Harjeet Singh: “İklim krizinden en fazla etkilenenler, bu krizin ortaya çıkmasında en az sorumluluğu bulunan insanlar"

Image

Waseem Ahmad Siddiqui: 2050 yılına kadar 300 milyon insan, iklim krizinin neden olduğu kıyı selleri nedeniyle ciddi risk altında. Scott A. Kulp ve Benjamin H. Strauss tarafından 2019 yılında yayımlanan bir rapor, yükselen deniz seviyeleri nedeniyle 300 milyon insanın yerinden edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu ortaya koyuyor. 

Bu sayı, önceki tahminlerin üç katına karşılık geliyor. Nature Communications dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, en savunmasız nüfusun büyük çoğunluğu Asya'da bulunuyor. Özellikle Çin, Bangladeş, Hindistan, Vietnam, Endonezya ve Tayland, bu tehdidin en ağır sonuçlarıyla karşı karşıya olan ülkeler arasında yer alıyor. Araştırmaya göre, küresel deniz seviyelerinin 60 santimetre ile 2,1 metre arasında, hatta daha da fazla yükselmesi bekleniyor. Bu durum, bazı kıyı kentlerinin haritadan tamamen silinmesine yol açabilir. 

Bugün dünya genelinde, 50 yıl öncesine kıyasla beş kat daha fazla aşırı hava olayı yaşanıyor. Yıkıcı fırtınalar, seller, kuraklıklar, su kıtlığı ve sıcak hava dalgaları, özellikle Küresel Güney'de yaşayan ve iklim krizine karşı en savunmasız durumda bulunan toplulukları orantısız biçimde etkiliyor. 

Bu raporun sonuçlarını ve ne anlama geldiğini daha ayrıntılı konuşmak üzere bugün Harjeet Singh'i konuk ediyoruz. Harjeet Singh, bir iklim aktivisti ve Fosil Yakıtların Yayılmasını Önleme Anlaşması Girişimi'nin (Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty Initiative) stratejik danışmanı. Aynı zamanda Satat Sampada İklim Vakfı'nın kurucu direktörü ve iklim krizinden kaynaklanan kayıp ve zararların finansmanına odaklanan Fill the Fund -yani Fonu Doldurun - kampanyasının küresel koordinatörü. 

Harjeet, bize katıldığınız için çok teşekkür ederiz. Öncelikle bu raporun bulgularını nasıl değerlendirdiğinizi sormak istiyorum. Özellikle 26 Ağustos 2026'da Nepal ve Tibet'te meydana gelen, yaklaşık 100 bin insanın doğrudan yerinden edilmesine yol açan ve aralarında kadınlarla çocukların da bulunduğu çok sayıda insanı ülke içinde göç etmek zorunda bırakan yıkıcı sel felaketini düşündüğümüzde, bu bulguların ne anlama geldiğini sizden dinlemek isteriz. Ayrıca, deniz seviyesindeki yükselişe karşı en savunmasız bölgelerin büyük çoğunluğunun Asya'da bulunmasını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Harjeet Singh: Waseem, beni davet ettiğiniz ve bu son derece önemli konuyu gündeme taşıdığınız için çok teşekkür ederim. Ne yazık ki iklim krizinin etkilerinin ve iklim kaynaklı felaketlerin giderek şiddetleneceğini zaten biliyorduk. Dolayısıyla bu bizim için yeni bir haber değil. Ancak bu felaketlerin giderek arttığını gördüğümüzde, işin en acı tarafı, krizden en fazla etkilenenlerin, bu krizin ortaya çıkmasında en az sorumluluğu bulunan insanlar olması.

Burada Nepal, Pakistan, Malavi, Honduras ve gelişmekte olan dünyanın diğer ülkelerinde yaşayan savunmasız topluluklardan söz ediyorum. Bu insanlar için iklim krizinin sonuçları, her gün yüzleşmek zorunda kaldıkları bir gerçeklik. Üstelik Paris Anlaşması, fosil yakıtlardan aşamalı olarak çıkılması ve yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması anlamına gelen emisyon azaltımı konusunda bile yeterli sonuçları sağlayamadı. Aynı zamanda, ülkelerin bu felaketlere hazırlıklı olabilmeleri için gereken desteği de sağlayamadık. Bütün bu araştırmalar, deniz seviyelerinin yükseldiğini, sellerin, kuraklıkların ve buzulların erimesinin giderek artacağını ortaya koyuyor. Aslında yirmi yılı aşkın süredir bütün bunlara tanıklık ediyoruz.

Peki, bunlarla başa çıkmaya hazır mıyız? Hayır. Bu da iklim değişikliğine uyum sağlanması için yeterli desteğin verilmediği anlamına geliyor. İşin en üzücü yanı ise şu: Bugün bu felaketlerden etkilenen toplulukların yaşadıkları yıkımın ardından toparlanmalarına ve hayatlarını yeniden kurmalarına yardımcı olmayı bile başaramıyoruz. Dolayısıyla şu anda aynı anda üç ayrı mücadele veriyoruz.

Birincisi, fosil yakıtlardan aşamalı olarak çıkmak ve dünyayı yenilenebilir enerji kaynaklarıyla çalışan bir sisteme dönüştürmek. İkincisi, insanları iklim krizinin etkilerine karşı hazırlamak. Çünkü bütün bu araştırmalar, karşı karşıya olduğumuz tehlikenin ne kadar büyük olduğunu artık çok açık biçimde ortaya koyuyor. Üçüncüsü ise bu felaketlerden etkilenen insanların hayatlarını yeniden kurabilmelerini sağlamak. Ve ne yazık ki bu üç alanda da başarısız oluyoruz. İşin en acı tarafı da bu.

W.A.S.: Harjeet, Nepal veya Tibet'te iklim krizi nedeniyle yerinden edilen insanların göç edebilmeleri ya da başka bölgelere yerleşebilmeleri için ne tür destekler aldıklarından da söz edebilir misiniz? Tabii, böyle bir destek sağlanıyorsa. Ayrıca, iklim felaketleri bağlamında yaşanan eşitsizliğe de değinebilir misiniz? Çünkü tarihsel olarak sera gazı salımlarına en az katkıda bulunan ülkeler, bugün iklim krizinin sonuçları karşısında en savunmasız durumda olan ülkeler.

H.S.: Bildiğiniz gibi ben Hindistan'da yaşıyorum ve Nepal bize çok yakın. Hatta geçen hafta Nepal'deydim ve Çevre Bakanıyla görüşme fırsatım oldu. Ayrıca sivil toplum kuruluşlarıyla da görüştüm. Bu toplulukların felaketlerden ne kadar ağır etkilendiğini ve kendilerine ne kadar yetersiz destek ulaştığını konuştuk. 

Size bir örnek vereyim: Himalayalar'da yaşanan bu tsunami benzeri felaketin ardından insanların hayatlarını yeniden kurabilmeleri ve kaybettiklerinin yeniden inşa edilebilmesi için yaklaşık 5 milyar dolara ihtiyaç olduğu hesaplanıyor. Bu da Nepal'in gayrisafi yurt içi hasılasının %10'una karşılık geliyor. Oysa Kayıp ve Zararlara Müdahale Fonu'ndan bu amaçla ayrılan, henüz dağıtılmamış olan kaynak bile ihtiyaç duyulan miktarın yüzde yarısından daha az. Durumun ne kadar vahim olduğunu göstermek için bu örneği veriyorum.

Yani Nepal yeterli desteği alamıyor. Aynı durum gelişmekte olan bütün ülkeler için geçerli. İnsani yardım çağrıları karşılıksız kalıyor. İşte bu nedenle Fill the Fund, yani Fonu Doldurun adını verdiğimiz bir kampanya yürütüyoruz. Kayıp ve Zararlar Fonu'nun kurulması için 30 yıl boyunca mücadele ettik. Sonunda dört yıl önce, 2022'de Mısır'ın Şarm El-Şeyh kentinde düzenlenen iklim zirvesinde fonun kurulması konusunda anlaşmaya varıldı. Ancak bugüne kadar bu fondan etkilenen topluluklara ve ülkelere tek bir kuruş bile ulaşmadı. Üstelik fonda bulunan toplam para yalnızca 822 milyon dolar; 1 milyar dolar bile değil. 

Oysa tahminlere göre, yalnızca gelişmekte olan ülkelerde iklim krizinin yol açtığı kayıp ve zararların yıllık maliyeti şimdiden 400 milyar dolara ulaşıyor. İklim krizi nedeniyle yerinden edilen topluluklardan söz ederken iki temel hakkı göz önünde bulundurmamız gerekiyor: İnsanların yaşadıkları yerde kalma hakkı ve başka bir yere gitme hakkı. Yerinden edilme dediğimizde, insanların kendi tercihleri dışında yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmalarından söz ediyoruz.

Bu noktada göç ile zorunlu yerinden edilmeyi sık sık birbirine karıştırıyoruz. Bazıları göçün, iklim değişikliğine uyum sağlamanın bir yolu olduğunu söylüyor. Hayır, öyle değil. İklim göçü bir uyum yöntemi değil. Aslında zorunlu yerinden edilmeye çok yakın bir durum. Çünkü bu göç, çoğu zaman toplulukların kendi istekleri ve iradeleri dışında gerçekleşiyor. İnsanlar evlerini ya da geçim kaynaklarını kaybettiklerinde ve artık başa çıkabilecekleri hiçbir imkânları kalmadığında, kendi başlarına başka yerlere göç etmek zorunda kalabiliyorlar. Ya da evleri yok olduğunda, yaşadıkları yer artık yaşamaya elverişli olmaktan çıktığında, doğrudan yerlerinden ediliyorlar.

Dolayısıyla bu iki gruba da sağlanacak desteği benzer bir yaklaşımla ele almak gerekiyor. Her şeyden önce, insanların yaşadıkları yerde kalma hakkına saygı göstermeliyiz. Eğer yaşadıkları bölge yeniden yaşanabilir hâle getirilebiliyorsa ve geri dönebilmeleri için gerekli destek sağlanabiliyorsa, bunu yapmalıyız. Çünkü orası onların yurdu. Aileleri, yakınları, gelenekleri ve kültürleri orada. Neden başka bir yere gitmek istesinler ki? Ama eğer yaşadıkları yer artık yaşamaya elverişli değilse ya da deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle tamamen ortadan kalkmışsa...

W.A.S.: Evet.

H.S.: O zaman da bu insanların yeni bir hayat kurabilmeleri için gerekli desteği almalarını sağlamalıyız. Geçimlerini yeniden sağlayabilmelerinin yanı sıra kültürlerini ve geleneklerini yaşatabilmeleri, dini mekânlarına ve mezarlıklarına erişimlerini sürdürebilmeleri de gerekiyor. Çünkü meselenin yalnızca ekonomik boyutuna odaklanamayız, insanlara geçimlerini sağlayabilecekleri bir imkân sunduğumuzda her şeyin yoluna gireceğini düşünemeyiz. 

Hayır, bu yeterli değil! Bizler insan olarak ailelerimizle, geleneklerimizle, akrabalarımızla, sevdiklerimizle, o dağlarla ve ağaçlarla birlikte yaşamak isteriz. Bütün bunlar hayatımızın ve kimliğimizin bir parçasıdır. İşte bu nedenle, özellikle yerinden edilen topluluklardan söz ederken, meseleyi çok daha kapsamlı bir şekilde ele almamız gerekiyor.

W.A.S.: Kesinlikle, kesinlikle. Tam da bu noktada bir şey daha sormak istiyorum. İklim değişikliğinin yarattığı baskı ve iklim mültecilerinin kitlesel olarak yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmasıyla, sağcı ve otoriter yönetimlerin yükselişi arasında bir bağlantı görüyor musunuz? Örneğin Macaristan'da olduğu gibi sınırlarına duvarlar ören ya da Amerika Birleşik Devletleri Başkanı'nın güney sınırında yaptığı gibi, sınırları tamamen kapatmakla tehdit eden yönetimlerden söz ediyorum. Sizce otoriter yönetimlerin yükselişi ile iklim felaketlerinin yaşanmaz hâle getirdiği bölgelerden kaçmaya çalışan insanların yarattığı göç baskısı arasında bir ilişki var mı?

H.S.: Biliyorsunuz, bu meselelerin böylesine ölçüsüz bir şekilde siyasallaştırılması gerçekten çok acı ve üzücü.

W.A.S.: Evet

H.S.: Yerinden edilen insanlara baktığınızda, büyük çoğunluğunun ya kendi ülkelerinde kaldığını ya da komşu ülkelere sığındığını görürsünüz. Sınırları, hatta okyanusları aşarak gelişmiş ülkelere ulaşanların oranı ise son derece düşük. Ancak bu ülkelerdeki siyasetçiler, birkaç örneği öne çıkararak gelişmekte olan ülkelerden kaçan bütün insanların gelişmiş ülkelere akın ettiği izlenimini yaratıyor. Her şeyden önce, bu gerçeği yansıtmıyor. Kendi siyasi çıkarlarını ilerletmek ve daha fazla oy toplayabilmek için meseleyi bilinçli olarak abartıyor, kendi vatandaşlarına tehlike altında olduklarını söylüyorlar. 

Bunu Amerika Birleşik Devletleri'nde gördük; Kanada'da ve Avrupa'da da gördük ama gerçek böyle değil.

