Ayooluwa Folakunmi Ogunsola: “Bir ülke sürekli borçlanırken ayakta kalamaz”
COP31 kapsamında Nijeryalı iklim adaleti aktivisti Ayooluwa Folakunmi Ogunsola ile iklim krizi ve borçlanma arasındaki ilişkiyi, Küresel Güney ülkelerinin karşı karşıya olduğu ekonomik eşitsizlikleri, fosil yakıt ve madencilik faaliyetlerinin yarattığı sömürüyü, Batı Afrika'daki toplulukların mücadelesini ve iklim adaleti için borçların silinmesinin önemini konuşuyoruz.
Eren İleri: Merhaba. Herkese sorduğumuz ilk soru şu: Kendinizi, Debt for Climate’ı (İklim için Borç) ve yaptığınız çalışmaları tanıtabilir misiniz?
Ayooluwa Folakunmi Ogunsola: Adım Ayooluwa Folakunmi Ogunsola. Nijerya’dan geliyorum ve İklim İçin Borç girişiminde çalışıyorum. Borçların silinmesi için savunuculuk yapıyoruz. Çoğu Afrika ülkesi, hatta izninizle Küresel Güney ülkeleri diyeceğim, iklim krizinin etkilerine uyum sağlayabilmek için borç almak zorunda kalıyor. Bu borçlanma düzeyinin çok arttığını görüyoruz. Ayrıca, diğer zengin ülkelerin borçlarının da bir noktada silindiğini biliyoruz. İklim krizinin etkilerine uyum sağlayabilmek için borçların silinmesini talep ediyoruz. Çünkü hiçbir ülke sürekli borçlanmaya devam ederse, eğitim ve sağlık hizmetlerine ayrılması gereken kaynaklar borç ödemelerine aktarılırsa ayakta kalamaz.
E.İ.: Peki bu durum bireyleri kişisel düzeyde nasıl etkiliyor? Burada devlet borçlarından bahsediyoruz sonuçta.
A.F.O.: Çok yakın bir zamanda, Batı Afrika kervanıyla Gine’den başlayıp Nijerya’daki evime kadar uzanan bir yolculuğa katıldım. Gine, Togo, Gana, Benin Cumhuriyeti ve Fildişi Sahili’nden geçtik. Oradaki insanlarla, balıkçılarla, çiftçilerle ve iklim krizinden etkilenen topluluklarla bir araya geldik. Onlarla sohbet ederken, örneğin deniz seviyesinin yükselmesinin Gana’daki Avogado adlı bir topluluğu nasıl etkilediğini anlattılar. Fildişi Sahili’nde ise hükümet yeterli desteği sağlayamadığı için insanlar sağlıklarını tehlikeye atan yerel madencilik faaliyetlerine başvurmak zorunda kalıyor.
Eğitim konusuna gelirsek, benim ülkem Nijerya, borç geri ödemelerine çok fazla para harcadığı için dünyada okula gidemeyen çocuk oranının en yüksek olduğu ülkelerden biri. İşte iklim krizine katkısı olmayan ama krizden en çok etkilenen insanlar tam olarak bu şekilde zarar görüyor.
Bu durum, günlük yaşamın her alanında kendini gösteriyor. Örneğin, insanların çatısı ya da bazen düzgün pencereleri bile olmayan evlerde uyanması. Bunun nedeni, hükümetin insanlara kira yardımı sağlayamaması ya da insanların markete gidip yiyecek alacak parasının olmaması. Çünkü borç veren kurumların politikaları para biriminin değerini etkiliyor ve asgari ücret geçinmek için yeterli olmuyor. Yani bütün bunlar insanların günlük yaşamının bir parçası.
E.İ.: Teşekkürler ve bunun ne anlama geldiğine dair bize bu görüntüyü verdiğiniz için teşekkürler. Batı Afrika Konvoyu’ndan bahsetmiştiniz, değil mi? O proje neydi?
A.F.O.: Bir kervan yolculuğuna çıktık. Oldukça ciddi bir deneyimdi. Ben de Nijerya’dan yola çıktım. Almanya’dan ve dünyanın farklı yerlerinden arkadaşlarımız vardı. Dünya Sosyal Forumu’na doğru yol alıyorduk. Ayrıca yerel topluluklardan insanlar da vardı. Toplulukları ziyaret ediyorduk. Yani ben burada sosyal medyada gördüğünüz gibi şık topluluklardan bahsetmiyorum. Gerçek topluluklardan söz ediyorum. Oralara gidip topluluk liderleriyle, kadınlarla, erkeklerle, çiftçilerle, balıkçılarla, sıradan insanlarla konuşuyorduk.
Çeviriye ihtiyaç duyduğumuzda farklı diller arasında çeviri yapan tercümanlarımız vardı. İnsanlara, “Sizinle sohbet etmek istiyoruz. İklim krizi sizi nasıl etkiliyor? Yaşadıklarınızı bir bildiriye dönüştürmenize nasıl yardımcı olabiliriz?” diye soruyorduk. Amacımız, onların deneyimlerini ve taleplerini, değişim yaratabilecek pek çok insanın bir araya geldiği böyle bir etkinliğe taşıyabilmekti.
Bu oldukça zordu çünkü konfor alanınızdan çıkmanız gerekiyor, değil mi? Bazen pek de rahat olmayan yerlerde kalmak zorunda kaldık. Okullarda, hastanelerde, kiliselerde ya da camilerde uyuduk. Her zaman alışık olduğumuz yemekleri yiyemedik. Ama işte tam da bu yüzden önemli, değil mi? Bunu yapmak zorundayız çünkü birbirimize daha fazla yakınlaşmamız gerekiyor.
STK’larla yerel topluluklar arasında çok büyük bir uçurum var. Bu bir gerçek. Eğer üst düzeydeki karar alıcılarla iklim krizinden en çok etkilenen topluluklar arasında nasıl bağlantı kuracağımızı, bu mesafeyi nasıl aşacağımızı bulamazsak aradaki kopukluk devam edecek ve çözümler en çok ihtiyaç duyulan yerlere ulaşamayacak.
Evet, zorlu ama harika bir deneyimdi.
E.İ.: Peki, bu yılın başlarında düzenlenen Mezoamerika (Orta Amerika) kervanına benzer bir girişim miydi?
A.F.O.: Evet, çok benzer. Toplulukları ziyaret etmek, insanlarla konuşmak, eylemler düzenlemek ve yeni insanlarla tanışmak. Peki, bunun ilginç yanı ne, biliyor musun? Bir topluluğu ziyaret ettiğimizde, oradaki insanlar ayrılmamızı istemiyor ve bu yüzden kervana katılıp bizimle birlikte yolculuğa devam ediyorlar.
E.İ.: Ah, çok güzel
A.F.O.: Yani bu, hayatımın en güzel deneyimlerinden biriydi. Zordu ama bilirsin çünkü işlerin ne kadar insani bir hal alabileceğini gösteriyor. Evet, muhteşem bir deneyimdi ve senin bahsettiğin kervana çok benziyordu.
E.İ.: Vay canına! Bu hem hayat boyu unutulmayacak bir deneyim, hem de harika bir öğrenme fırsatı gibi geliyor. Ben şimdi biraz hayal kurmak istiyorum. Hayal kurmayı sever misin? Borçları siliyoruz, kazandık. Artık devlet borcu olmayan bu dünya nasıl görünüyor?
A.F.O.: Bence borçlar silindiğinde daha dirençli bir dünyamız olur. Bunu en iyi böyle ifade edebilirim. İnsanları destekleyebilen bir dünyamız olur ve “insanlar” derken, zengin ya da fakir, siyah, beyaz ya da melez, heteroseksüel ya da eşcinsel, kim olursa olsun herkesi kastediyorum. Mesele, içinde bulunduğumuz koşullarda herkesin hayatta kalabileceği bir sistem yaratabilmek.
