Özge Doruk: “İklim krizinin etkilerini katbekat yaşayan ülkeler yeterli finansmana sahip değil”

İlksen Mavituna: Apaçık Radyo COP31 İklim Özel Yayını devam ediyor. Değerlendirmelerimizi Yeşil Düşünce Derneği'nden Özge Doruk'la sürdüreceğiz. COP31 iklim müzakerelerini konuştuğumuz özel serimizde bu akşam Özge bizimle. Hoşgeldin Özge.

Özdeş Özbay: Merhabalar, hoşgeldin.

Özge Doruk: Merhabalar, hoşbuldum.

Image

İ.M.: Burada olduğun için çok teşekkürler. İklim alanında yaptığın çalışmalar için de bir kez daha teşekkür ederiz. Bu gün sonu kapanışları ve değerlendirmeleri çok kıymetli oluyor. Sen nasıl bir gün geçirdin bilmiyorum. Biz az evvel anlattık, oradan oraya koşarken muhtemelen pek çok şeyi de kaçırdık. Senin günün nasıldı? Neler gördün?

Ö.D.: Tam da bugün bunu konuşuyorduk. Bir şey seçiyorsunuz ve geri kalan 99 şeyi kaçırıyorsunuz gibi. Artık bunu kabul ettik. Koşturmaca aynı şekilde devam ediyor. Bugün ben de adaptasyonla ilgili bir müzakereyi takip etme şansı buldum. Alanda oldukça yoğun ilgi gören bir oturumdu. İçeri girmek için biraz beklemem gerekti. Ardından kendi toplantılarımız vardı. Şimdi de buradayım.

İ.M.: Evet, ana tartışmalarda, gördüğüm kadarıyla elimize ulaşan özetlerden de anlaşıldığı üzere, iklim finansmanı konusundaki ayrışmalar sürüyor. Bir yandan da az evvel BAM dediğimiz, farklı şekillerde TAF olarak da işaret edebileceğimiz sürece dair tartışmalar ve taraflar arasındaki ayrışmalar ortaya çıkmış durumda. Oralar nasıl seyrediyor? İstersen bunları konuşarak başlayalım. Bugünün teması bir yandan da dirençli kentlerdi. Bilmiyorum, senin bakma fırsatın oldu mu? Oralara da değinmek iyi olur diye düşünüyorum.

Ö.D.: Bakıyoruz, sonra o notları bir araya getirmeye çalışıyoruz. Bugünkü temayla ilgili olarak ben daha çok adaptasyon konusuna odaklandığım için yalnızca kentler özelinde değil, iklim krizinin yol açtığı afetler ve dolaylı etkiler karşısında gelişmekte olan ülkelerin ve aslında bizim de uyum finansmanı konusunda neleri takip etmemiz gerektiğine, neler olup bittiğine odaklanmaya çalışıyorum. Bugünün teması da aslında dirençlilik, yani resilience.

İ.M.: Dirençlilik, yani yapılı çevre.

Ö.D.: Gün, COP31 Başkanı Murat Kurum'la başladı. O da Türkiye'de dirençlilik konusunda neler yapıldığına ilişkin notlarını aktardı. Aslında tam da uyumlu bir noktada mıyız, bu konuyu tartışmaya açabiliriz. Özellikle depremler sonrasında yapılan sosyal konutları, TOKİ konutlarını örnek olarak sundu. TOKİ'nin sosyal konut modeline değindi ve bu bağlamda bir değerlendirme yaptı. İklim uyumu için finansman kaynaklarının artırılması gerektiğini vurguladı. Ülkelerin farklı koşullarının dikkate alınması gerektiğini belirtti. Türkiye'nin yeniden inşa ve şehircilik deneyimini diğer ülkelerle paylaşmaya hazır olduğunu da söyledi. Bu, kendisinin dile getirdiği bir nokta. Üzerine konuşabiliriz.

Daha sonra Konya Büyükşehir Belediye Başkanı Uğur İbrahim Altay da artık çok yoğun bir şekilde maruz kaldığımız aşırı sıcakların, kuraklığın, sellerin ve diğer iklim kaynaklı afetlerin kentlerin altyapısını, ekonomisini ve yaşam kalitesini tehdit ettiğini belirtti. Zaten pek çok yan etkinlikte, pek çok sivil toplum kuruluşu da benzer noktalara değiniyor. Asıl tıkanıklık, bunun için ayrılması gereken finansmanın nasıl dağıtılacağı ve gelişmekte olan ülkelerin bu finansmandan nasıl pay alacağı konusunda yaşanıyor. Oraya da gelebiliriz.

