Marta Schaaf: “Uluslararası hukuk, halkın gücünü kullanan insanları korumak için de vardır”

Image

Eren İleri: Lütfen adınızı söyler misiniz?

Marta Schaaf: Benim adım Marta Schaaf. 

E.İ.: Çok teşekkür ederim. Türkiye’ye hoşgeldiniz. Umarım yolculuğunuz iyi geçmiştir. Burada olduğunuz için çok teşekkür ederim. İlk sorum şu: Sivil toplumun hareket alanının giderek daraldığı bir ortamda, çevre ve insan hakları savunucuları taleplerini duyurabilmek için neler yapabilir?

M.S.: Bence elimizdeki alanı sonuna kadar kullanmamız, daha en baştan boyun eğmememiz çok önemli. Kendini güvende hisseden ya da benim sahip olduğum pasaport ayrıcalığı gibi çeşitli ayrıcalıklara sahip olan kişilerin, kullanabilecekleri bütün alanları değerlendirmeleri gerekiyor. İfade, örgütlenme ve barışçıl toplanma haklarımızı kullanmalı; iklim değişikliğinin insanları ve toplulukları nasıl etkilediğini anlatmalıyız. Ayrıca bilgi paylaşma, bilgiye erişme ve sözde bizim çıkarlarımız doğrultusunda hareket eden hükümetlerle etkileşim kurma hakkına sahip olmamızın ne kadar önemli olduğunu dile getirmeliyiz. 

E.İ.: Otoriter yönetimlerin hâkim olduğu ortamlarda sivil toplumun hareket alanını nasıl genişletebiliriz?

M.S.: İşte bu, milyon dolarlık bir soru. Bence son birkaç ayda bile gerçekten ilham verici örnekler gördük. Örneğin Sırbistan'da, öğrencilerin ve diğer yurttaşların yıllar içinde geliştirdiği bir süreç yaşandı. Bu insanlar ülkenin dört bir yanını yürüyerek dolaştılar. Yıllarca devlet kontrolündeki medyanın etkisi altında kalmış insanlara kim olduklarını ve ne istediklerini anlattılar. Başkalarını da hareketlerine katılmaya ikna ederek sandık yoluyla değişim yaratmayı amaçladılar.

Brezilya ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yakın zamanda yapılan seçimlerde de ülkelerin izlediği siyasi doğrultuda önemli değişimler yaşandığını gördük. Şimdi seçilen kişilerin insan haklarına uygun hareket etmeleri ve insan hakları alanındaki talepleri daha ileri taşımaları gerekiyor.

Dolayısıyla sandığın gücünü gördük, protestoları gördük, uluslararası dayanışmayı görüyoruz. Uluslararası Af Örgütü'nün yaptığı çalışmaların bir parçası da tam olarak bu, değil mi? Gerektiğinde başkaları adına, onlarla dayanışma içinde ve ortak hareket ederek sesimizi yükseltmek; sivil toplumun hareket alanı kısıtlandığında neler yaşandığını ve insanların iklim değişikliği nedeniyle insan hakları açısından nasıl bedeller ödediğini dünya çapındaki örneklerle görünür kılmak.

E.İ.: Bu kapsamlı yanıtınız için çok teşekkür ederim. Üçüncü ve son sorum şu: Komşularımızın ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) tarafından kaçırılmasından Gazze'de çocukların hayatlarını kaybetmesine kadar korkunç insan hakları ihlallerine Instagram ve TikTok akışlarımız üzerinden canlı olarak tanıklık ediyoruz. ABD ya da İsrail gibi ülkelerin mahkeme kararlarını kolayca görmezden gelebildiği bir uluslararası hukuk düzeninde, bu ağır insan hakları ihlallerini gerçekleştiren hükümetlerden nasıl hesap sorabiliriz?

M.S.: Bu da son derece zor bir soru. Ancak bence, umut kelimesini kullanmak istemiyorum ama çok taraflı süreçlere olan bağlılığımızı kaybetmemeliyiz. Çünkü elimizde olan mekanizmalar bunlar. Bu, başka türden girişimler başlatmamamız ya da bunları desteklemememiz gerektiği anlamına gelmiyor. Örneğin, Uluslararası Adalet Divanı'nın İsrail ve Gazze'ye ilişkin görüşünün dikkate alınmasını, buna saygı gösterilmesini ve uygulanmasını talep etmeliyiz.

Uluslararası Af Örgütü olarak, pek çok hükümetin ve şirketin İsrail devletine verdiği desteği, soykırıma ve uluslararası insancıl hukuk kapsamındaki diğer suçlara nasıl katkıda bulunduklarını belgelemek için çalışıyoruz.

Bence halkın gücünü devre dışı bırakan kolay bir çözüm yolu da yok. Uluslararası hukuku, çok taraflı süreçler aracılığıyla doğrudan başvurabileceğimiz yollardan biri olarak görebiliriz. Ancak uluslararası insan hakları hukuku, aynı zamanda halkın gücünü kullanarak farklı yollarla mücadele eden insanları korumak için de vardır. Aynı şekilde, sahada yaşananları haberleştiren ve tanık olduklarını ifade özgürlüğü haklarını kullanarak kamuoyuyla paylaşan gazetecileri korumak için de vardır.

E.İ.: Çok teşekkür ederim. Türkiye'de bizi dinleyen dinleyicilerimize son olarak söylemek istediğiniz bir şey var mı?

M.S.: Vazgeçmeyin. Elinizdeki hareket alanını sonuna kadar kullanın. Daha en baştan boyun eğmeyin.

E.İ.: Çok teşekkür ederim. Sizi dinlemek büyük bir zevkti.

_{Marta Schaaf kimdir?: Dr. Marta Schaaf, Uluslararası Af Örgütü'nün İklim, Ekonomik ve Sosyal Adalet ile Şirketlerin Hesap Verebilirliği Programı Direktörü'dür. Sivil toplum kuruluşlarında ve akademide 25 yılı aşkın süredir sağlık ve insan hakları alanlarında çalışmaktadır. İklim adaleti, fosil yakıtlardan adil geçiş, şirketlerin insan hakları sorumlulukları ve çevre savunucularının korunması üzerine çalışmalar yürütmektedir. COP31 kapsamında iklim krizi, otoriterleşme ve sivil toplumun daralan hareket alanı arasındaki ilişkiye dikkat çekmektedir.}