Kathryn McCallum: “Mesele, fosil yakıtlardan çıkmamız gerekip gerekmediği değil, bunu nasıl yapacağımız"

Image

Özdeş Özbay: Evet, bugün Avustralya İklim Eylem Ağı’ndan Kathryn McCallum’la birlikteyiz. Hoş geldiniz. Katıldığınız için teşekkür ederiz.

Kathryn McCallum: Ben teşekkür ederim.

Ö.Ö.: Öncelikle COP başkanlığıyla başlayalım. Bildiğiniz gibi, COP tarihinde ilk kez iki ülke ortak başkanlık yürütecek. Sizce bu sistem nasıl işleyecek? Avustralya ve Türkiye ortaklığından, zirvenin sonuçları açısından neler bekliyorsunuz?

K.M.: Türkiye ile Avustralya arasında varılan anlaşmaya göre, Türkiye COP’un başkanlığını üstleniyor, COP’a ev sahipliği yapıyor ve aynı zamanda eylem gündeminden de sorumlu. Bu gündem, harekete geçmeye yönelik ve eylem odaklı tüm görüşmeleri kapsıyor. Avustralya tarafında ise, Avustralya İklim ve Enerji Bakanı Chris Bowen müzakere başkanlığını üstlenmiş durumda. Dolayısıyla müzakereleri yönlendirme sorumluluğu onda. Kağıt üzerinde durum böyle, yani net bir ayrım var. Pratikte ise, Avustralya ve Türkiye’nin iş birliği sürecinde işlerin nasıl ilerleyeceğini önümüzdeki haftalarda göreceğiz. Neticede her iki taraf da COP’un başarılı bir zirve olarak görülmesini isteyecektir. Dolayısıyla, her iki tarafın da bu alanlarda olumlu sonuçlar elde edilmesinden fayda göreceğini düşünüyorum.

Ö.Ö.: Anlıyorum. Peki, Avustralya'nın bu COP zirvesi için belirlediği hedefler neler? Avustralya şu ana kadar COP31 için herhangi bir strateji açıkladı mı? Örneğin Türkiye, elektrifikasyon oranını 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarma hedefinden söz etti. Ancak Avustralya'nın hedefleri hakkında henüz pek bir şey duymadık. Avustralya buna benzer bir hedef açıkladı mı?

K.M.: Evet, Avustralya, COP için kamuoyuna açık bir hedef belirleme konusunda oldukça çekingen davrandı. Fakat Avustralya da elektrifikasyon konusunu gündeme getiriyor. Hatta bu konuda başkanlık etmek istediklerini açıkladılar.

Ö.Ö.: Yani Avustralya da bu elektrifikasyon hedefini destekliyor.

K.M.: Türkiye'nin bu girişimini Eylem Gündemi kapsamında destekliyorlar. Ancak bunu başkanlık öncülüğünde, resmî bir karara dönüştürmek şeklinde ele alıyorlar. 

Ayrıca elektrifikasyonu bu karara dahil etme fikrini de değerlendiriyorlar. Bunun yanı sıra, Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın yayımladığı “Aşımı Sınırlama” raporuna yanıt vermek ve iklim etkilerinin ulaştığı boyutları ele almak da dahil olmak üzere belli başlı diğer konuları da gündemlerine almayı düşünüyorlar. Daha doğrusu bu rapora bir tür karşılık vermeyi konuşuyorlar. Bizler sivil toplum olarak, daha iddialı ve kamuoyuna açık bir vizyon ortaya koymaları için uzun süredir baskı yapıyoruz. COP kapsamındaki iki büyük tartışmanın sorumluluğunu üstlenmeleri gerektiğini düşünüyoruz. Bunlardan birincisi kamu kaynaklarından sağlanan, hibe temelli iklim finansmanı konusunda somut adımlar atmaları. Yani Avustralya gibi gelişmiş ülkelerin, önceki COP toplantılarında taahhüt ettikleri iklim finansmanını yerine getirmeleri. Ki bu da sürecin başarılı olmasını sağlamak açısından son derece önemli. İkinci önemli konu ise fosil yakıtlardan çıkışta adil ve eşitlikçi bir geçişin sağlanması. Hem Türkiye, hem de Avustralya’nın fosil yakıtlara büyük ölçüde bağımlı ekonomiler olduğunu düşünüyoruz.