Sözü sana bırakmadan önce Konya Büyükşehir Belediye Başkanı'nın açıklamalarından bir noktayı daha aktarayım. Uyum yatırımlarının kısa vadeli maliyetler olarak değil, uzun vadeli yatırımlar olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Dirençli kentlerden söz ederken yerel yönetimlerin de bu finansmana erişiminin kolaylaştırılması ve küresel iklim karar mekanizmalarındaki rollerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

İ.M.: Yani yerel yönetimlerin rollerinin güçlendirilmesiyle ilgili bir çağrıydı bu. Evet, iklim hedefleri nasıl uygulanacak? Finansmanı kim sağlayacak? Sizin notlarınızdan aktarırsak, kırılgan topluluklara bu kaynaklar nasıl ulaşacak? Temel tartışmada ayrışılan başlıklar bunlar gibi gözüküyor. Az evvel toplantının paydaşlarının da üzerinde durduğu konu biraz buydu.

TOKİ'nin gündeme gelmesi ilginç tabii ki. Özellikle deprem bölgelerindeki TOKİ uygulamalarının ne tür mağduriyetlere yol açtığına dair önümüzde çok fazla bilgi var. Öte yandan, dirençli kentler ve yapılı çevre başlığını duyunca Türkiye'nin bu konudaki karnesinin nasıl olduğunu tartışmak da çok kıymetli geliyor bana. Tam da söylediğin gibi, olumlu bir örnek olarak sunuluyor ama planlarla anlatılar ve gerçek hayatta yaşananlar arasındaki bu çatallanma hâli, iklim zirvelerinin temel meselelerinden biri galiba.

Bilmiyorum, çıkıp kimse bu soruyu sorabildi mi mesela? Müdahale etme imkânı bulundu mu? Buna çok net bir şekilde hayır diyeceğini biliyorum. Tam da söylediğimiz gibi, katılımcı yapının bir mekanizma olarak tanımlanmamasından ötürü dirençli kentleri konuşurken TOKİ hafızasını gündeme getirecek kimse de ortada yok gibi gözüküyor. Evet, Özdeş?

Ö.Ö.: Ben de bir yandan bugün neler olduğunu takip etmeye çalışıyorum. Çünkü Liderler Zirvesi'nin ikinci günü. Liderler konuşurken senin de katıldığın toplantılarda gündem konuları ele alınıyor. Bir yandan devam eden başka gündemler de var. İşte BAM ve diğer mekanizmalarla ilgili görüşmeler sürüyor. Artık dinleyicilerimiz de herhâlde bunların ne anlama geldiğine alışmıştır. Aktivizm de var. Bunları mümkün olduğunca takip ediyoruz.

Aslında ilginç bir durum var. Belki Özge, daha fazla COP zirvesi takip ettiği için bu konuda daha çok bilgi sahibidir. Bu iki gün boyunca Liderler Zirvesi sırasında bütün eylemler durdurulmuş. Filipinli bir aktivistle sohbet ederken, "Emin değilim ama daha önce COP zirvelerinde eylemlerin yasaklandığına hiç şahit olmamıştım," dedi. Çünkü hemen her yıl Liderler Zirvesi olurdu ama biz eylem yapardık, engellenmezdik, diyor. Bu kez iki gün boyunca yasaklanmış.

Dolayısıyla yarın sabahtan itibaren dalga dalga eylemler başlayacak. Anladığım kadarıyla bütün gün eylemler olacak. Bu iki günün, hatta cuma dahil üç günün eylemleri tek güne sıkışmış olacak.

Ö.D.: Sıkıştırılmış. Bununla ilgili net bir bilgim yok ama mesela şuna şahit oldum: Özellikle CAN ekibinin her gün verdiği Günün Fosili Ödülü'yle ilgili birbirimize, "Bugün ödül töreni olmayacak mı? Bugün bir şey yapılmayacak mı?" diye sorduk. Aslında bu, her gün yapılan ve artık belli bir kalıba oturmuş bir etkinlik. Demek ki farklı bir durum var ki insanlar birbirlerinden teyit etme ihtiyacı duydu. Ben de buradan hareketle süreçle ilgili bir çıkarım yapabiliyorum.

