Apaçık Radyo

Omar Yassin: “Bir yer güvenli değilse hiçbir yer güvenli değildir”

18 Kasım 2026

COP31 kapsamında Ürdünlü-Filistinli çevre aktivisti Omar Yassin ile Gazze’de savaşın ve iklim krizinin derinleştirdiği insani ve ekolojik yıkımı, Ürdün ve Batı Şeria’daki su krizini, suyun siyasi bir baskı aracı olarak kullanılmasını, Filistin’deki ekokırımı ve yaşamı savunmak için uluslararası dayanışmanın önemini konuşuyoruz.

Image
""

Eren İleri: Merhaba. Öncelikle kendinizi tanıtabilir misiniz? Adınızı, nereli olduğunuzu ve ne iş yaptığınızı anlatabilir misiniz?

Omar Yassin: Ben Omar Yassin. Aslen Ürdünlüyüm, ailem ise Filistin'den geliyor. Bir çevre aktivistiyim ve özellikle Ürdün'de ve çevresindeki bölgelerde yaşanan sorunlar nedeniyle su krizine odaklanıyorum. Jeoloji, uygulamalı jeoloji ve çevre bilimleri alanlarında lisans eğitimimi tamamladım. Şu anda Ürdün'de karşı karşıya olduğumuz sorunların çözümüne katkıda bulunabilmek amacıyla su diplomasisi alanında yüksek lisans yapmaya çalışıyorum.

Sapling adında bir girişim kurdum. Bu girişim, insanları çevre ve iklim meseleleri üzerinde birlikte çalışmak üzere bir araya getirmeyi amaçlıyor. Çünkü çok sayıda girişimimiz olmasına rağmen bunlar birbirlerini destekleyen ortak bir yapı ya da grup olarak hareket etmiyordu. Kısaca kendimi böyle tanıtabilirim.

E.İ.: Yani hem bir aktivist hem farklı grupları bir araya getiren bir örgütleyici hem de bir bilim insanısınız, öyle mi?

O.Y.: Öyle de diyebilirsiniz ama kulağa geldiği kadar mütevazı değil.

E.İ.: Bugün burada bizimle olduğunuz için çok teşekkür ederiz, Omar. Su krizinden söz ettiniz. Geçtiğimiz hafta Gazze'de yaşanan şiddetli yağışları ve selleri gösteren, yürek parçalayıcı görüntüler izledik. Oradaki gelişmeleri takip edebildiniz mi? Neler yaşandığını bize biraz daha ayrıntılı anlatabilir misiniz?

O.Y.: Evet, oradaki durumu korkutucu olarak tanımlamak bile yetersiz kalıyor. Çünkü bir yanda yıkılmış bir altyapı var. Suyu tahliye edebilecek bir kanalizasyon sistemi yok. Zorlu hava koşullarına dayanabilecek sağlam bir altyapı da bulunmuyor. Diğer yandan, iklim değişikliği nedeniyle ani seller yaşanıyor. Yağmur çok kısa bir süre içinde, çok şiddetli bir şekilde yağıyor ve bu da insanların hayatını tehlikeye atan, hızla gelişen sellere neden oluyor.

Bütün bunlar bir araya geldiğinde Gazze'de korkunç bir manzara ortaya çıkıyor. İnsanların canlarını kurtarmak için kaçıştıklarını görüyorsunuz ama sığınabilecekleri hiçbir yer yok. Onları koruması gereken çadırlar başlarına yıkılıyor. Sayıları çok az da olsa evlerde kalabilen insanlar bile bombardımanlar nedeniyle çatılarında ve duvarlarında oluşan hasarlar yüzünden su sızıntılarıyla karşı karşıya kalıyor. Çünkü Gazze'de güvenli bir sığınak diyebileceğimiz hiçbir yer yok.

Dolayısıyla ister bombardımanlar ve altyapının yıkımı ister iklim değişikliği olsun, her ikisi de yalnızca hayatta kalmaya çalışan masum Filistinlilerin geçim kaynaklarının ve yaşam koşullarının yok olmasında çok büyük bir rol oynuyor.

