Bertha Iris Argueta Tejeda: “Borç meselesi bir iklim adaleti meselesidir”
COP31 kapsamında Eurodad İklim Adaleti Kıdemli Politika ve Savunuculuk Sorumlusu Bertha Iris Argueta Tejeda ile Küresel Güney ülkelerinin borç yükünü, borç krizinin iklim eylemi üzerindeki etkilerini, borçların silinmesi talebini, kemer sıkma politikalarını ve iklim adaleti için kamu finansmanının önemini konuşuyoruz.
Eren İleri: Bugün 10 Kasım 2026. Eurodad'dan (European Network on Debt and Development – Avrupa Borç ve Kalkınma Ağı) Bertha ile birlikteyim. Bertha, kendinizi ve Eurodad'da yaptığınız çalışmaları tanıtabilir misiniz?
Bertha Iris Argueta Tejeda: Evet, ben iklim adaleti alanında Kıdemli Politika ve Savunuculuk Sorumlusu olarak çalışıyorum. Çalışmalarımın odağında, bir anlamda iklim adaleti taleplerini ve bu alandaki çalışmaları daha geniş ekonomik adalet meseleleriyle ilişkilendirmek yer alıyor. Bu da Eurodad'ın çalışma alanları doğrultusunda borç meselesini, belirli ölçüde vergilendirmeyi, kalkınma finansmanını ve bununla bağlantılı bütün konuları kapsıyor. Örneğin çok taraflı kalkınma bankalarının ve diğer finansman sağlayıcılarının rolü de bunlar arasında yer alıyor.
E.İ.: Çok teşekkür ederim. Borç meselesi gerçekten çok büyük bir konu. Pek çok hak savunucusunun borç ile iklim arasındaki bağlantıdan söz ettiğini duyduk. Özellikle Türkiye'nin de bir borç kriziyle, döviz ve borç sorunlarıyla karşı karşıya olduğunu düşündüğümüzde, borcun neden bu kadar önemli bir mesele olduğunu açıklayabilir misiniz?
B.I.A.T.: Elbette. Mesele şu ki borç, ülkelerin iklim, kalkınma ya da adil geçiş politikaları gibi kamu politikalarını hayata geçirme kapasitesini kısıtlıyor. Yüksek borç düzeyleri, ülkelerin yatırım yapma, planlama ve uygulama kapasitesini sınırlandırıyor. Bunun gerçekleşmesinin pek çok farklı yolu var.
Öncelikle mali hareket alanının daralması söz konusu. Borçlarınızı geri ödemek zorundaysanız ve borç ödemeleri genellikle ülkeler açısından öncelikli kabul ediliyorsa, dayanıklılığı artırmaya, iklim değişikliğine uyuma, emisyon azaltımına ve eğitim, sağlık gibi temel kamu hizmetlerine yatırım yapmak için elinizde çok sınırlı kaynak kalıyor.
Dolayısıyla borcunuz ne kadar fazlaysa, borç servisi kapsamında ne kadar fazla ödeme yapmak zorundaysanız, geleceğe ve halkınızın refahına yatırım yapmak için elinizde o kadar az kaynak kalıyor. Bu nedenle borç önemli bir sorun.
Ancak burada devreye giren başka pek çok mekanizma da var. Örneğin borç meselesi ve uluslararası kuruluşların bugün bu meseleyi ele alış biçimi, ülkeleri çoğu zaman fosil yakıt çıkarımına ve diğer madencilik faaliyetlerini sürdürmeye yöneltiyor. Çünkü ülkelerin borçlarını geri ödeyebilmek için dövize ihtiyaçları var. Döviz elde etmenin yolu da kaynak çıkarımına, fosil yakıt üretimine ve benzeri faaliyetlere devam etmek oluyor.
Dolayısıyla bu durum, burada yürüttüğümüz adil geçiş ve emisyon azaltımına ilişkin tartışmaların büyük bir bölümüyle aslında çelişiyor.
E.İ.: Peki borçların silinmesi iklim krizine yönelik bir çözüm mü?
B.I.A.T.: Kesinlikle. Ülkelerin yeterli mali hareket alanı yoksa iklim değişikliğine karşı dayanıklılığı artırmaya, emisyon azaltımına ve uyuma yönelik anlamlı iklim eylemleri gerçekleştirmeleri ve bu alanlara yatırım yapmaları mümkün değil.