Olan biteni inkâr edemeyiz, değil mi? Her şey gözümüzün önünde. Bu borçların silinmesini ne kadar geciktirirsek durum o kadar kötüleşecek. Çünkü insanlar hayatta kalmak istiyor. Dolayısıyla bu borçlar silindiğinde ülkeler halklarını destekleyebilecek ve insanlar da belki o zaman hesap sorabilecek. Çünkü kaynaklar borç ödemelerine ayrıldığında hesap sormak bile zorlaşıyor.
İşte benim hayal ettiğim dünya bu: Daha dirençli, insanları destekleyebilen bir dünya.
E.İ.: Çok teşekkür ederim. Peki, borç ile sömürücü kaynak kullanımı arasında nasıl bir bağlantı var?
A.F.O.: Ah, tam da doğru kişiye sordun. Hikâyelerimi paylaşmayı seviyorum çünkü bu, sizi benim dünyama, yaşadıklarıma ve gördüğüm yerlere dahil etmeme yardımcı oluyor.
Nijerya’da Andoni adında bir topluluğu, ardından da Sokou adında başka bir topluluğu ziyaret ettim. Her ikisi de petrol ve doğal gaz çıkarma faaliyetlerinin çok yaygın olduğu yerler. Andoni, petrolün etkilerini ilk yaşayan topluluklardan biriydi. Bu toplulukları ziyaret ettiğinizde, iklim krizinin ve sömürücü kaynak çıkarma faaliyetlerinin etkilerini açıkça görebiliyorsunuz.
Örneğin, topraklarında petrol bulunan toplulukların sağlık hizmetlerine ve eğitime erişebildiğini düşünürsünüz ama durum hiç de öyle değil. Büyük şirketlerin inşa ettiklerini söyledikleri okulları görüyorsunuz ancak bu okullar çoktan harap olmuş, dökülmeye başlamış. Yani 2016’da doğmuş bir çocuk bugün 10 yaşında ve hâlâ okula gidemiyor, değil mi? İşte şirketlerin sözde kurumsal sosyal sorumluluk programlarının sonucu bu.
Sağlık hizmetlerine gelince, bu topluluklarda sağlık hizmeti de yok. Sanki dünyadan tamamen dışlanmış gibiler. Kimse bu yerleri bilmiyor.
Peki, neden bu hikâyeyi anlatıyorum? Çünkü meseleyi halkın bakış açısından anlamanızı istiyorum. Şimdi de ülke ölçeğinden söz edeceğim.
Nijerya’da petrol yatakları keşfedilmeden önce ülkemiz tarım ürünleri ihraç ediyordu. O zamanlar, gerçekten inanılmaz ama başka ülkelere borç veriyorduk. İnanabiliyor musunuz? Başka ülkelere borç veriyorduk, o kadar zengin bir ülkeydik.
Sonra Nijerya’da petrol çıkarılmaya başlandı - elbette sömürücü yöntemlerle. Ve Nijerya, borç almak zorunda kalan bir ülkeye dönüştü. Bunun başka bir açıklaması yok, durum çok açık.
Sömürücü kaynak çıkarma faaliyetleri, petrol ve doğal gaz endüstrisi, madencilik yoluyla gerçekleştirilen sömürü; bunların hepsi aynı sistemin, kapitalizmin merkezinde yer alıyor. Kapitalizmin temelinde ise kâr elde etmek var. Kapitalizm kim olduğunuzu ya da iyilik yapmak isteyip istemediğinizi umursamaz. Onun önemsediği tek şey kârdır.
Bu sistem, bir bakıma Nijerya’yı milyarlarca, hatta bazen trilyonlarca dolar borçlanan, sıradan vatandaşlarının sağlık masraflarını bile karşılayamayan bir ülkeye dönüştürdü.
Tarihe baktığınızda bunu görebilirsiniz. Çünkü tarih, olayların nasıl gerçekleştiğini anlatır, değil mi? Gelişmekte olan, ekonomik açıdan oldukça iyi durumda bulunan, zengin bir ülkenin petrol kaynaklarına eriştiğinde daha da zenginleşmesini beklersiniz, değil mi?
Kapitalizmin mantığı açısından bakıldığında öyle olması gerekir. Ancak kapitalizm yalnızca kâra odaklanır ve belirli bir grup ülkenin çıkarlarına hizmet eder. Sonuçta sözünü ettiğimiz ülke, dünyanın en yoksul ülkelerinden biri hâline gelir.
Dolayısıyla sömürücü kaynak çıkarma faaliyetleriyle borçlanma arasında çok güçlü bir bağ olduğu son derece açık. Çünkü biliyorsunuz, bu anlaşmalar belirli koşullar altında imzalanıyor ve bu koşullar çoğu zaman hiç de adil olmuyor.
E.İ.: Paylaştığınız için çok teşekkür ederim. Size son bir soru sormak istiyorum: Türkiye’deki ve dünyanın dört bir yanındaki dinleyicilerimize ne söylemek istersiniz?
A.F.O.: Şunu söyleyebilirim ki kendimizi her şeyden önce insan olarak görmeliyiz. Ne kadar çok seyahat eder, insanlarla tanışır, en üst düzeydeki kişilerden yerel topluluklarda yaşayanlara kadar zengin, fakir, heteroseksüel, eşcinsel, siyah, beyaz, farklı insanlarla ilişki kurarsam şunu o kadar iyi anlıyorum: Hepimiz insanız, sadece insanız.
Elbette dünyada insanların bilerek korkunç şeyler yaptığı yerler var. Ama olaylara insani bir açıdan baktığımızda daha fazla umut görebiliyoruz. Çünkü dünya pek de iyi bir durumda görünmüyor, değil mi?
Bence insanları kusurları olan ama iyi şeyler yapmak isteyen varlıklar olarak görmeye başladığımızda önemli bir şeyi fark ediyoruz. Kendinize gerçekten baktığınızda pek çok kusurunuz olduğunu görürsünüz ama aynı zamanda mükemmel yanlarınız da vardır. Kendinize inanırsınız, değil mi?
İşte diğer insanlara da aynı şekilde bakmalısınız. Kendinize duyduğunuz sevgiyi, olumlu düşünceleri ve enerjiyi çevrenizdeki insanlara da yansıtmalısınız.
İnsanlara söylemek istediğim bu ve evet, sevgiyi paylaşın. Bu çok önemli.
E.İ.: Ve umarım bunu başarabilirsek, birbirimizin zenginliklerini sömürmeyeceğimiz için insanlar da borç batağına saplanmaz. Çok teşekkür ederim, Ayo.
A.F.O.: Beni ağırladığınız için ben teşekkür ederim.
Ayooluwa Folakunmi Ogunsola kimdir? - Ayooluwa Folakunmi Ogunsola, Nijeryalı iklim aktivisti, sürdürülebilirlik uzmanı ve African Climate Change Movement (ACCM – Afrika İklim Değişikliği Hareketi) kurucusudur. İklim adaleti, çevre eğitimi, sürdürülebilir kalkınma ve Afrika'daki çevre örgütleri arasında dayanışmanın güçlendirilmesi üzerine çalışmalar yürütmektedir. Özellikle iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların desteklenmesi ve Afrika'nın küresel iklim politikalarında daha güçlü temsil edilmesi için mücadele etmektedir.
Benzer İçerikler
Shady Khalil: “Fosil yakıt şirketleri neden oldukları yıkımın bedelini ödemeli”
Eren İleri, Shady Khalil
Lise Masson: “İklim adaletine ulaşmak için yalnızca enerji sistemini değil, sistemi değiştirmeliyiz”
Eren İleri, Lise Masson
Aakaluk Adrienne Blatchford: “Her gün yer sarsılıyor, hava kirleniyor; petrol sondaj kulelerinin uğultusu hiç durmuyor”
Eren İleri, Aakaluk Adrienne Blatchford