Ö.Ö.: Tabii, değil mi? Liderler Zirvesi'nin bu iki gün yapılacağı çok önceden biliniyordu. Eylemlere izin verilmiş ama yakın zamanda izinler iptal edilmiş. Hepsini cuma gününe sıkıştırmışlar. Belli ki bu anlamda işler ters gitmiş. Aktivizm demişken, bir yandan Greta Thunberg'in de bir basın açıklaması vardı. Ardından biz de kendisine eşlik edip ofisimize geçtik.

Ö.D.: Siz de ağırladınız.

İ.M.: Evet.

Ö.Ö.: Gördüm. Böyle bir fırsatımız oldu. Bildiğim kadarıyla basına doğrudan başka bir açıklaması olmadı. Gazze'den Filistinli aktivist Muhammed'le birlikte geldiler ve Filistin üzerine konuştuk. Elbette iklimi de konuştuk ama aslında iklim adaleti ve Filistin ekseninde bir söyleşi gerçekleştirdik.

İ.M.: Evet, şimdi notlardan devam edelim. Resmî müzakerelere geri dönelim. Bir yandan aktivizm gündemi var ve yarın da gündemimizde olacak. Ama iklim uyumu ve finansman düğümü, notlarında öne çıkan bir başka başlık. Belki oradan devam edebiliriz.

Liderler düzeyinde, Paris Anlaşması'nın ikinci on yılında uygulamanın hızlandırılması ve finansmana erişim başlıklı bir yuvarlak masa toplantısı da düzenlenmiş. Burada Küresel Uyum Hedefi kapsamında önceki günlerden devam eden tartışmalar var. Bu konuda söylemek istediğin bir şey var mı? Çünkü buradaki ayrışmalar da sürüyor.

Ö.D.: Aslında bu, benim bizzat katıldığım ilk COP. Hem resmî müzakereleri hem de alanda neler olup bittiğini ilk kez yerinde takip edebiliyorum. O yüzden çok şey öğreniyorum.

İ.M.: Evet, hep bilinçli.

Ö.D.: Gerçekten ilginç bir deneyim. Burada birçok yan etkinliğe katılma ve ülke pavilyonlarını gezme fırsatım oldu. Aslında konuştuğumuz, bildiğimiz konular ama bizzat gözlemleyince insanın farkındalığı biraz daha artıyor. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, yani Küresel Güney ülkeleri, iklim krizinin etkilerini katbekat yaşayan ama bu etkilerle mücadele etmek için yeterli finansman kaynağına sahip olmayan ülkeler. Burada pek çok tartışma açılabilir.

Katıldığım birçok etkinlikte de adaptasyon konusunda neler yapıldığı, nelere ihtiyaç duyulduğu ve nelerin başarılabileceği konuşuluyor. Akdeniz Pavyonu'nda da benzer tartışmalar yürütülüyor. Biz de İklim Ağı olarak bir yandan azaltım konusuna odaklanıyoruz. Çünkü fosil yakıtlar ve kömürle ilgili bambaşka bir meselemiz var. Ama diğer yandan adaptasyon sürecini de takip ediyoruz.

Mesela gelişmekte olan ülkeler, uyum finansmanının üç katına çıkarılmasını ve bunun Küresel Uyum Hedefi'ne doğrudan yansıtılmasını istiyor. Çünkü bu ülkelerin yaşadığı sorunlar doğrudan bu süreçle ilgili. Etkinliklerde anlattıkları da kendi ülkelerinde yaşadıkları sorunlar ve bunlara çözüm bulabilmek için ihtiyaç duydukları finansman kaynakları.

Üstelik bu finansman, onların tabiri caizse dilendiği bir para değil, hakları olan bir kaynak. Hem müzakerelerde hem de sivil toplum açısından vurgulamak istediğim noktalardan biri bu. Bunu konuşuyoruz, dile getiriyoruz. Herkes de aslında bu ihtiyacın farkında. Ancak finansmanın üç katına çıkarılması ve bunun hedeflere yansıtılması gerektiği söylendiğinde, iş diplomasiye ve müzakerelere gelince maalesef süreç aynı şekilde ilerlemiyor. Örneğin gelişmiş ülkeler, finansmanın ayrı gündem maddeleri altında ele alınmasını tercih ediyor.

Burada Greta'ya da atıfta bulunacağım. Biz uzun uzun konuşuyor, tartışıyoruz ama meselenin asıl muhatapları, bu süreci bizzat yaşayan insanlar. Onlar iklim krizinin yol açtığı afetlerle ve gündelik hayatlarına yansıyan sonuçlarla hâlâ mücadele ediyorlar. Bu yüzden Greta'nın yaptığı yorumda da çok ciddi bir haklılık payı var.

Ö.Ö.: Burada biraz da Türkiye'ye bakalım mı? Finansman meselelerinde Türkiye nasıl bir konumda? Tabii aklıma dün Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yaptığı konuşma geliyor. "Paris İklim Anlaşması'nın hedeflerine ulaşamadığımız her dakika büyük bir felakete gidiyoruz," diyor. Çok iyi dersiniz ama Paris İklim Anlaşması 2015'te imzaya açıldı, Türkiye ise 2021'de onayladı, yanlış hatırlamıyorsam. Altı yıl bekledik. Üstelik bunun temel sebebi finansman meselesiydi.

Türkiye, Ek-I diye geçen, finansman sağlayan gelişmiş ülkelerin yer aldığı listedeydi ve buna itiraz ediyordu. Başka bir kategoride yer almak istiyordu. Daha sonra Fransa, Türkiye'ye yönelik bir finansman formülü önermişti. Türkiye'nin Paris Anlaşması'nı onaylaması için özel bir formül bulunmuştu. Böylece süreç ilerledi. Ama galiba burada Türkiye'ye bazı finansman olanakları da sağlanmıştı.

Image

Ö.D.: Evet, derlediğimiz notlardan şöyle aktarabilirim: Türkiye, 5,1 milyar dolar değerinde 10 finansman anlaşması imzaladı. Bu anlaşmalar Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası, Dünya Bankası ve İslam Kalkınma Bankası gibi kuruluşlarla yapıldı. Bunlar, iklim politikalarının uygulanması için sağlanan finansman paketleri.

Örneğin afetlere dayanıklı hastaneler ve sağlık hizmetleri için ayrılan 620 milyon avroluk, kentler, tarım ve sanayi alanları için de 1,5 milyar dolarlık finansman anlaşmaları var.

Ancak kalkınma bankalarının sağladığı kredi ve yatırım finansmanı, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı yükümlülükleriyle aynı şey değil. Aslında tartışılan konulardan biri de bu. Bu ayrımı görmek gerekiyor.

Ö.Ö.: Bu aslında kredi. Türkiye, bu alanlarda muhtemelen uygun koşullu kredi bulmuş durumda. İklim finansmanı dediği şey de bu. Yani doğrudan kaynak sağlamak yerine kredi veriliyor. Nepal de buna haklı olarak itiraz ediyor.

İ.M.: Hibe istiyorlar.

Ö.Ö.: Evet, tabii. “Bütün bunlara siz sebep oldunuz,” diyorlar.

Ö.D.: Burada dönüp dolaşıp yine aynı meseleye, iklim adaletine geliyoruz. Meselenin kökenine doğru ilerledikçe aynı sorularla karşılaşıyoruz: Biz bunu neden yaşadık? İklim krizi nedeniyle. Peki, bu kadar şiddetli olmasına ne sebep oldu? İklim krizine kimler yol açtı? Tartışma dönüp dolaşıp yine aynı yere geliyor. İnsan sürekli kendine, "Hâlâ bir yere varamadık mı arkadaşlar?" diye soruyor.

İ.M.: Evet, tabii. Bir yandan da bu finansmanın nasıl ve nereye ulaştırılacağı konusunda benzer bir yönetim meselesi var.

Ö.D.: Aynı şekilde şeffaflık ve katılımcılık da önemli. Mesela bütçe geldiğinde kimlerle, nasıl ve ne şekilde kullanılacak? Burada dirençli kentlerle ilgili bir eleştirim de olacak. Eğer sosyal konut modeli olarak TOKİ örnek gösteriliyorsa, iklimle uyumlu, iklim krizine dirençli kentlerden tam olarak ne anlıyoruz? Bu finansman kaynağıyla ne inşa edeceğiz ya da hangi altyapıyı nasıl güçlendireceğiz?

İ.M.: TOKİ'yi kimlere örnek gösteriyorsun?

Ö.D.: Yani bilemedim. Türkiye'nin bu konuda iyi örnekleri de vardır bence. Ben bunları daha çok sivil toplum ve bazı yerel yönetimler özelinde biliyorum. Kamunun da mutlaka iyi uygulamaları vardır. Şu an örnek veremiyorsam benim eksikliğim diyeyim. Ama kamu tarafından yürütülen çalışmalar arasından TOKİ'nin örnek gösterilmesi bana açıkçası konuyla biraz alakasız geliyor.

İ.M.: Evet, ben de yakın olduğumuz bir yorum olduğunu söylemekle yetineyim. Görünen köy kılavuz istemez tabii ki. Son beş on dakikamızdayız. Temel tartışmamıza geri dönerek bitirelim. Fosil yakıtlardan çıkış konusundaki ayrışmaya, müzakerelere dönelim. Şimdi cuma günü taslak metinler ortaya çıkacak, değil mi? Cumartesi günü ülkelerin revizyonları gelecek ve bir günlük kısa aranın ardından pazartesi itibarıyla metin üzerindeki tartışmalar başlayacak.

Ö.Ö.: Evet, taslak açıklanacak, ondan sonra da her yıl olduğu gibi kıyamet kopacak. Bizim ritmimiz nasıl her geçen gün hızlanıyorsa, Apaçık Radyo'nun COP31 Özel Yayını'nın temposu nasıl giderek artıyorsa, pazartesiden itibaren COP'un kendi ritmi de korkunç derecede hızlanacak. Çünkü her yıl böyle oluyor.

Bir taslak açıklanıyor. Genellikle yetersiz oluyor ama görece makul bir metin ortaya çıkıyor. Mesela bu taslaklarda genellikle fosil yakıtlar ifadesi geçiyor. Ama sonra ülkelerin itirazları başlıyor. Zaten buna taslak denmesinin sebebi de bu. Buradaki karar mekanizmasında her devletin tek tek onay vermesi gerekiyor. Bir devlet itiraz ettiğinde karar geçmiyor.

Ve bir devlet itiraz ediyor. Üstelik genellikle aynı devlet. Başta Suudi Arabistan'dan bahsediyoruz ama onun arkasından başka devletler de geliyor. Muhtemelen itirazlar yine başlayacak.

Ö.D.: Bir başlayınca, aynen. Bu arada, nasıl olsa başa döneceğiz, bari ben de söyleyeyim.

Ö.Ö.: Tabii, törpülene törpülene en sonunda bambaşka bir metin çıkıyor. Böyle şeyler yaşanıyor. Hatta zirveler çıkmaza giriyor, iki gün uzadığı oluyor. Üç gün uzadığını hatırlamıyorum ama iki gün uzadığına şahit olduk. Dolayısıyla oldukça hareketli bir süreç olacak.

Biz bunu daha önce hiç içeriden takip etmedik. COP'un ritminin arttığını dışarıdan takip eden biri olarak söylüyorum. Bu ritme nasıl adapte olacağımızı da burada ilk kez deneyimleyeceğiz. Bir yandan da programın başında söylediğin gibi, uzaktan takip etmek daha kolay oluyor.

İ.M.: COP'un koşturmacası içindeyken... Ama öte yandan burada bütün bu tansiyonu yansıtma imkânını da ilk defa buluyoruz. Ümit'e dönelim mi, dönmeyelim mi? Sabaha mı bırakalım? Çünkü Waseem'in notları da devam ediyor ama.

Ö.Ö.: İlginç bir şey varsa istersen sen bak. Ben o sırada Özge'ye bir şey sormak isterim. Bu iki gün Liderler Zirvesi'ydi. Liderler bu tür zirvelerde genellikle kendilerinden beklendiği gibi siyasi konuşmalar yapıyorlar. Ama özellikle devlet başkanlarının ne söyleyeceği önemseniyor. Fakat bu zirveye çok ciddi bir katılım da yok.

The Guardian gazetesine şöyle bir göz gezdirmiştim. Britanya Başbakanı konuşmasında, "Britanya geri döndü. İklim hedeflerimize ulaşmak için yeniden, daha güçlü bir şekilde çalışacağız," gibi ifadeler kullanmış. Guardian da konuşmaya, "Somut hiçbir şey anlatmadı," diye not düşmüş. Yani tam bir siyasetçi gibi konuşmuş.

Senin dikkatini çeken benzer lider konuşmaları oldu mu? Özellikle fosil yakıtlardan çıkış konusunda... Tabii Pasifik ülkeleri bu konularda çok net ama daha büyük ve güçlü ülkelerin liderlerinin konuşmalarında gözüne çarpan bir şey oldu mu?

İ.M.: Ama deneyelim, sonra da Ümit'le bitirebiliriz.

Ö.D.: Ben de bu arada Ümit'in ne söyleyeceğini merak ediyorum ama aslında şöyle söyleyebilirim: Siz de biliyorsunuz, Günün Fosili Ödülü'nü ilk gün, yanlış hatırlamıyorsam, bu ülkelerden bazıları aldı. Zirveye katılmayan liderler nedeniyle, zirve başlamadan önceki gün Japonya, İsveç, Norveç ve birkaç ülke daha vardı.

İ.M.: Gelmeyenler arasında.

Ö.D.: Evet, evet.

İ.M.: Hatta kendilerinin seçip Günün Fosili ilan ettiği ülkeler de vardı.

Ö.D.: Fossil of the Day, yani Günün Fosili Ödülü. Bu gerçekten göze batıyor. Tam da uyum finansmanı ve Küresel Güney tartışmaları bağlamında. Şu an spesifik bir lider örneği veremeyeceğim. Ben de Ümit'in değerlendirmesini merak ediyorum ama buradaki çelişkiyi bu kadar açık bir şekilde görmek insanı biraz sinirlendiriyor.

İ.M.: En hafif tabirleriyle mesela.

Ö.Ö.: Evet, ilginçti.

Ö.D.: Burada olmaları gerekiyor.

İ.M.: Evet aynen öyle.

Ö.Ö.: İlk gün Ümit Şahin'in değerlendirmesi şuydu: Artık 1,5 derece eşiğinin aşıldığı, yani overshoot dönemindeyiz.

Ö.D.: Evet.

Ö.Ö.: Bu cümleyi liderlerin söylemesi önemli. COP31'in bunun etrafında tartışılıyor olması gerekiyor. Ümit Şahin, ilk açılış konuşmalarında buna değinilmediğini söylüyordu. Daha sonra Liderler Zirvesi'nde, benim görebildiğim kadarıyla, Pasifik ada ülkelerinin liderleri ve António Guterres bu konuya değindi. Yani 1,5 derece eşiğinin aşıldığını, overshoot dönemine girdiğimizi dile getirdiler.

Image

İ.M.: Evet, bu arada senin de sinirlendiğini söylediğin Avrupa liderlerine Lula da epey kızgın. Konuşmasını şimdi bitirmiş. Waseem'in notlarını aktarıyorum. "Bence tarihî bir konuşma oldu," diyor. Detaylarını belki yarın Açık Gazete'de siz de değerlendirirsiniz.

Ö.D.: Kendisinin bizim sesimiz olmasını istiyoruz şu an.

İ.M.: Waseem'in notlarını hemen aktarayım. Lula da Silva, az evvel yaptığı konuşmasını şöyle bitirmiş:

"Bundan böyle Brezilya'da düzenlenen hiçbir iklim konferansına başımız eğik bir şekilde katılmak zorunda kalmayacağız. Artık hiçbir ülke bize bunu yapamayacak çünkü Brezilya çok ciddi bir ülke hâline gelecek," demiş. "Trump'a, Macron'a ve çevre sorunlarını acımasızca ele alan diğer tüm ülkelere seslenmek istiyorum. Sadaka istemiyorum, yatırımı siz yapacaksınız. Bununla siz ilgileneceksiniz. Her biriniz uzaklarda yaşıyorsunuz, katkıda bulunacaksınız," demiş. "Ne Çin'e ne de ABD'ye hiçbir borcumuz kalmayacak."

Ardından sivil topluma dönerek, "Seçimi sizin sayenizde kazandık," demiş. Avrupa liderlerine, Amerika Birleşik Devletleri'ne ve Çin'e çok güçlü mesajlar verdikten sonra şöyle devam etmiş: "Siz seçime katılan kadınlar, çocuklar... Ben çoğunuzdan daha yaşlıyım ama herkese ruhen genç olduğumu gösteriyorum. 82 yaşındayım ama önemli olan ruhen genç olmaktır. Her gün kararlılıkla uyanıyoruz. Dayanışma ruhuyla uyanmazsanız bunun bir anlamı olmaz. İhtiyacı olanlara karşı dayanışma ruhu gerekli. Kendimle ve sizlerle gurur duyuyorum. Her birinize sevgilerimi gönderiyorum."