Onların yaşadıklarını düşünmek ve hayatlarını bizim hayatlarımızla karşılaştırmak gerçekten korkutucu. Biz yağmur yağdığında bir şemsiye açabiliyor ya da evimize sığınabiliyoruz. Ama onların sığınabilecekleri hiçbir yer yok. Eşyaları sel sularına kapılıp gidebilir, kıyafetleri sırılsıklam olabilir ve bu ağır hava koşulları nedeniyle ciddi sağlık sorunları, hatta iç organlarında hasar yaşayabilirler. Bu gerçekten çok ürkütücü.

E.İ.: Paylaştığınız için teşekkür ederim. Filistinli biri olarak bunları anlatmanın sizin için ne kadar zor olduğunu tahmin ediyorum.

O.Y.: Evet, gerçekten çok zor. Çünkü her şeyden önce insanız. Başka bir insanın acı çektiğini görmek çok zor. Özellikle de sizin gibi konuşuyorsa, sizin gibi düğünler yapıyorsa, sizin gibi dans edip şarkı söylüyorsa... Bu, insanı derinden etkiliyor. Bazı insanların orada yaşanan vahşeti hâlâ görmüyor olmasını da çok garip buluyorum.

E.İ.: Su krizinden söz ettiniz. Suyun bir kontrol aracı olarak kullanıldığını biliyoruz. Barajların inşasından su kullanım haklarına, Avrupa ve Amerika'da gördüğümüz gibi yer altı sularının çekilerek büyük şirketlerin kullanımına sunulmasına ve özelleştirilmesine yönelik devasa su havzaları ve rezervuarların oluşturulmasına kadar pek çok örnek var. Peki, su krizi Ürdün'ü nasıl etkiliyor?

O.Y.: Hepimizin bildiği gibi Ürdün, su kaynakları açısından dünyanın en yoksul ülkeleri arasında yer alıyor. Son dönemde İsrail'le yaşanan jeopolitik gelişmeler nedeniyle, aramızdaki anlaşma kapsamında aldığımız suyun bir kısmını kestiler. Bunun yanı sıra, Ürdün'e su sağlayan Yermük Nehri'nin bulunduğu Suriye'nin güneyine de girdiler ve bu bölgede suyun kirlenmesi riski var.

Bu çok kötü bir durum. Çünkü mevcut tahminlere göre Ürdün'de kişi başına düşen yıllık su miktarının, bugün sahip olduğumuz miktarın yaklaşık yarısına, yani kişi başına yılda 60 metreküpe düşmesi bekleniyor. Bu da 500 metreküp olan uluslararası su kıtlığı sınırının çok çok altında. Dolayısıyla durum giderek kötüleşiyor.

Ancak Ürdün'deki durumu Batı Şeria'yla da ilişkilendirebilir ve orada neler yaşandığını konuşabiliriz. Çünkü bu ikisini birbirinden ayıramazsınız. Her ikisi de aynı kaynaklardan su temin ediyor ve her ikisinin de suya erişimi aynı aktör, yani İsrail tarafından engelleniyor.

Batı Şeria'da insanların Ürdün Nehri'nden su almaları yasaklanmış durumda. Bunun yanı sıra kuyu açmakta da çok büyük zorluklarla karşılaşıyorlar. Bazı kuyular ise suyun yasa dışı yerleşimlere pompalanabilmesi için kapatılıyor. Yani su var ama ona erişemiyorsunuz, çünkü işgal buna izin vermiyor. Dolayısıyla kaynaklardan ve kuyulardan elde edilen suyun büyük bir kısmı pompalanarak Filistinlilerin yaşadığı bölgelerin çevresindeki yerleşimlere gönderiliyor.