Ö.Ö.: Kesinlikle.

K.M.: Avustralya, dünyanın en büyük kömür ve gaz ihracatçılarından biri. Dolayısıyla Avustralya'nın ulusal çıkarları da bunu gerektiriyor. Aslında tüm ülkelerin, adil bir şekilde ele alınması gereken bu küresel sorun karşısında birlikte çalışması ve iş birliği yapması gerekiyor.

Ö.Ö.: Evet. Bu COP zirvesinde en önemli konulardan biri de Adil Geçiş Mekanizmaları. Belém'den, yani COP30'dan bu yana Adil Geçiş Mekanizmaları konusunda herhangi bir hazırlık yapıldı mı? Eğer yapıldıysa, örneğin geçtiğimiz yıl boyunca ne gibi ilerlemeler kaydedildi? Çünkü bu konuda pek bir şey duymadık ama bizim için en önemli konulardan biri.

K.M.: Evet, Adil Geçiş Mekanizması COP31’in en önemli sonuçlarından biri olabilir. COP30’da, yerel toplulukların, Kanada Aborijinleri’nin ve çeşitli diğer paydaşların haklarını güçlü bir şekilde koruyan bir Adil Geçiş Mekanizması oluşturulması konusunda mutabakat sağlandı. Yani mekanizmayı oluşturma kararı alındı ama şimdi bunun fiilen hayata geçirilmesi gerekiyor. Bunun için, Adil Geçiş Mekanizması'nın toplulukları destekleyebilmesini, onlara bilgi ve kaynak aktarabilmesini sağlayacak yapılar, kurumlar ve yönetim mekanizmaları oluşturulmalı. Peki, bu yıl neler oldu? Özellikle Adil Geçiş Mekanizması konusunda, Bonn'dan bu yana bazı çalışmalar yürütülüyor. Sydney'de ara dönem toplantısı kapsamında bir buluşma gerçekleştirildi. Bu toplantıda, özellikle teknik engellerin nasıl aşılabileceğine ilişkin oldukça verimli bir görüş alışverişi yapıldı.

Dolayısıyla, mekanizmaya yönelik geniş bir siyasi destek var. Ancak önerilen mekanizmanın ne olduğunu tam olarak anlamayan bazı ülkeler de var. Bu nedenle, mekanizmanın işleyişini açıklamak ve nasıl bir yönetim yapısına sahip olması gerektiğini ortaya koymak için bir süredir çalışmalar yürütülüyor. Bizler bu mekanizmanın somut olarak hayata geçirilmesini ve topluluk haklarına ilişkin güçlü ifade ve yapıların korunmasını umuyoruz. Böylece topluluklar, geçiş sürecinde söz sahibi olabilirler. Dönüşümün toplum tarafından benimsenmesi ve başarıya ulaşmak için gerekli katılımın sağlanması da ancak bu şekilde mümkün olabilir.

Ö.Ö.: Peki sizce bu COP sonucunda sözünü ettiğimiz adil geçiş mekanizmalarına kavuşacak mıyız?

K.M.: Bu COP'tan güçlü bir Adil Geçiş Mekanizması çıkmasını umut ediyorum

Ö.Ö.: Pekala.

K.M.: Evet, bakalım önümüzdeki iki hafta nasıl geçecek.

Ö.Ö.: Peki, sıradaki sorum şu: Sizce COP başkanlığı, fosil yakıtlardan çıkış için güçlerini birleştirmiş ve bu konuda istekli ülkelerden oluşan TAFF gibi girişimlerle nasıl bir ilişki yürütecek? Bu ülkelerin COP31 zirvesi üzerinde nasıl bir etkisi olabilir?

