Apaçık Radyo

Açık Dergi: Ümit Şahin'le COP31 | 19 Kasım 2026

20 Kasım 2026

COP31’de Ümit Şahin ile zirvenin sonuç bildirgesi taslağından fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesinin çıkarılmasını, karbon yakalama teknolojilerine verilen desteği, Türkiye’nin elektrifikasyon hedefini ve IPCC’ye ilişkin kararları değerlendiriyoruz. Müzakerelerdeki siyasi pazarlıkları, fosil yakıt lobisinin etkisini ve son metne fosil yakıtlardan uzaklaşma hedefinin yeniden girme ihtimalini ele alıyoruz.

İlksen Mavituna: “People Have the Power” ile biraz soluklandık ve Ümit'le buluştuk. Stüdyoda Ümit Şahin, hoş geldin.

Ümit Şahin: Merhaba.

Özdeş Özbay: Selamlar, hoş geldin Ümit. Anlatacak çok şey var tabii. Bugün çok hızlı bir gündü.

Ü.Ş.: Evet, saat 15.10 gibi yeni metin düştü. Yani cover decision'ın ikinci taslağı. O saatten beri üç saattir neye uğradığımızı anlamaya çalışıyoruz. Çok kısaca özetlemek gerekirse TAF, yani fosil yakıtlardan uzaklaşma ifadesi metinden çıkarılmış. Ayrıca fosil yakıtlardan uzaklaşma yol haritasını memnuniyetle karşılama maddesi de tamamen çıkarılmış. Dolayısıyla şu anki taslakta fosil yakıtlardan uzaklaşma yer almıyor.

Üstelik kocaman bir CCUS maddesi, yani karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojisine yönelik bir madde eklenmiş. Sayısal hedef de var. 2035 için 500 milyon tonluk bir yakalama hedefi konuyor. Hem fosil yakıtlardan uzaklaşmayı çıkarıp hem de CCUS eklemek, doğrudan doğruya fosil yakıt şirketlerinin istediğini yapmak demektir.

Bunun nihai metinde kalacağını düşünmüyorum çünkü bu kadarı fazla. TAF giremeyebilir, fosil yakıtlar giremeyebilir belki ama CCUS ile ilgili böyle bir madde... CCUS, Dubai kararında da vardı. İsmi geçebilir belki ama bu kadar abartılı bir şekilde, sanki bütün ülkelere CCUS kullanın der gibi bir maddenin kalması zor geliyor bana.

İ.M.: Neredeyse bir yol haritası gibi bir şey vermişler. Bu müzakere sürecinde cover decision ile ilgili taktiğe dair bir yorum yapmıştın. Bu kadar uzun olması, 140 küsur maddenin burada yer alması nedeniyle alışveriş listesine benziyor denmişti ya. Bunun Avustralya'nın taktiği olduğunu, her şeyin ortada olduğunu söylemiştin. Bugün de seni doğruladı.

Biz bugün basın toplantısını izledik. Hem Bob hem de Kurum konuştu. Bob bunu açıkça söyledi: "Şeffaflık gereği bunu yaptık. Her şeyin ortaya çıkması için." Demin söylediğine bağlayacak olursam, belli ki karbon lobisi ya da fosil yakıt lobisi bastırıyor. Sonuçta bu mekanizma, çıkarmalarına da müsaade etti gibi geliyor. Eğer burada karbon yakalama ve depolamadan bu kadar açıklıkla bahsediliyorsa...

Ü.Ş.: Bu kadar parmağı göze sokacak kadar ağır bir CCS, yani karbon yakalama ve depolama maddesi, gerçekten herkese bunu düşündürür.

İ.M.: Değil mi?

Ü.Ş.: Bir de bunu "Çok iyi bir metin çıktı" diye kutladılar. Bunu göre göre yapmak çok akıl kârı değil.

Bir şey daha söyleyeyim. TAF'ın, yani fosil yakıtlardan uzaklaşmanın, IPCC paragrafına karşılık verildiği izlenimi oluştu bende. Onu verip IPCC paragrafını almışlar gibi görünüyor çünkü biliyorsunuz, ikisine birden karşı çıkan aynı gruptu. "Tamam, TAF çıksın ama IPCC kalsın bari" gibi bir pazarlık olmuş gibi geldi bana.

Ö.Ö.: IPCC derken 1,5 dereceyi mi?

Ü.Ş.: Yok, IPCC ile ilgili kocaman bir paragraf var. Galiba 70. paragraf. IPCC'nin yol göstericiliği, hatta ikinci küresel durum değerlendirmesinde kullanılması ve yedinci raporunun çıkmasıyla ilgili. O IPCC toplantısının çökmesine neden olan itirazları geri çekmelerini sağlar, eğer bu madde sonuç kararına girerse. O açıdan çok iyi. Bunu sanki TAF'a karşılık almışlar gibi.

İ.M.: Evet, söylediğin gibi 70. paragraf.

Ü.Ş.: Bunu aldılar, onu verdiler gibi anladım ben.

İ.M.: Evet, IPCC bir sonraki küresel durum değerlendirmesine politika açısından ilgili bilgiler sağlamaya devam etmeye davet ediliyor. Ama tabii zamanlaması...

Ü.Ş.: Bir de yedinci rapor lafı geçiyor, değil mi?

İ.M.: Evet, yedinci değerlendirme döngüsü.

Ü.Ş.: Bu çok önemli. Yedinci değerlendirme döngüsünden bahsetmesi de bir kazanım. Buradaki olumlu noktalardan biri.

İ.M.: Evet, aynen öyle. Zamanlaması ne kadar tutacak, tutmayacak, bütçeler ne kadar ayrılacak, o ayrı bir Açık Yeşil'de yapacağınız tartışma.

Ü.Ş.: O ayrı. Onlar bahaneydi zaten.

Bir de CDR, yani karbon dioksit giderme teknolojileri de girmiş. Bence hayali bir teknoloji ama eğer UNEP'in son 1,5 dereceyi aşma raporuna bağlayarak buraya koyarsanız olabilir. Çünkü 2050'den sonra 1,5 dereceye geri dönmek için karbon giderme teknolojileri kullanılabilir. Ama burada UNEP raporu yok. 1,5 derecenin aşılmasıyla veya geri dönmekle ilgili bir şey geçmezken CDR'nin geçmesi yine fosil yakıt lobisine büyük bir taviz.

Ö.Ö.: Fosil yakıt kullanımına devam edebilirsiniz bu teknolojiyle. Sonuçta onu atmosferden geri çekeceğiz, geri yakalayacaksınız.

İ.M.: Bir de fikir ayrılığı meselesi var. Buradayken bunu sormak istiyorum. İki basın mensubu da "Fosil yakıt ibaresi niye çıkarıldı?" diye sordu. Avustralya'nın da Türkiye'nin de yanıtı şöyle...

Ü.Ş.: Biraz alıngan yanıt verdiler.

İ.M.: Değil mi? Savunmadaydılar.

Ü.Ş.: Bence de öyle. Çok savunmacı yanıt verdiler.

İ.M.: "Hayır canım, olur mu? COP28'de zaten buna karar verdik. Tartışmayı açmıyoruz. Biz üstüne üstlük bir de elektrifikasyon diyoruz" diye. Tam zamanında alınmış bir savunma pozisyonu gibi.

Ü.Ş.: Orada ince bir nokta var. Galiba Açık Gazete'de veya Açık Yeşil'de konuşmuştuk. Dubai'de bu karar alındı ama nerede alındı? Birinci Küresel Durum Değerlendirmesi'nde, yani GST1'de alındı ve bunun ömrü beş sene.

İ.M.: Evet, aynen öyle.

Ü.Ş.: Yani 2028'de bitiyor. Eğer ikinci küresel durum değerlendirmesine de fosil yakıtlardan uzaklaşma girmezse 2028'den sonra fosil yakıtlar konusunda 2025 öncesine geri dönmüş olacağız. Uçmuş olacak yani.

Ö.Ö.: Ben şu mantığı da anlamıyorum zaten. Zaten karar aldıysan bir daha niye teyit etmiyorsun? Ne sorunu var? Zaten aldık.

İ.M.: Bunu tartışmaya bile açmıyoruz diyormuş gibi oluyor.