Batı Şeria'dan söz ederken Gazze'ye de geçebiliriz. Bildiğimiz gibi Gazze'de altyapı kalmadı. Mevcut koşullar ve altyapının yıkılması nedeniyle temiz suya erişim neredeyse yok denecek kadar az. Deniz suyunu tuzdan arındıramıyorlar. Yağmur suyu da kanalizasyon suyuyla karıştığı için temiz değil. Su bulduklarında bile ona ulaşmak çok zor, çünkü talep son derece yüksek.

Dolayısıyla aynı aktör, farklı yöntemler kullanarak aynı anda birden fazla bölgeye zarar veriyor ve suyu diğer ülkeler üzerinde baskı kurmak için kullanıyor. Örneğin Ürdün'ün durumunda, Ürdün, Batı Şeria'nın ilhak edilmesi hâlinde bunu kendisine karşı bir savaş ilanı olarak değerlendireceğini açıkladıktan sonra su anlaşması ihlal edildi. Yani bu, Ürdün'ü evlerinden çıkarılan Filistinli mültecileri kabul etmeye zorlamak için kullanılan bir baskı aracıydı.

Bu konu hakkında saatlerce konuşabiliriz. Karmaşık bir mesele değil ama çok büyük bir mesele. Aslında oldukça basit: Bir tarafta yaşamın temel ihtiyaçlarını kullanarak başka insanlara baskı yapan ve zarar veren bir aktör var. Diğer tarafta ise geçim kaynaklarını korumaya ve normal bir hayat sürmeye çalışan mağdurlar var.

E.İ.: Teşekkür ederim. Sosyal bilimci ve toplumsal hareketler kuramcısı Andreas Malm, Filistin'in yok edilmesinin yeryüzünün yok edilmesi anlamına geldiğini söylüyor. Savaşın, soykırımın ve militarizmin su kaynaklarına nasıl zarar verdiğini biraz dinledik. Peki, bu soykırımın aynı zamanda nasıl bir ekokırım olduğunu daha ayrıntılı anlatabilir misiniz?

O.Y.: Geçtiğimiz günlerde, son bir yıl içinde kaç zeytin ağacının yok edildiğine ilişkin bazı rakamlar gördüm. Bir milyondan fazla zeytin ağacı yok edilmiş. Yani çok büyük sayıda ağaçtan söz ediyoruz. Bu ağaçlar meyve veriyor, oksijen üretiyor ve çevrelerinde yaşayan insanların geçim kaynaklarını oluşturuyor. Ağaçları ortadan kaldırdığınızda ekosistemler de yok oluyor. Çölleşme yaşanıyor ve ihtiyaçlarınızı dışarıdan karşılamadığınız sürece yaşanamaz hâle gelen topraklar ortaya çıkıyor. Bu da birçok köy için mümkün değil.

Ancak yıkım yalnızca ağaçların yok edilmesiyle ve yerleşimcilerin Filistinlilerin tarım arazilerine saldırmasıyla sınırlı kalmadı. Bunu Lübnan'da da gördük. Orada kaplumbağaların korunması için ayrılmış bir alan vardı ve o da İsrail tarafından bombalanarak yok edildi.

Yani insan olmanızın, ağaç olmanızın ya da herhangi bir yaşam belirtisi taşımanızın onlar için bir önemi yok. Bunların hepsi onlar için bir tehdit. Kutlama yaparsanız bu onlar için bir tehdit. Bir şey ekerseniz bu da onlar için bir tehdit. Çünkü o bölgede yaşam olmasını istemiyorlar.

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte Lockheed Martin ve başka pek çok şirket tarafından İsrail'e devasa silahların gönderildiğini görüyoruz. Bu şirketler çok sayıda insan ve ülke tarafından destekleniyor. İnsanlığın daha önce hiç görmediği, yeryüzünün daha önce hiç tanık olmadığı ölçekte bir yıkımla karşı karşıyayız.

Gazze büyüklüğünde bir bölgeden söz ettiğimizde, Gazze'nin havadan çekilmiş görüntülerini araştırıp savaş öncesi ve sonrasındaki farkı görebilirsiniz. Yeşil alanların büyük bölümü yok olmuş, yaşamın büyük bölümü yok olmuş. Orada yaşam vardı, ağaçlar vardı, ekosistemler ve hayvanlar vardı. Hepsi yok edildi.