K.M.: Fosil yakıtlardan çıkış konusu, COP müzakerelerinde birtakım ülkelerin ilerlememizi engellemesi nedeniyle tartışmalı bir başlık oldu. Ancak farklı alanlarda ilerleme kaydedildiğini ve gitgide güçlenerek ivme kazanıldığını görüyoruz. Bu ilerleme ve ivmenin devam etmesi gerekiyor. Müzakerelerde, öncelikle Azaltım Çalışma Programı'nın devam etmesini istiyoruz. COP30 başkanlığının girişimi olan Brezilya Yol Haritası'nın da geliştirilmesini, resmen tanınmasını ve ileriye taşınmasını bekliyoruz. Avustralya ve Türkiye'nin bu çalışmayı sürdürmesini istiyoruz. Çünkü Brezilya'nın öncülük ettiği bu çalışma son derece kapsamlı, eylem odaklı ve çözüm üretmeye yönelik. Ve bu çalışmanın artık uygulamaya geçirilmesi gerekiyor. Mesele, fosil yakıtlardan çıkmamız gerekip gerekmediği değil, bunu nasıl yapacağımız. COP28'de yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğiyle birlikte fosil yakıtlardan çıkışın gerekli olduğu konusunda zaten anlaşmıştık. Yol haritası da bunun nasıl gerçekleştirileceğiyle ilgili; ve her ülkenin koşulları da birbirinden farklı.

Peki ülkeler bunu, kendi ekonomileri ve toplumları açısından anlamlı, aynı zamanda adil ve hakkaniyetli bir şekilde nasıl gerçekleştirecekler? Bizler Brezilya Yol Haritası’yla başlayan bu ivmenin hızlanmasını istiyoruz. Bu yol haritasının, COP30, COP31 ve hatta COP32 başkanlıkları tarafından sahiplenilerek ileriye taşınmasını bekliyoruz. Ayrıca Kolombiya ve Hollanda öncülüğünde düzenlenen, Fosil Yakıtlardan Çıkış konulu Santa Marta Konferansı da var. Bir sonraki konferans, bizim bölgemizde, Tuvalu ve İrlanda'nın ev sahipliğinde gerçekleştirilecek ve gelecek yılın ortalarında yapılması planlanıyor. Bu oldukça iddialı ve gitgide ivme kaydeden bir girişim. Aslında, “Biz bu işi gerçekten hayata geçiriyoruz, gelin siz de bu tartışmaya katılın” diyen, somut adımlar atan ülkelerden oluşan bir koalisyon gibi. Bu da Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi üzerinde baskı oluşturuyor. Bir de mesuliyet alanında yürütülen çalışmalar var. Örneğin, Uluslararası Adalet Divanı'nın devletlerin iklim değişikliğiyle ilgili yükümlülüklerine ilişkin tavsiye görüşü son derece güçlü bir açıklamaydı. Görüşte, küresel hedefin 1,5 °C olduğu ve fosil yakıtların lisanslanması, aranması ve sübvanse edilmesinin uluslararası hukuka aykırı bir fiil teşkil edebileceği açıkça ortaya kondu. Uluslararası Adalet Divanı’nın tavsiye görüşüyle ortaya çıkan hukuki netlik, artık davalara da yansımaya başladı. Avustralya’daki birçok üyemiz, Avustralya hükümetinin verdiği kömür ihracatı ve doğalgaz maden izinlerine karşı davalar açıyor. Bana sorarsanız, bir noktada artık temiz bir sayfa açabiliriz. Evet, bu davaları uzun süredir yürütüyoruz ve kaybediyoruz. Ancak yasalar geliştikçe ve net bir çerçeve ortaya çıktıkça, davaların bir kısmını kazanmayı umuyoruz.

Ö.Ö.: Evet.

K.M.: Bu da aslında şunu anlama geliyor: Hayır, yeni kömür ve gaz projelerini genişletmeye ve onaylamaya devam edemezsiniz. Çünkü yasal anlamda hesap verme yükümlülüğünüz var.

Ö.Ö.: Santa Marta Konferansı'na Avustralya ve Türkiye de katıldı. Fakat büyük ihtimalle COP31 başkanlığını üstlenecekleri için oradaydılar. Peki, Santa Marta ülkeleriyle Avustralya hükümeti arasındaki ilişki nasıl? Sizce Avustralya da bu istekli ülkeler grubuna ya da koalisyonuna katılmayı planlıyor mu?

K.M.: Bakın, Avustralya Santa Marta Konferansı'na davet edilmesini Belém'de Fosil Yakıtlar Deklarasyonu'na imza atmış olmasına borçlu. Çünkü bu imza sayesinde konferansa davet edildi. Bana kalırsa konferanstaki en zayıf halka Avustralya'ydı.

Ö.Ö.: Evet.

K.M.: Ancak zengin bir ülke ve dünyanın en büyük fosil yakıt ihracatçılarından biri olarak konferans boyunca oldukça sessiz kaldı. Hatta neredeyse hiç söz almadı. Sundukları kısa görüş metni de taş çatlasa bir buçuk sayfaydı. 

Ö.Ö.: Yani birkaç şeyi not almışlar.

K.M.: Evet. Bu süreçte sivil toplum kuruluşlarının, hükümetlerin ve uzmanların hep birlikte masada yer alması gerçekten önemliydi. Ancak Avustralya'dan pek ses çıkmadı. Dolayısıyla, kamuoyuna yönelik somut açıklamalar yapıldığını ve bu konuda harekete geçildiğini duymadığımız; ve mevcut koşullarla yüzleşen gerçekçi bir Ulusal Yol Haritası’nın ortaya koyulduğunu görmediğimiz sürece, Avustralya'nın tutumunu değerlendirmek zor. O halde, bunların gerçekleşmediğini varsaymak ve bu yönde baskı yapmaya devam etmek zorundayız. Avustralya'nın Tuvalu'ya eli boş gelmesi kabul edilemez. Pasifik bölgesi, Avustralya için gerçekten çok önemli. Burası Avustralya'nın komşu coğrafyası, kendi bölgesi. Dolayısıyla Avustralya'nın, fosil yakıt ihracatından çıkışa yönelik bir ulusal yol haritası hazırlama sürecini en azından başlatmış olarak bu konferansa gelmesini bekliyoruz.

Ö.Ö.: Yani ne Türkiye ne de Avustralya, fosil yakıtlardan çıkış konusunda pek de başarılı sayılmaz. Peki Avustralya hükümeti iklim değişikliği konusunda nasıl bir yaklaşım benimsiyor? Aslında her iki ülke de elektrifikasyon ve yenilenebilir enerji alanlarında başarılı adımlar atıyor gibi görünüyor. Ama aynı zamanda fosil yakıtlara da bağımlılar. Üstelik sizin de belirttiğiniz gibi Avustralya, fosil yakıt ihraç eden bir ülke. Türkiye için durum tam olarak böyle değil ama o da Orta Doğu'daki tüm boru hatlarını Avrupa'ya bağlamak istiyor ve bu da Türkiye'nin stratejisinin bir parçası. Peki, bu açıdan baktığımızda Avustralya hükümetinin nasıl bir stratejisi var?

K.M.: Avustralya, ülke içindeki enerji sistemi açısından gerçekten de yenilenebilir enerji alanında öncü bir ülke. Şu anda ana elektrik şebekemizin yarısından fazlası yenilenebilir enerjiyle çalışıyor. Her üç haneden birinde çatı tipi güneş paneli bulunuyor. Toplumun öncülük ettiği bu güneş enerjisi katılımı, eski kömürlü termik santralleri gitgide sistemin dışına itiyor. Çünkü verdikleri hizmet çok pahalı ve ucuz güneş enerjisiyle rekabet edemiyorlar. Avustralya, bu dönüşümde hane sahiplerini destekleyen bir dizi politika uyguladı. Bunun yanı sıra, Temiz Enerji Finans Kurumu ve Future Made in Australia gibi büyük ölçekli sanayi politikalarını da hayata geçirdi. Dolayısıyla Avustralya, ülke içi enerji politikaları açısından belli bir liderlik sergiliyor. Ancak fosil yakıt ihracatı söz konusu olduğunda bunun tam tersi bir tabloyla karşılaşıyoruz. Ülkeden çok büyük miktarlarda fosil yakıt ihraç ediliyor. Bu ihracatı gerçekleştiren çok uluslu şirketler, Avustralya kömürünü ve gazını ağırlıklı olarak Doğu Asya'ya, özellikle de Japonya ve Güney Kore gibi ülkelere gönderiyor. Üstelik bu şirketler çok az vergi ödüyor ve büyük zarara yol açıyorlar. Bu zararların bedelini ise yerel topluluklar ödüyor.

Ö.Ö.: Peki, son soruma geçeyim. Avustralya'nın Pasifik Adaları'yla ilişkisi üzerine… Avustralya, dünyanın iklim değişikliğine karşı en kırılgan topluluklarının sesini güçlü bir şekilde duyurabilmek ve komşularının haklarını savunmak amacıyla, Pasifik ada ülkeleriyle bugüne kadar benzeri görülmemiş bir ortak ev sahipliği düzenlemesi önerdi. Peki bu öneri nasıl ortaya çıktı? Ve siz bu girişimi nasıl değerlendiriyorsunuz?

K.M.: Pasifik ülkeleri, iklim savunuculuğu konusunda tüm dünyaya öncülük ediyorlar. COP süreçlerindeki güçlü ve etkili liderlikleri sayesinde Paris Anlaşması'na 1,5°C hedefi gibi önemli bir sınır getirilmesini sağladılar. Ayrıca ileri derecede teknik uzmanlığa sahipler. Alanında yetkin bilim insanlarına sahip oldukları gibi, yerli halklardan gelen bilim insanları da yetiştiriyorlar. Küresel ölçekte iklim eylemine gerçekten büyük katkı sunuyorlar. Avustralya, COP'a Pasifik ülkeleriyle birlikte ev sahipliği yapmayı önermişti. Ancak Türkiye'yle bu konuda anlaşmaya varamayınca, bir tür teselli ödülü olarak COP öncesi toplantısının Pasifik'te düzenlenmesi kararlaştırıldı ve bu toplantı kısa bir süre önce Fiji'de gerçekleştirildi.

Ö.Ö.: Evet.

K.M.: Avustralya, Pasifik bölgesinde yaptığı açıklamalarda 1,5°C hedefini korumaktan ve sıcaklık artışının bu sınırı aşmasını önlemekten söz ediyor. Ancak görmemiz gereken, bu hedefleri gerçekleştirmek için gerçekten atılması gereken adımlar. Bunun için de fosil yakıt projelerinin genişletilmesine son verilmesi ve fosil yakıtlardan çıkış sürecinin başlatılması gerekiyor. Pasifik liderleri, Avustralya'yı bu konuda yıllardır açıkça eleştiriyorlar. Dolayısıyla Avustralya'nın, verdiği bu sözleri somut adımlara dönüştürmesini ve kurduğu ortaklık çerçevesinde üzerine düşeni gerçekten yaptığını görmek isteriz.

Ö.Ö.: Evet. Avustralya İklim Eylem Ağı’ndan Kathryn McCallum, bugün bize katıldığınız için çok teşekkür ederiz. 

K.M.: Beni ağırladığınız için ben teşekkür ederim.

_{Kathryn McCallum kimdir: Kathryn McCallum, Avustralya İklim Eylem Ağı'nın (Climate Action Network Australia – CANA) Strateji Direktörüdür. Avustralya'nın iklim politikaları, fosil yakıt üretiminin sonlandırılması, adil enerji dönüşümü ve uluslararası iklim müzakereleri üzerine çalışmaktadır. Özellikle Avustralya'nın COP31 müzakerelerine liderlik ederken yeni kömür ve doğal gaz projelerine onay vermesini eleştirmekte; iklim finansmanı ve fosil yakıtlardan adil çıkış konusunda somut adımlar atılması gerektiğini savunmaktadır.}