Üstelik bu yönetimler sınırlarına duvarlar örmek için milyarlarca dolar harcıyor. Bu paralar sınır güvenliği kurumlarına ve güvenlik altyapısına aktarılıyor. Oysa bizim yapmamız gereken, insanların kendi topraklarında yaşamaya devam edebilmelerini sağlamak. İşte en başından beri insanların yaşadıkları yerde kalma hakkına saygı göstermemiz gerektiğini söylememin nedeni bu. Size şunu söyleyebilirim: Çok uzun yıllardır bu topluluklarla birlikte çalışıyorum. Göç etmek onların ilk tercihi değil. Hatta üçüncü tercihi bile değil.

Onlarla konuştuğunuzda, kendi topluluklarıyla, kendi kültürleriyle, kendi topraklarında yaşamak istediklerini anlıyorsunuz. Ancak iklim krizinin etkileriyle başa çıkmalarını sağlayan bütün imkânlarını kaybettiklerinde, göç etmek zorunda kalıyor ya da doğrudan yerlerinden ediliyorlar. Dolayısıyla kaynaklarımızı iklim değişikliğine uyum sağlamaya, toplulukların dayanıklılığını artırmaya ve bu felaketlerle başa çıkabilmelerini sağlayacak koşulları oluşturmaya ayırmalıyız. Böylece insanların yaşadıkları yerleri terk etmek zorunda kalmalarını önleyebiliriz. Çünkü insanların zorunlu olarak göç etmek zorunda kalması hiç kimsenin yararına değil.

W.A.S.: Kesinlikle, kesinlikle. Aslında bu çok ilginç, çünkü yarın Amerika Birleşik Devletleri'nden Hossein Ayazi ile bir röportaj yapacağım. Kendisi de az önce sözünü ettiğiniz, insanların yaşadıkları yerde kalma hakkı üzerine yazıyor. Bu kavram gerçekten zihnimde çok güçlü bir karşılık buldu. Yarın Hossein Ayazi ile tam da bu konuyu konuşacağız.

Harjeet, son sorum ise sizin yaşadığınız yerle, Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi ile ilgili. Son dönemde Hindistan'da, Cockroach Janta Party öncülüğünde başlayan öğrenci protestolarının iklim değişikliği konusundaki yaklaşımı nedir? Delhi'nin Jantar Mantar bölgesinde başlayan öğrenci protestoları, Birlik Eğitim Bakanı Dharmendra Pradhan'ın istifasıyla sonuçlandı. Ancak gösteriler bununla sınırlı kalmadı. Öğrenciler, seçmen kayıtları ve seçim sürecinin güvenilirliği konularına odaklanarak protestolarını sürdürdüler. Şimdi ise iktidardaki Bharatiya Janata Partisi ile bağlantılı olan Hindistan Baş Seçim Komiseri Gyanesh Kumar'ın istifasını talep ediyorlar. Peki, bu öğrenci hareketinin, Hindistan'ın Assam eyaleti de dâhil olmak üzere bölgede son dönemde yaşanan yıkıcı sel felaketlerini gündeme taşımaya ve bu konuda sesini yükseltmeye yönelik yeterli bir planı var mı?

H.S.: Waseem, gündeme getirdiğiniz meseleler dışarıdan bakan pek çok insana birbirinden bağımsız gibi görünebilir. Oysa hepsi birbiriyle bağlantılı. Örneğin Hindistan'daki çiftçi protestolarına bakalım. Yalnızca son dönemdeki gösterilerden söz etmiyorum. Son birkaç yıldır çiftçiler, tarım yapmanın giderek sürdürülemez hâle geldiğini dile getiriyor. Üretim maliyetleri artarken verimlilik düşüyor. Bütün bu sorunların arka planında ise iklim değişikliği de var. Gençler iş bulamadıklarını, hükümetin kendilerine en temel kamu hizmetlerini bile sunamadığını gördüklerinde sokaklara dökülüyorlar.

Hindistan'da ve dünyanın başka yerlerinde olduğu gibi sağcı hükümetlerin iktidarı giderek daha fazla kendi ellerinde topladığını ve kurumları zayıflattığını gördüğümüzde, aslında bütün bunların gücün giderek az sayıda insanın elinde yoğunlaşmasının belirtileri olduğunu anlıyoruz. Milyarderlerden, hatta artık trilyonerlerden söz ediyoruz. Kararları veren, dünyaya yön verenler onlar.

İklim değişikliğine baktığımızda da benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz. Dünyada yüzden az sayıda şirket, bir avuç gelişmiş ülke ve fosil yakıt endüstrisi, iklim krizinin ortaya çıkmasının başlıca sorumluları. Yani birkaç kişinin ve kuruluşun faaliyetleri yüzünden bütün dünya acı çekiyor. Servetin giderek daha az sayıda insanın elinde toplanmasından söz ettiğimizde de aslında tam olarak aynı durumla karşı karşıyayız.

W.A.S.: Evet. 

H.S.: Gücün giderek daha az sayıda insanın elinde toplanmasından söz ettiğimizde de...

W.A.S.: Evet. 

H.S.: Hindistan'daki gençler ya da Brezilya'da, Sırbistan'da ve Macaristan'da gördüğümüz protestocular, aslında gücün ve servetin belirli ellerde toplanması sonucunda ortaya çıkan eşitsizliğe karşı mücadele ediyorlar. İtiraz ettikleri şey tam olarak bu.

İşte bütün bu meselelerin birbiriyle bağlantılı olmasının nedeni de bu. İklim krizini çözemememizin temelinde de aynı sorun yatıyor. Bu yüzden bugün var olan eşitsizlikleri konuşmamız ve bu hükümetlerin vatandaşlarının çıkarları doğrultusunda hareket ettikleri yönündeki hâkim söyleme meydan okumamız gerekiyor. Çünkü hayır, öyle yapmıyorlar. Ve bu söylemin mutlaka sorgulanması gerekiyor.

Elbette demokratik kurumlarımızı da korumalıyız. Dolayısıyla Kongre Partisi ve muhalefet, Hindistan Baş Seçim Komiseri'nin istifasını talep ettiğinde, burada önemli bir meseleye dikkat çekiyorlar. Baş Seçim Komiseri iktidar partisinin bir üyesi değil. Anayasal olarak bağımsız bir makamda görev yapıyor.

Ancak iktidar partisinin çıkarlarına hizmet ediyor. Bu başka bir mesele ve aslında herkesin bildiği bir sır. Yani resmî olarak iktidar partisinin bir parçası olmasa da sanki o partinin bir üyesiymiş gibi davranıyor.

İşte buna karşı çıkmamız gerekiyor.

Demokratik kurumların zayıflatılmasına izin veremeyiz. Çünkü oy kullanma hakkı, demokrasinin en temel haklarından biridir. Eğer oy kullanma hakkım yoksa, hangi hükümetin beni ve çıkarlarımı temsil edeceğine nasıl karar verebilirim? Bu nedenle Hindistan'da yaşananlar son derece önemli. Bütün demokratik kurumlarımızı yeniden halkın denetimine kazandırana kadar bu mücadelenin sürmesi gerekiyor. Üstelik mesele yalnızca Seçim Komisyonu'yla sınırlı değil. Medya ve kamu yayıncılığı da dâhil olmak üzere pek çok demokratik kurumun bağımsızlığının ve tarafsızlığının zedelendiğine tanık olduk.

Dolayısıyla bu, çok daha büyük bir mücadele. Uzun zaman alacak, ancak demokrasimizin temel değerlerini ve ilkelerini yeniden tesis edebilmek için bu mücadeleyi vermek zorundayız. Brezilya'da, Sırbistan'da ve Macaristan'da yaşananlardan ders çıkarmalıyız.

Böylece dünyaya şunu gösterebiliriz: Sağcı hükümetler vatandaşları üzerindeki baskıyı artırırken bizler sokaklara çıkmalı, bu yönetimlere meydan okumalı, kendi gücümüzü ve demokrasimizi yeniden geri kazanmalıyız.

W.A.S.: Harika. İklim aktivisti ve Fosil Yakıtların Yayılmasını Önleme Anlaşması Girişimi'nin stratejik danışmanı Harjeet Singh'le birlikteydik. Harjeet Singh, bize zaman ayırdığınız ve konuğumuz olduğunuz için çok teşekkür ederiz. 

H.S.: Beni ağırladığınız için teşekkür ederim.

_{Harjeet Singh kimdir: Harjeet Singh, Hindistanlı iklim aktivisti, çevre politikaları uzmanı ve Fosil Yakıtların Yayılmasını Önleme Anlaşması Girişimi’nin (Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty Initiative) stratejik danışmanıdır. Daha önce Climate Action Network International’da (CAN International) Küresel Siyasi Strateji Başkanı olarak görev yapan Singh, ActionAid International’ın küresel iklim adaleti çalışmalarını da yürüttü. İklim adaleti, fosil yakıtlardan adil çıkış, iklim finansmanı, kayıp ve zarar mekanizmaları ile iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelerin hakları üzerine çalışmalarını sürdürüyor. Aynı zamanda Satat Sampada Climate Foundation’ın kurucu direktörüdür.}