Eğer bunun bir yerde yaşanmasına izin verirsek, bu başka yerlere de yayılacaktır. Dedikleri gibi, herhangi bir yerdeki adaletsizlik, her yerdeki adalet için bir tehdittir. Dolayısıyla Gazze'nin İsrail tarafından tamamen ortadan kaldırılmasına ve yok edilmesine izin verirsek, bence bu her yerde yaşanabilir; aynı Ukrayna'da gördüğümüz gibi, savaşın her şeyi yok ettiği başka pek çok yerde gördüğümüz gibi.

Yeryüzü yaşamdır. Yeryüzünden söz ettiğinizde yalnızca kayalardan söz etmiyorsunuz. Bu kayaların, yaşamı, bitkileri ve geçim kaynaklarını ortaya çıkaran diğer yeryüzü unsurlarıyla nasıl etkileşime girdiğinden söz ediyorsunuz. Dolayısıyla herhangi bir yerde geçim kaynaklarının ya da herhangi bir canlının ortadan kaldırılmasından söz ediyorsak, bu, başka yerlerdeki yaşamın da yok edilmesi açısından bir tehdit oluşturuyor.

Bunu ormansızlaşmada da görüyoruz. Bir orman yok olduğunda başka bir ormana yöneliyorlar. İsrail hükümetinin zihniyeti de genişlemek üzerine kurulu. Dolayısıyla Gazze ve Batı Şeria'daki işlerini bitirirlerse Suriye'ye, Ürdün'e, Lübnan'a, belki de Mısır'a doğru genişleyecekler.

Bir yer güvenli değilse hiçbir yer güvenli değildir.

E.İ.: Türkiye'deki ve dünyanın dört bir yanındaki dinleyicilerimize iletmek istediğiniz bir mesaj var mı?

O.Y.: Mesajım, güçlü kalmanız, bu mücadeleyi desteklemeniz ve daha fazla ağaç dikmeniz. Gazze'de yok edilen her ağacın yerine dünyanın başka bir yerinde bir ağaç dikilmeli. Gazze'de kaybedilen her canın karşılığında başka bir yerde bir hayat kurtarılmalı.

İnsanları yok eden şirketleri finanse etmeyi bırakmalısınız. Bu konuda bilgiye ulaşmak çok kolay ve bu şirketleri desteklemeyi bırakmak da zor değil. Hükümetlerinize, İsrail'i ve gezegeni, insanların geçim kaynaklarını yok eden diğer güçleri desteklemeyi bırakmaları için baskı yapın.

Ve en önemlisi, hayatını kaybeden insanları hatırlayın. Parçalanan aileleri hatırlayın. Onlar yalnızca sayılardan ibaret değiller. Onların isimleri var, isimleri vardı. Hayatları makineler tarafından, kalpsiz canavarlar tarafından ellerinden alındı.

Bunlar yalnızca rakamlar ya da uzak bir diyarda yaşanan olaylar değil. Önümüzdeki birkaç yıl içinde aynı şey başka herhangi birinin de başına gelebilir.

E.İ.: Bugün burada bizimle olduğunuz için çok teşekkür ederiz. Hem yeryüzümüz, hem de Filistin için verdiğiniz mücadele için de teşekkür ederiz. Yanınızdayız.

O.Y.: Çok teşekkür ederim.


Omar Yassin kimdir? Ürdünlü, Filistin kökenli çevre ve iklim adaleti aktivistidir. Jeoloji ve çevre bilimleri alanlarında eğitim almıştır. Kurucusu olduğu Sapling girişimi aracılığıyla çevre örgütleri arasında dayanışmayı güçlendirmeyi amaçlamakta; özellikle Ürdün ve Filistin'deki su krizi, suya erişim hakkı ve ekolojik yıkım üzerine çalışmalar yürütmektedir.

Benzer İçerikler

Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki