André Corrêa do Lago: “Dünyada ihtiyaç duyduğumuz dönüşümü gerçekleştirmek için fazlasıyla para ve kaynak var”

Image

Waseem Ahmad Siddiqui: Bugün COP30 Başkanı ve diplomat André Corrêa do Lago ile birlikteyiz. 

Size doğrudan bir sorum olacak: Fosil yakıtlardan çıkışın aciliyeti yıllardır kabul ediliyor. Buna rağmen Brezilya, ulusal yol haritasının çerçevesini belirlemek için neden 2026 yılına kadar bekledi? Özellikle ülkenin yenilenebilir enerji alanındaki muazzam potansiyeli ve uluslararası iklim taahhütleri göz önüne alındığında, bu biraz geç kalınmış bir adım değil mi?

André Corrêa do Lago: Aslında bu konu çok da uzun zamandır gündemde değil. 

Hatırlarsanız, iklim rejimine ilişkin bir kararda “fosil yakıtlar” ifadesi ilk kez üç yıl önce Dubai’de kullanıldı. Dubai’de alınan kararla fosil yakıtlardan çıkış süreci başlatıldı. Ardından düzenlenen COP’ta insanlar bu konuyu gündeme getirmek istediler ama tartışma fırsatı bulamadılar. Konferans Brezilya’da düzenlendiğinde ise dönem başkanlığını biz yürütüyorduk ve bu konuyu mutlaka konuşmamız gerektiğine karar verdik. Bunun için de konuyu eylem gündemine aldık. Eylem gündemini, Dubai’de alınan kararın hayata geçirilmesini sağlayacak şekilde yeniden yapılandırmıştık. Böylece insanlar bu konuyu eylem gündemi kapsamında tartışmaya başladılar. Başkan Lula da yaptığı konuşmada bir yol haritasına ihtiyacımız olduğunu söyledi. 

W.A.S.: Evet.

A.C.L.: Bu süreçte 80 ülke yol haritasını destekledi, 80 ülke ise karşı çıktı. Bazı ülkeler de görüş bildirmedi. 

Bildiğiniz gibi, COP’ta ancak uzlaşma sağlandığında karar alınabiliyor. Ancak konferansın sonunda uzlaşma sağlanamadı. Biz de Brezilya olarak şöyle bir yol izledik: Fosil yakıtlardan çıkışa yönelik bir yol haritası hazırlamak için uzlaşmaya ihtiyacımız yoktu çünkü Dubai’de zaten bu yönde bir yetki verilmişti. 

Dolayısıyla konferansın kapanışında böyle bir yol haritası hazırlamayı taahhüt ettiğimi açıkladım. Amazon bölgesinde ormansızlaşma son derece önemli bir mesele olduğu için, bu konuda da bir yol haritası hazırlayacağımızı söyledim. COP sona erdikten sonra bu iki yol haritası üzerinde çalışmaya başladık. Bir istişare süreci başlattık, çok sayıda ziyaret gerçekleştirdik ve pek çok kişinin görüş ve katkılarını aldık. İşte geçen hafta sunduğumuz çalışmalar bunlar. 

W.A.S.: Çok teşekkürler. COP’ta gündemin belirlenmesi açısından önemli bir yol kat edildi ve söylem de değişti, öyle değil mi? Artık fosil yakıtlardan çıkışı konuşuyoruz. Tazminat konusu da gündemin merkezinde. Sanırım “borç” ve “kamu borcu” ifadelerini yüz kez duymuşumdur. Ancak önümüzde pek çok gündem maddesi var ve bunları hayata geçirecek paramız yok. Dünya genelinde askerî harcamalar 2,9 trilyon dolara ulaşırken Kayıp ve Zarar Fonu’nda yılda 100 milyar dolarlık bir açık söz konusu. Peki, bunun bedelini kim ödemeli? Para nerede? Neden hâlâ gelmedi?

A.C.L.: Bence temel sorunlardan biri şu: 1992’de Brezilya’nın Rio de Janeiro kentinde anlaşmayı imzaladığımızda, para aktarılacak fonlar oluşturursak yeterli kaynağa sahip olacağımızı düşünüyorduk. Çünkü ozon tabakası konusunda böyle bir deneyimimiz vardı ve işe yaramıştı. Ancak ozon tabakasına zarar veren tek bir gaz türüydü. İklim değişikliğiyle mücadele etmek için ise bütün bir ekonomiyi dönüştürmek gerekiyor çünkü ekonominin tamamı fosil yakıtlara dayanıyor.

Dolayısıyla fonlar oluşturup bu fonlara kaynak aktararak gelişmekte olan ülkelere dönüşüm sürecinde destek olmayı denedik. Bu yaklaşımımızda da son derece samimiydik. Ancak ihtiyaç duyulan kaynaklar çok büyük olduğu için gerekli para hiçbir zaman gelmedi. Oysa dünyada ihtiyaç duyduğumuz dönüşümü gerçekleştirmek için fazlasıyla para ve kaynak var. Fakat bu para, sözleşme kapsamındaki fonlara asla aktarılmayacak.

İşte bu nedenle üçüncü bir belge olarak Bakü-Belém Yol Haritası’nın uygulama belgesini sunduk. Geçen yıl sunduğumuz yol haritasında, 2035’ten itibaren yıllık 1,3 trilyon dolarlık kaynak hedefi belirlenmişti. Üç gün önce yayımladığımız Bakü-Belém Yol Haritası’nın uygulama belgesi ise 2035’ten itibaren yıllık 1,4 trilyon dolarlık kaynak yaratmanın mümkün olduğunu gösteriyor.