Konuşmasını böyle bitirmiş ve büyük alkış almış.

Ö.Ö.: Evet, bir de bu enerji meselesi var. Ne kadar enerjik olduğu meselesi.

İ.M.: Bu arada sesi kısık, ona rağmen.

Ö.Ö.: Öyle mi?

İ.M.: Evet.

Ö.Ö.: Ömer Bey de hatırlatıyor, Lula zaten 68 devrimcisi. "Neredeyse yaşıtım," diyor Lula da Silva için. Gerçekten de seçim kampanyası sırasında Flávio Bolsonaro ile birlikte bir televizyon programına katılmışlardı. Flávio Bolsonaro kırklı yaşlarında, henüz ellisinde değil diye biliyorum. Lula da Silva ise 81 yaşında. Orada Flávio'nun çok daha durgun, Lula'nın ise çok daha enerjik olduğunu görüyordunuz.

Hatta aralarında bir atışma yaşanmıştı. Bolsonaro, "Hapishanedeki suçluların yüzde 60'ı sana oy vermiş," demişti. Lula da, "Ben yüzde 100'ünün oyunu istiyorum, senin baban da dahil," diye karşılık vermişti. Çünkü babası Jair Bolsonaro, darbe girişimi suçundan hapisteydi.

Ö.D.: İnanç, bir insana gerçekten inanılmaz bir güç verebilir. Bence şu an o inancı taşıdığı çok belli.

İ. M.: Çok net bir şekilde.

Ö.Ö.: Bu arada yarın 350 Brasil'den bir konuğumuz olabilir. Onunla röportaj yapma fırsatımız olacak. Ben de özellikle Brezilyalı sendikacılarla yarın konuşma fırsatı bulacağım.

Ö.D.: Nasıl bir seçim kampanyası yürütmüşler, neler yaşanmış?

Ö.Ö.: Evet, zaten Açık Gazete'ye bir konuk almıştık. Sumud Filosu'nda yer alan Filistinli bir aktivisti bağlamıştık. O da kampanyayı ve önemini anlatmıştı. Tabii Brezilya'daki daha solda yer alan kesimlerin ve aktivistlerin de itirazları var. Lula, buradaki atmosfer içerisinde güçlü bir sözcülük yapıyor diyebiliriz. Ama günün sonunda bir devlet yöneticisi ve Brezilya da aynı zamanda güçlü fosil yakıt üreticilerinden biri. Dolayısıyla eleştiriler de var. Bunları da mikrofonlarımıza yansıtacağız.

İ.M.: Peki, süremiz bitti. Artık bunun devamını siz yaparsınız Özdeş. Biz de burada Özge'yle olan kuşağımızı kapatalım. Çok teşekkürler.

Ö.D.: Ben çok teşekkür ederim. 

İ.M.: Olabildiğince özetlemeye çalışıyoruz. Geçen günlerdeki tartışmalara da referans veriyoruz. Bugünün hararetli tartışmalarını da yansıtmaya çalıştık. Umarız çok raydan çıkmamışızdır.

Ö.D.: Yok yok. Zaten tüm COP sürecini sizden takip edebilirler. Biz de İklim Ağı olarak güncel gelişmeleri, takip ettiğimiz konuları ve taleplerimizle ilgili süreçleri kendi hesaplarımızdan paylaşmaya, duyurmaya devam ediyoruz. Oradan da takip edebilirler.

İ.M.: Evet, harika. Takipte kalabileceğiniz başka mecralar da var. Apaçık Radyo'nun web sitesinde İstanbul'daki ekip çok sıkı çalışıyor ve yayınları deşifreleriyle birlikte hızla yayımlıyor. Ayrıca gün boyunca bizi dinleyemiyor, gelişmeleri kaçırıyorsanız ertesi gün öğlen 12.00 sularında Substack üzerinden Açık Bülten yayımlanıyor. Tüm bu konuşmaların özetlerini de orada bulabilirsiniz.

Bizleri canlı yayında ya da podcast üzerinden dinlediğiniz için teşekkür ederek COP31 İklim Özel Yayını'nın dördüncü gününü kapatalım.

Ö.Ö.: Evet, o zaman yarın görüşmek üzere.

İ.M.: Hoşçakalın.