Gerçek şu ki şu anda başka adımlar atsak, farklı alternatifler uygulasak bile bunlar ülkelerin hâlihazırda birikmiş olan borçları sorununu çözmüyor. Dolayısıyla yüksek borç düzeyleri, çok yüksek maliyetli borçlar ve ağır geri ödeme yükümlülükleriyle mücadele eden ülkelere nefes alabilecekleri bir alan sağlamanın ve bu sorunu çözmenin tek yolu, esas olarak borçların silinmesine yönelmek.
E.İ.: Bir yorum yapmama, kendi görüşümü belirtmeme izin verirseniz, Küresel Kuzey ülkelerinin, Küresel Güney ülkelerinin borç geri ödemelerinden olağanüstü kârlar elde etmeye devam ederken Kayıp ve Zarar Fonu’na ve Uyum Fonu’na gerekli kaynakları sağlayacaklarını düşünmek gerçekten çok saçma görünüyor.
B.I.A.T.: Evet, aynı zamanda daha da kötüsü, bu borç yükünü artırmaya devam ediyorlar. Çünkü örneğin sağlanan iklim finansmanının büyük bir bölümünün borç yaratan finansal araçlar biçiminde sunulduğunu görüyoruz.
Bunun yanında özel sektör finansmanını teşvik etme anlayışı da var. Bu da daha fazla borç yaratıyor çünkü koşullu yükümlülükler ve başka pek çok yükümlülük ortaya çıkarıyor. Artık elimizde buna ilişkin kanıtlar ve bunu doğrulayan sayısal veriler var.
Özel yatırımcılar, gelişmekte olan ülkelerden borç geri ödemeleri yoluyla, bu ülkelere gerçekte yatırdıklarından daha fazla para elde ediyorlar. Dolayısıyla iklim eylemini gerekçe göstererek ülkelerin üzerine daha fazla borç yüklemeye devam eden bu anlayışa karşı da bir şeyler yapmamız gerekiyor.
E.İ.: Çok teşekkür ederim. Gerçekten çok güzel bir yanıttı. Bildiğiniz gibi, dünyanın dört bir yanındaki insanlar geçim maliyeti kriziyle karşı karşıya. Peki, bu durum dinleyicilerimizi nasıl etkiliyor?
B.I.A.T.: Bence geçim maliyeti krizi herkesi etkiliyor. Sorun şu ki hükümetlerimizi henüz doğru çözümleri sunmaya zorlamıyoruz, değil mi? Çünkü bu durum elbette savaşlar gibi pek çok jeopolitik gelişmeyle bağlantılı. Biliyorsunuz, savaşlar yakıt fiyatlarının yükselmesine ve benzeri sonuçlara yol açıyor. Dolayısıyla pek çok etken var.
Ancak bu durum, mevcut ekonomik koşullarla başa çıkmanın tek yolunun daha fazla kemer sıkma politikası uygulamak, kamu hizmetlerini ve kamu yatırımlarını kısmak olduğu düşüncesiyle de çok yakından bağlantılı.
Elbette bu da insanları ve gündelik yaşamlarını etkiliyor. İnsanların eğitim, sağlık, ulaşım ve daha pek çok kamu hizmetine erişimini kısıtlıyor; hayatlarını zorlaştırıyor ve bu hizmetlerin maliyetini karşılamalarını daha da güçleştiriyor.
E.İ.: Peki, karbonsuzlaştırılmış bir ekonomi ve bakım ekonomisi, kemer sıkma politikalarından vazgeçilmesini ve bu alanlara çok büyük kamu yatırımları yapılmasını gerektirmiyor mu?
B.I.A.T.: Kesinlikle. Bu, bakış açımızda, büyümeyi nasıl düşündüğümüzde ve kalkınmayı nasıl ele aldığımızda köklü bir değişim gerektiriyor. Ama aynı zamanda elbette kamu yatırımlarını da gerektiriyor.
Hizmetlerin ve her şeyin özelleştirilmesine dayanan, insanları önemseyen bir bakım ekonomisi kuramazsınız. Şu anda açıkçası su sektöründe yeterince özel finansman bulunmadığına ilişkin tartışmalar bile duyuyorum. Oysa biliyorsunuz, su bir insan hakkıdır; bir ticaret konusu değildir.
Dolayısıyla kamu hizmetlerinin doğrudan kamu tarafından sağlanması gibi apaçık bir alternatif varken, daha fazla özel finansmana ihtiyacımız olduğu düşüncesi gerçekten çılgınca.
E.İ.: Üstelik bence Coca-Cola zaten yeterince suyu özelleştiriyor. Bu yüzden su kaynakları üzerinde daha fazla özel sektör çıkarı görmek istemememiz çok doğal.
B.I.A.T.: Evet, öyle. Zaten gerçekten çok kötü bir durumdayız. Bunu daha da kötüleştirmemize gerek yok. Biliyorsunuz, her şeyin birilerinin özel ticari faaliyetine dönüştüğü bu yolda daha fazla ilerlememize gerek yok.
E.İ.: Bu COP’tan elde etmeyi umduğunuz başlıca sonuçlar neler?
B.I.A.T.: Borcun bir sorun olduğunun ve sizin de ifade ettiğiniz gibi, borç meselesinin bir iklim adaleti meselesi olduğunun kabul edilmesini istiyorum. Daha fazla kamu finansmanı istiyorum. Müzakerelerde kamu finansmanının iklim eylemindeki temel ve merkezi rolünün kabul edilmesini ve yeterli kamu finansmanı olmadığı yönündeki söylemlerden uzaklaşılmasını istiyorum. Çünkü bu doğru değil.
Bunu daha önce de konuştuk: Savaşlara ve her türlü yıkıcı faaliyete yatırılan muazzam miktarda kamu kaynağı var. Dolayısıyla finansman açısından temel çözümün kamu finansmanı olduğunun ve borç meselesinin de bunun nedenlerinden biri olduğunun kabul edilmesini istiyorum.
E.İ.: Peki, dinleyicilerimize bir mesajınız olsaydı, bu ne olurdu?
B.I.A.T.: Hükümetlerimize baskı yapmaya devam edin. Çözümler mutlaka bu çok taraflı müzakere ortamından çıkmayacak. Elbette pek çok şeyin burada karara bağlanması gerekiyor ama aynı zamanda kendi ülkelerimize dönüp hükümetlerimizin gerçekten ihtiyaç duyduğumuz çözümleri, halkın çıkarlarını ve geleceğimizi savunduğundan emin olmamız gerekiyor.
E.İ.: Peki, umutlu musunuz? Size umut veren şey nedir?
B.I.A.T.: Bilmiyorum. Artık çok umutlu olduğumu sanmıyorum ama sanırım benim yaklaşımım daha çok o eski sözdeki gibi: “Aklın kötümserliği, iradenin iyimserliği.” Yine de ne kadar umutsuz hissedersek hissedelim, mücadeleye devam etmemiz gerektiğini düşünüyorum. Çünkü bu, hayatta kalmamızla ilgili.
E.İ.: Çok teşekkür ederim. Sizinle konuşmak benim için bir onur ve büyük bir zevkti.
B.I.A.T.:Teşekkürler.
E.İ.: Harika bir gün geçirmenizi dilerim.
B.I.A.T.: Evet, siz de. Görüşmek üzere.
E.İ.: Görüşmek üzere. Hoşçakalın.
Bertha Iris Argueta Tejeda kimdir? Ekonomist, iklim adaleti savunucusu ve politika uzmanıdır. Avrupa Borç ve Kalkınma Ağı (Eurodad) bünyesinde İklim Adaleti Kıdemli Politika ve Savunuculuk Sorumlusu olarak çalışmaktadır. İklim finansmanı, borç adaleti, adil geçiş ve kalkınma finansmanı alanlarında çalışmalar yürütmektedir. Daha önce Germanwatch, Dünya Bankası, GIZ ve UNDP gibi kuruluşlarda görev almıştır.
Benzer İçerikler
Shady Khalil: “Fosil yakıt şirketleri neden oldukları yıkımın bedelini ödemeli”
Eren İleri, Shady Khalil
Lise Masson: “İklim adaletine ulaşmak için yalnızca enerji sistemini değil, sistemi değiştirmeliyiz”
Eren İleri, Lise Masson
Leon Sealey-Huggins: “İklim krizi aynı zamanda ırkçı bir krizdir”
Leon Sealey-Huggins, Eren İleri, Waseem Ahmad Siddiqui