Ancak bunu sözleşme dışında gerçekleştirmemiz gerekiyor çünkü müzakerelere girdiğinizde konu tamamen siyasallaşıyor. Siyasallaştığında ise ülkeler arasında bölünmelere yol açıyor ve uzlaşma sağlama zorunluluğuyla karşı karşıya kalıyorsunuz. Sözleşme dışında ise uzlaşmaya ihtiyaç yok.

W.A.S.: Son olarak çok kısa bir sorum var.

A.C.L.: Evet, buyurun.

W.A.S.: Aşırı sağcı Bolsonaro yenilgiye uğratıldı.

A.C.L.: Evet.

W.A.S.: Bu, dünyanın dört bir yanındaki pek çok insana umut verdi. Peki, bu umudu başka coğrafyalardaki insanlarla nasıl paylaşmak istersiniz? Onlara ne söylemek istersiniz?

A.C.L.: Bakın, dünyanın dört bir yanındaki arkadaşlarımdan yüzlerce mesaj aldım. Gelen mesajlarda en sık tekrarlanan cümle şuydu: “Tanrı var.” Bence bu gerçekten de çok doğru. Çünkü Brezilya’daki seçimlerin ilk turu Başkan Lula için de partisi ve müttefikleri için de çok kötü geçmişti. Başkan Lula, kendisine oldukça mesafeli bir Kongre’yle karşı karşıya kalacaktı. Hem Senato, hem de Temsilciler Meclisi’ndeki milletvekillerinin büyük bölümü Lula’ya karşıydı.

Ancak Brezilya’da seçimler iki turda yapılıyor çünkü cumhurbaşkanının seçilebilmesi için oyların %50’sinden fazlasını alması gerekiyor. İkinci tur ise muhteşem geçti. Üç hafta içinde Başkan Lula oyların %54’ünü aldı. İlk turda 64 milyon oy almıştı, ikinci turda ise 10 milyon oy daha kazandı. Bu bir mucize gibiydi ama yalnızca bir mucize değildi; Tanrı’nın da bunda büyük payı vardı.

Brezilya’da aynı zamanda genç ve parlak bir siyasetçinin öncülük ettiği olağanüstü bir hareket ortaya çıktı. Bu hareket, gençleri yalnızca kendileri oy kullanmaya değil, büyükannelerini, büyük büyükannelerini ve büyükbabalarını da sandığa götürmeye teşvik etti. Bu çok güzeldi çünkü bu insanların aslında oy kullanma zorunluluğu yoktu. Brezilya’da 65 yaşın altındakiler için oy kullanmak zorunlu, 65 yaşın üzerindekiler içinse böyle bir zorunluluk yok. Böylece bu hareket sayesinde 10 milyon oy daha kazanıldı. Bu gerçekten olağanüstüydü.

Brezilya’da gençler 16 yaşından itibaren oy kullanabiliyor. Yani oy kullanma yaşı 18 değil; isteyen 16 yaşından itibaren oy verebiliyor. Böylece geleceği düşünen gençlerle, son derece gerici ve gerçekten korkutucu insanların iktidara geleceğinden endişe duyan yaşlılar bir araya geldi. Yaşlılar, “Bu ülkeyi gençler için onlara bırakamazdık,” dediler. Ortaya çıkan dayanışma çok güzeldi. Bence bu, pek çok Brezilyalı için hayatlarının en güzel günüydü.

W.A.S.: Peki, Türkiye’de umudunu yitirmekte olan gençlere, mücadeleye devam edebilmeleri için söylemek istediğiniz son bir şey var mı?

A.C.L.: Öncelikle umudunuzu asla ama asla kaybetmeyin. Çünkü bence dünya bizi sürekli sınavdan geçiriyor ama iyiliğin kötülüğü yendiği hikâyelerin sayısı çok daha fazla. Bunun ne zaman gerçekleşeceğini bilemiyoruz. 

Brezilya’da çok zor yıllar geçirdik ama umudumuzu asla, asla, asla kaybetmemeliyiz. İyi şeylerin gerçekleşmesini beklerken bir yandan da bunun için çalışmalı, hazırlık yapmalıyız ki o an geldiğinde her şey hazır olsun. Bütün koşulların oluşmasını bekleyip ancak ondan sonra harekete geçemeyiz. Elimizde ne varsa onunla mücadele etmeliyiz. Koşullar bir gün değiştiğinde de herkes buna hazır olmalı.

W.A.S.: Çok teşekkürler.

A.C.L.: Ben teşekkür ederim.

_{André Corrêa do Lago kimdir?: André Corrêa do Lago, Brezilyalı diplomat ve iklim müzakerecisidir. Brezilya Dışişleri Bakanlığı bünyesinde uzun yıllar görev yapmış; iklim değişikliği, sürdürülebilir kalkınma ve uluslararası çevre politikaları alanlarında çalışmıştır. 2023–2024 yıllarında Brezilya'nın Hindistan Büyükelçisi olarak görev yapmıştır. 2025 yılında Brezilya'nın Belém kentinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP30'un başkanlığını üstlenmiştir.}