Ü.Ş.: Ama aslında şu cevabı verseler daha anlaşılır olurdu: "Biliyorsunuz, burada konsensüs sağlamakta zorluklar oluyor. Bu nedenle..." deseler daha anlaşılabilir bir cevap olurdu.

Ö.Ö.: Rasyonel bir cevap olabilir.

Ü.Ş.: Daha doğru bir cevap. Doğrusu da o çünkü. "Bu kararı aldık diye yazmadık" değil ki. Yazabilirdiniz çünkü yazmanızın önünde bir engel yok. Yazamamanızın nedeni konsensüs sağlayamamış olmanız. Onu anlıyoruz ama bunu söylemeleri gerekir. O zaman savunmacı görünmezlerdi.

İ.M.: Evet. Daha eşitlikçi ve tartışmayı da ilerletecek bir hamle olurdu öyle yapabilmeleri.

Bir yandan tabii 1,5 derece hedefi için ne gerekiyorsa yapılacak gibi bir mesaj da çıkıyor tüm bu söylemlerden. Herkes kendince, kendi seviyesince bu işe katkı sunmaya çalışacak. Elinde ne araç varsa bunu yapacak gibi. Yani uygulamanın nasıl olacağına dair çok büyük bir belirsizlik ortaya koyan bir manzara çıkıyor karşımıza.

Ö.Ö.: Peki, metinde elektrifikasyon nasıl geçiyor? Türkiye'nin 35x35 hedefi vardı.

Ü.Ş.: Var, o geçiyor. Türkiye orada istediğini almış, açık. Zaten Türkiye için öncelik o. En baştan beri konuşuyoruz. Elektrifikasyon hedefinin yeterince ülke tarafından desteklenmesi ki şu anda galiba ülke sayısı 80'i bulmuş, 75-80 civarında. Eğer ülke sayısı 100'ü geçerse ve bu metinde de yer alınca Türkiye buradan aslında istediğini almış olarak çıkacak. O açıdan gerçekten bir başarı ama tabii son kararda 35x35 kalırsa. Kalması için çok mücadele edeceklermiş gibi görünüyor.

İ.M.: Peki Ümit, son karara fosil yakıtların geri dönme ihtimalini nasıl görüyorsun?

Ü.Ş.: Olabilir. COP'larda neler olmadı? Olabilir.

İ.M.: Siyasi olarak yani.

Ü.Ş.: Her şeyden önce Türkiye'nin de Avustralya'nın da bunu gerçekten istiyor olması gerekir. Ben bugüne kadar hep aynı şeyi söyledim. Türkiye'nin aslında bunu istemediğini sanmıyorum. Avustralya'nın istemediğini söyleyebilirim.

Türkiye için bu konu çok önemli değil. Olsa da olur, olmasa da olur aslında bence. Oraya fosil yakıtlar girse de dünya daha tatmin olsa, Türkiye'nin bundan kaybedeceği bir şey yok diye düşünüyorum. Ama Avustralya tabii kömür ihracatçısı olarak bu işten çok hoşlanmıyor olabilir.

Ayrıca Arap grubu, LMDC grubu ve diğer büyük gelişmekte olan ülkeler nedeniyle çok bastıramıyor olabilirler. Ama ben hâlâ Türkiye'nin özellikle fosil yakıtları çıkarmak için uğraştığını düşünmüyorum. Yeterince savunmadığını düşünüyorum.

O yüzden bugünden sonra başta Avrupa Birliği ve Pasifik ada ülkeleri olmak üzere yeterli baskı olursa geri dönebilir.

Şunu da söyleyeyim: Pasifik COP'u tamam, okyanuslar metne girdi, okyanuslarla ilgili başka etkinlikler oldu. Bu iyi bir şey. Ama Pasifik ada ülkeleri için en önemli, en hayati şey olan 1,5 derece hedefinin sağlanması için gerekli fosil yakıtlardan uzaklaşma buraya girmeyince... Bob'a da bir gazeteci bunu sordu, o da lafı yuvarladı. O zaman bu nasıl Pasifik COP'u?

Dolayısıyla Pasifik ada ülkeleri bastırmaya devam ederse, en az gelişmiş ülkeler biraz aktif olursa ve sivil toplum da çok net bir şekilde, kalan bir gün boyunca uğraşırsa hâlâ geri dönebilir.

Ö.Ö.: Sabah Panama'dan söz etmiştik ya, bilmem duydun mu? Panama Çevre Bakanı Juan Carlos Navarro, "Eğer bu çok anlamsız bir metin olacaksa, fosil yakıtlar girmezse bunu bloke edeceğiz" demişti.

Bir de karar mekanizmasını değiştirmek lazım demişti. Çünkü bir devlet reddettiğinde karar alınamıyor. "Bu zamana kadar onlar reddediyordu, bu sefer de biz reddedeceğiz" dedi Panama.

Ü.Ş.: Ama bugüne kadar Panama kadar küçük bir ülkenin bütün konsensüsü bloke edebildiği olmadı.

Ö.Ö.: Evet, bakalım zaten...

İ.M.: Belki birileri örnek alır.

Ö.Ö.: Ya da bir bloğa çağrı yapıyor olabilir, bilmiyoruz ama ilginç bir çıkış göstermiş oldu.

Ü.Ş.: Latin Amerika şu anda çok iyi bir durumda değil. Dolayısıyla Latin Amerika'yı yanına alamaz muhtemelen. Tek ülke olarak da aslında kâğıt üzerinde bloke edebilir tabii ama Panama'nın öyle bir gücü var mı, bilmiyorum.

Belki itiraz ederler. Geçen sene olmuştu, point of order verip itiraz edebilirler, kendi itirazlarını kayda geçirebilirler. İlginç olabilir.

Ö.Ö.: Bu arada eğer duymadıysan dünyanın öteki köşesinde bir zirve var. Oradan fosil yakıtlarla ilgili çok ilginç bir karar çıktı. Trump, Putin, Xi Jinping...

Ü.Ş.: Artık son...

Ö.Ö.: Okuyorum. Üç ülke açıklama yaptı. Üç ülke, tüm uluslararası yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planlıyor. Hepimizin yararına! Panama Bakanı demişti ya, "Fosil mafyası hepimizi esir aldı" diye. Hepimizin yararına yaptıklarını söylüyorlar. Petrol üretimini hepimizin yararına artıracağız. Liderler istikrarlı enerji akışının önemini vurgulamışlar.

Ü.Ş.: Eskiden "Dirty Seven" mı deniyordu onlara? Dünyanın en büyük yedi petrol şirketi vardı. BP, Shell falan. Şu anda dünyanın en büyük on petrol şirketinin onu da devlet petrol şirketi. İran, Aramco, Rusya vesaire. Onu da devlet yani. Aslında şu anda petrol şirketlerinin sahibi olan devletler burayı öldürüyor.

İ.M.: Evet.

Ü.Ş.: Rusya zaten her şeyi reddediyor. Arap grubu da Suudi Arabistan'ın yönlendirmesiyle hareket ediyor.

En baştan beri burada çok taraflılık kurtarılsın, burası bunun için önemli bir basamak diye konuşuyorduk. Burada resmen birkaç ülke çok taraflılığı almış durumda. Bunun başka bir açıklaması yok.

İ.M.: Evet, çok teşekkürler. Sabah sürdürürüz zaten.

Ü.Ş.: Sabah devam.

Ö.Ö.: Evet, sıcağı sıcağına hemen gelip bize yorumlarını kattığın için de çok sağ ol.

Ü.Ş.: Ben teşekkür ederim.

İ.M.: Şimdi ufak bir araya gideceğiz ve Halkların Buluşması'ndan seslerimiz olacak sonra.

Ö.Ö.: Evet, People's Plenary çok coşkulu bir şekilde sürüyordu. Az evvel anlattığımız karamsarlığın tam tersine biraz da umut konuşacağız, mücadele konuşacağız aradan sonra.

Benzer İçerikler

Ümit Şahin'le COP31 | 20 Kasım 2026
20 Kasım 2026
Ümit Şahin, Ömer Madra, Özdeş Özbay
Ümit Şahin'le COP31 | 16 Kasım 2026
16 Kasım 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Ümit Şahin
Ümit Şahin'le COP31 | 17 Kasım 2026
17 Kasım 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Ümit Şahin
Ümit Şahin'le COP31 | 09 Kasım 2026
9 Kasım 2026
Ömer Madra, Özdeş Özbay, Ümit Şahin
Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki