan Üniversitesi’nde antropoloji dersleri veren Pokharel; gıda egemenliği, agroekoloji, iklim adaleti ve çiftçilerin toprak hakları üzerine çalışmalar yürütmektedir. Özellikle iklim krizinin Nepal’deki kırsal topluluklar üzerindeki etkilerine ve iklim kaynaklı kayıp ve zararların tazmin edilmesine odaklanmaktadır.}