Apaçık Radyo

Edwin Namakanga: “Doğayı kandıramazsınız; iklim krizinin sonuçlarını her gün yaşıyoruz”

16 Kasım 2026

COP31 kapsamında Ugandalı iklim adaleti aktivisti Edwin Namakanga ile Afrika'nın iklim krizinden orantısız biçimde etkilenmesini, Uganda'da yaşanan kuraklıkları, selleri ve toprak kaymalarını, iklim finansmanındaki adaletsizliği ve kırılgan toplulukların karar alma süreçlerine katılımının önemini konuşuyoruz.

Image
""

Waseem Ahmad Siddiqui: Afrika kıtası, 1,3 milyar insanın yaşadığı ve dünya genelindeki karbondioksit emisyonlarının %4'ünden daha azından sorumlu olan bir bölge. Buna rağmen Afrika, iklim değişikliğine katkısı son derece sınırlı olmasına karşın, bu krizin en ağır sonuçlarından bazılarıyla şimdiden karşı karşıya: Yükselen deniz seviyeleri, ölümcül kuraklıklar, artan sıcaklıklar, su kıtlığı ve gıda güvencesizliği. 

Yakın zamanda Doğu Afrika'nın bazı bölgeleri de çekirge istilasına maruz kaldı. Burada en önemli soru şu: Bu küresel iklim acil durumuyla mücadele ederken dünyanın, Uganda'da ve genel olarak Afrika kıtasında yaşananlar hakkında neyi anlaması gerekiyor?

Edwin Namakanga: Evet, herkese merhaba. Benim adım Edwin Namakanga. Uganda'dan bir iklim adaleti savunucusuyum ve şu anda COP31'de bulunuyorum. Bu harika soru için çok teşekkür ederim.

Öncelikle ülkemde neler yaşandığını kısaca anlatarak başlayacağım. Ancak buna geçmeden önce, az önce de belirttiğiniz gibi, Afrika'nın tarihsel olarak iklim değişikliğine en az katkıda bulunan kıta olmasına rağmen iklim felaketlerinden en fazla etkilenen kıtalardan biri olduğunu vurgulamak istiyorum. Seller, toprak kaymaları ve uzun süreli kuraklıklar bunlardan bazıları. Bunlar Uganda'da günlük hayatımızın bir gerçeği.

Şimdi ülkem Uganda'daki durumu kısaca anlatacağım: Uganda'nın kuzeyindeki Karamoja bölgesinde insanlar uzun süreli kuraklıktan mustarip. Bu kuraklık, bölgede su kıtlığına ve tarımsal verimin düşmesine neden oluyor. Bölgede yaşayan topluluklar ağırlıklı olarak hayvancılıkla geçindikleri için bu durum zaman zaman iklim kaynaklı yerinden edilmelere de yol açıyor.

Uganda'nın batı ve doğu kesimlerinde, özellikle Kasese ve Bududa bölgelerinde de benzer sorunlar yaşanıyor. Örneğin Kasese'de, birkaç yıl önce, 2020 civarında büyük seller meydana geldi. Günlerce süren yağışların ardından Nyamwamba Nehri yatağından taştı ve sel suları insanların evlerini bastı, ekinlerini sürükleyip götürdü. Bu felaket, insanların yerlerinden edilmesine de yol açtı.

Böyle örnekleri anlatmaya devam edebilirim ancak bunlar, en kırılgan topluluklardan gelen bizlerin her gün yaşadığı gerçekler. İşte bu yüzden, hesap verebilirliği sağlayabileceğimiz ve topluluklarımıza sahip çıkabileceğimiz bir değişime ihtiyacımız var.


W.A.S.: Edwin, Uganda'dan geliyorsunuz ve bir iklim adaleti aktivistisiniz. “Doğa ucuz değildir” sloganıyla bir kampanya başlattığınızı gördüm. Yazdığınız gibi, iklim krizinin kırılgan ülkeler üzerindeki yıkıcı etkilerinin boyutu bütünüyle bilinmesine rağmen, dünyanın en zengin ülkelerinin ihtiyaç duyulan miktarın yalnızca küçük bir bölümünü, yılda sadece 250 milyar dolar sağlamayı tercih etmesi yürek parçalayıcı. Oysa iklim eyleminin gerçek maliyeti trilyonlarca doları buluyor. Bu rakamların büyüklüğünden ve “Doğa ucuz değildir” sloganıyla başlattığınız kampanyadan biraz bahsedebilir misiniz?

E.N.: Evet, bu soru için çok teşekkür ederim. Şunu söyleyebilirim ki doğa ucuz değildir, çünkü üzerinde yaşayabileceğimiz başka bir gezegenimiz yok. İşte bu yüzden gezegenimizi korumamız gerekiyor. Şu anda genciz ama birkaç yıl sonra yaşlanacağız. Dolayısıyla doğayla uyum içinde yaşamaya çalışmalı, çevremize özen göstermeli ve doğayı korumalıyız.

Örneğin Mabira Ormanı'ndan bahsetmek istiyorum: Burası ülkemizin en büyük ormanlarından biri. Ancak zaman içinde, bölgede şeker kamışı yetiştirmek isteyen ve monokültür tarım yapan yatırımcılar tarafından giderek yok ediliyor. Böylece atmosferdeki karbonu emebilen bu önemli karbon yutağına, bu doğal kaynağa zarar veriliyor.

Mesele, insanları bilinçlendirmek ve onlara gerçekte neler yaşandığını göstermek. Çünkü sellerden uzun süreli kuraklıklara kadar yaşadığımız bütün bu sorunlar, çevremize gereken özeni göstermememizden kaynaklanıyor. İşte bu yüzden ayağa kalkmamız ve sesimizi yükseltmemiz gerekiyor.

W.A.S.: Aynı kampanyada, yanılmıyorsam, lütfen yanlışsam düzeltin, “Doğayı kandıramazsınız” diye de yazıyorsunuz. Bu da dile getirdiğiniz bir başka ifade. Ayrıca dünyanın yandığını söylüyorsunuz. Atmosferdeki karbondioksit seviyesi son 3 milyon yılın en yüksek düzeyinde. Ancak siyasetçiler bilimsel çalışmaları ve bilim insanlarının çözüm önerilerini görmezden geliyor. Bu açıklamanızı da biraz açabilir misiniz? Ayrıca geldiğiniz yer olan Uganda'dan da söz edebilir misiniz? Atmosferdeki karbondioksit seviyesinin bu kadar yüksek olması Uganda'daki topraklar için ne anlama geliyor?

E.N.: Evet, bu ifadeyi tekrar vurgulamak istiyorum: Doğayı kandıramazsınız. Size kendi köyümden bir örnek vereceğim. Köyümün adı Namesi ve Elgon Dağı'nın yamaçlarına oldukça yakın bir yerde bulunuyor. Bölgenin iki yanında iki tepe var ve köyümüz bu iki tepenin arasındaki vadide yer alıyor.

Birkaç yıl önce günlerce yağmur yağdı. Ardından birdenbire toprak gevşemeye, yukarıdan kayalar düşmeye başladı. Toprak kayması insanların ekinlerini sürükleyip götürdü ve 50'den fazla insan hayatını kaybetti. Bu, çevremizdeki pek çok topluluğun yaşadığı bir gerçek.

Üstelik bu durum yalnızca benim yaşadığım bölgeyle sınırlı değil. COP27 sırasında Tuvalu'dan bir meslektaşımla tanışma fırsatım oldu. Güney Pasifik'te bulunan bu adaların büyük bir bölümü şimdiden sular altında kalmış durumda. Orada neler yaşandığını anlattığında, kültürlerinin nasıl yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu anlayabiliyorsunuz. Gelecek nesiller, çocuklar, artık bu kültürü tanıyamayacak ya da yaşatamayacak, çünkü üzerinde yaşayabilecekleri topraklar kalmayacak.

Topraklarının büyük bir bölümü sular altında ve bunun nedeni deniz seviyelerinin yükselmesi, buzulların zaman içinde giderek daha fazla erimesi. Bütün bunlara, yüksek miktarda sera gazı salımına neden olan ülkeler ve fosil yakıtların yakılması gibi insan faaliyetleri yol açıyor. Bu faaliyetler atmosferi ciddi şekilde etkiliyor, küresel ısınmaya ve buzulların erimesine neden oluyor.

Dolayısıyla doğayı kandıramazsınız. Çünkü bunlar insanların gerçekten yaşadığı şeyler. Bazen en kırılgan toplulukların karşı karşıya kaldığı sorunları anlatmak için doğru kelimeleri bile bulamadığımı hissediyorum.

Ve bütün bunların tek bir nedeni var. Şu anda küresel sıcaklık artışı yaklaşık 1,2 derece seviyesinde. Peki, Paris Anlaşması'nda belirtilen 1,5 derece sınırını aşarsak ne olacak? Bu, yeryüzünün bizim için cehenneme dönüşmesi anlamına gelir.

Dolayısıyla yüksek emisyona neden olan ülkelerin Paris Anlaşması'na uymasını ve emisyonlarını azaltmasını sağlamamız gerekiyor ki insanlar gelecekte hayatta kalabilsin.

W.A.S.: Son sorum, bir iklim adaleti aktivisti olarak karşılaştığınız koşullarla ilgili. Size ifade özgürlüğünü ve sistemin bu açıdan nasıl işlediğini sormak istiyorum. Uganda üzerinden bir örnek vererek oradaki durumu anlatabilir misiniz? Aktivistlerin sokaklara çıkıp seslerini duyurabilmeleri ne ölçüde mümkün? İfade özgürlüklerinin sınırları neler?

E.N.: Evet, hepimizin oynayacağı bir rol olduğuna inanıyorum. İklim krizini çözmek tek bir kişinin sorumluluğu değil. Diyelim ki siz bir profesörsünüz, ben bir aktivistim, bir başkası öğretim görevlisi. Bir de bilim insanları var, çünkü bilim gerçektir. Bilim insanları ve hukukçular IPCC raporlarının hazırlanmasına katkıda bulunuyor. Öğretmenler de bu bilgileri aktivistlere ve öğrencilere açıklamaya çalışıyor. Biz aktivistler ise insanların seslerini duyuruyoruz. Böylece insanlar, yaşadıkları sorunların arkasında iklim krizinin bulunduğunu anlayabiliyor. Dolayısıyla bu hepimizin sorumluluğu.

Siyasetin nasıl işlediğine gelecek olursak, liderlerimiz ne yapmaları gerektiğini biliyor ama sistem bizi yüzüstü bırakıyor. Çünkü müzakerelerin günlerce, haftalarca sürdüğünü görüyoruz ancak sonunda yine de bir uzlaşmaya varamıyoruz.

Adil bir geçiş talep ediyorsak, örneğin benim ülkemde yaşayan insanların hayata geçirilen bütün bu alternatifleri karşılayabilecek ekonomik imkânlara sahip olmasını sağlamalıyız. İnsanların uygulamaya konulan ya da kendilerine anlatılan şeylerden haberdar olmalarını ve bunları anlayabilmelerini sağlamalıyız.

Bu yüzden sistemin, iklim krizinden en çok etkilenen topluluklar başta olmak üzere herkesin sesinin karar alma süreçlerine dahil edilebileceği şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiğini söyleyebilirim. Teşekkür ederim.

W.A.S.: Uganda'dan iklim adaleti aktivisti Edwin Namakanga ile birlikteydik. Kendisi aynı zamanda Greenpeace'in aktif kampanyacılarından biri. Çok teşekkür ederim.

E.N.: Rica ederim. Çok teşekkür ederim.


Edwin Namakanga kimdir?: Ugandalı iklim adaleti aktivisti Edwin Namakanga, Fridays for Future ve Rise Up Movement hareketlerinde yer almış, Greenpeace'in iklim kampanyalarına katılmıştır. Çalışmalarında iklim krizinden en fazla etkilenen toplulukların haklarına, iklim finansmanına ve Küresel Güney'in sesinin uluslararası müzakerelerde duyurulmasına odaklanmaktadır.

Benzer İçerikler

Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki