Sırbistan’da Öğrencilerin Öncülük Ettiği Hareket, Sürpriz Seçim Sonucuyla Otoriter Lider Aleksandar Vučić’i İktidardan İndirdi

Sırbistan’ın uzun yıllardır iktidarda olan lideri Aleksandar Vučić, sağcı Sırp İlerleme Partisi’ne karşı öğrencilerin öncülüğünde gelişen tarihi bir muhalefet hareketi tarafından iktidardan indirildi. Öğrenci olmamalarına rağmen büyük ölçüde öğrencilerin öncülüğündeki halk meclisleri tarafından belirlenen ve çoğu siyasete ilk kez adım atan isimlerden oluşan Öğrenci Listesi’nin adayları, Pazar günü yapılan parlamento seçimlerinde sandalyelerin çoğunluğunu kazanarak Sırbistan siyasetinde köklü bir değişime imza attı. Bu zafer, Novi Sad kentindeki bir tren istasyonunun çatısının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan öğrenci hareketinin ikinci yılında geldi. Facia, yolsuzluk, kayırmacılık, siyasi şiddet ve demokrasinin gerilemesine karşı düzenlenen hükümet karşıtı protestoların odak noktası hâline gelmişti.

Çığır açan seçimleri değerlendirmek üzere Belgrad’dan yayınımıza katılan gazeteci Lela Vujanić “Öğrenciler ülkenin siyasi manzarasını gerçekten baştan aşağı değiştirdi. Belki daha da önemlisi, siyasi tahayyülümüzü dönüştürdüler. Hepimiz için siyaseten nelerin mümkün olduğuna dair anlayışımızı değiştirdiler. Bu, yalnızca öğrenciler için değil, ülkenin geri kalanı için de büyük bir demokratik açılım ve demokrasi adına bir uyanış oldu.” dedi. 

Amy Goodman: Burası Democracy Now!, democracynow.org. Ben Amy Goodman, Colorado’dayım. Juan González ise Chicago’da.

Sırbistan’da uzun yıllardır iktidarda olan milliyetçi lider Aleksandar Vučić, Pazar günü yapılan seçimlerin ardından yenilgiyi kabul etti. Seçimlerde Vučić ve sağcı partisi, iki yıldır devam eden hükümet karşıtı protestolarla iktidar üzerindeki hâkimiyetini zayıflatan öğrenci hareketiyle karşı karşıya geldi. Öğrencilerin öncülük ettiği hareket, ilk olarak Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki bir tren istasyonunun çatısının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından ortaya çıkmıştı. Facia, hükümetteki yolsuzluklara, kayırmacılığa, siyasi şiddete ve demokrasinin gerilemesine karşı düzenlenen protestoların odak noktası hâline geldi. İlk sonuçların, 250 sandalyeli parlamentoda Öğrenci Listesi’nin 135’ten fazla sandalye kazanmaya, Vučić’in partisinin ise yalnızca 105 sandalyede kalmaya hazırlandığını göstermesi üzerine Cumhurbaşkanı Vučić yenilgiyi kabul etti. Bu tarihi yenilgi, 14 yıllık iktidarın sonunu getirirken Sırbistan siyasetinde de köklü bir değişimin habercisi oldu. 

Vučić’in yenilgiyi kabul etmesinin ardından on binlerce kişi kutlama yapmak için sokaklara döküldü.

Sejla Kipic: Yaşadığımız şey gerçeküstü gibi. Güldüm, ağladım, çığlık attım, sevinçten zıpladım. İnanılır gibi değil. Bunca yıl süren baskı ve diktatörlüğün ardından nihayet özgürüz. Ve bu duyguyu kelimelerle anlatmak mümkün değil.

A.G.: Yeni oluşturulan Öğrenci Listesi’nin adayları aslında öğrenci değil. Aralarında çiftçilerin, sporcuların, sanatçıların ve kamuoyunda pek tanınmayan uzmanların da bulunduğu, siyasete yeni adım atan isimlerden oluşuyor. Öğrenciler, Vučić’in geleneksel olarak güçlü olduğu kırsal bölgelerdeki seçmenlerle doğrudan görüşmek için kilometrelerce yolu yürüyerek ve bisikletle katetti.

Şimdi Öğrenci Listesi adayı Radomir Saičić’i dinliyoruz.

Radomir Saičić: Bu, cesaretin korkuya ve huzursuzluğa karşı kazandığı bir zafer. Sırbistan farklı bir ülke olabilir ve olmalıdır. Attığınız her adım, harcadığınız her saat, yaptığınız her fedakârlık ve pes etmemeyi seçtiğiniz her an için teşekkür ederiz. Sesini yükselten, birbirine destek olan ve bu ülkenin geleceğinin ayrıcalıklı bir azınlığa değil, bütün yurttaşlarına ait olduğunu gösteren herkese teşekkür ederiz.

A.G.: Konuyu daha ayrıntılı ele almak üzere şimdi Sırbistan’ın başkenti Belgrad’a bağlanıyoruz. Konuğumuz, medya ve toplumsal hareketler üzerine çalışan gazeteci ve medya araştırmacısı Lela Vujanić.

Lela, Democracy Now!’a hoş geldiniz. Öğrenci Listesi hareketinin bu çarpıcı zaferini, Vučić’in neyi temsil ettiğini ve yalnızca Sırbistan’da değil, bugün Avrupa genelinde de tanık olduğumuz öğrenci hareketlerinin sonucunda ne gibi değişimler yaşanabileceğini düşündüğünüzü anlatır mısınız?

Lela Vujanić: Merhaba Amy. Beni davet ettiğiniz için teşekkür ederim. Brezilya’yla ilgili bölümünüzü dinliyordum. Lula’nın zaferinden ve Brezilya halkının bu yönde oy kullanmasından büyük mutluluk duydum.

Ama evet, sizin de söylediğiniz gibi, Sırbistan’da gerçekten tarihi ve olağanüstü bir gelişme yaşanıyor. Dün parlamento seçimleri yapıldı. Sırp öğrencilerin öncülüğünde iki yıldır devam eden kitlesel sivil ve toplumsal hareketimiz, yalnızca Vučić’e ve iktidardaki partisi SNS’ye meydan okumakla kalmadı, oyların yüzde 52’sini alarak ezici bir seçim zaferi de kazandı.

Burada önemli olan bir başka nokta da öğrencilerin seçim kampanyalarını bağımsız olarak yürütmüş olmaları. Yani seçimlere Öğrenci Listesi adı altında katıldılar. Bağımsız derken şunu da belirtmek gerekiyor; aslında kampanyayı Sırbistan halkı yürüttü. Halk, öğrencilerle ve onların seçim listesiyle birlikte hareket ederek kampanyaya sahip çıktı. İlginç olan şu ki öğrenciler diğer bütün siyasi aktörleri geride bıraktı. Daha önce siyasette yer edinmiş muhalefet partileri, Sırbistan’da oldukça düşük, yaklaşık yüzde 3 olarak belirlenmiş seçim barajını bile aşamadı. Dolayısıyla gördüğünüz gibi, bu sonuç her şeyi değiştiriyor. Öğrenciler bir anlamda ülkenin siyasi dengelerini tamamen değiştirdi. Belki daha da önemlisi, siyasi tahayyülümüzü dönüştürdüler. Hepimiz için siyaseten nelerin mümkün olduğuna dair anlayışımızı değiştirdiler.

Sırbistan’ın dört bir yanında ve Belgrad’da insanlar gece boyunca kutlama yaptı. Ancak yaşananlara inanmakta zorlandıkları anlar da oldu. Çünkü daha dün Sırbistan’da her şeyin barışçıl biçimde sonuçlanacağına, Vučić’in yenilgiyi kabul edeceğine inananların sayısı çok azdı. Hatta insanların çoğu olağanüstü hâl ilan edilmesini ya da seçimlere hile karıştırılmasını bekliyordu. Bu yüzden eski cumhurbaşkanı dün gece saat 22.00 sularında televizyona çıkıp “Evet, öğrenciler kazandı ve ben de sonuçları kabul ediyorum” dediğinde herkes büyük bir şaşkınlık yaşadı.

Juan González: Ve Lela, size şunu sormak istiyorum: Basında ‘Öğrenci Listesi’ hareketi lidersiz bir hareket olarak tanımlanıyor. Bu hareketin nasıl örgütlendiğini ve gerçekten de lidersiz olup olmadığını anlatır mısınız?

L.V.: Teşekkür ederim. Çok güzel bir soru. Dün yaşananlar Sırbistan için olağanüstü ve tarihi bir gelişmeydi. Ancak bence bu, dünya ölçeğinde de oldukça sıra dışı bir olay. Sırbistan örneğinin önümüzdeki yıllarda pek çok araştırmaya ve incelemeye konu olacağını düşünüyorum.

Hareket gerçekten de yatay bir örgütlenme yapısına sahip. En başından itibaren doğrudan demokrasi ilkelerine dayanan ve Sırpçada plenum dediğimiz halk meclisleri aracılığıyla örgütlendi. Tren istasyonunun kısa süre önce yenilenmiş giriş saçağının çökmesinin ardından öğrenciler, ülkedeki siyasi yöneticilerin hesap vermesini talep etti ve Sırbistan’daki dört üniversite merkezinin tamamında, kelimenin tam anlamıyla bütün fakülteleri işgal etti. Doğrudan demokrasi ilkeleri doğrultusunda örgütlendiler, kararlarını halk meclislerinde yürüttükleri ortak tartışmalar ve müzakereler sonucunda aldılar ve bu modeli ülkenin dört bir yanına yaydılar. Yurttaşlar da aynı modeli benimsedi ve kendi yaşadıkları bölgelerde aynı ilkeler doğrultusunda örgütlenmeye başladı. Böylece mahallelerde ve belediyelerde yurttaşların kendi yönettiği halk meclisleri kuruldu. Üstelik bu meclisler bugün de faaliyetlerini sürdürüyor. Dolayısıyla evet, bu yalnızca öğrenciler için değil, ülkenin geri kalanı için de son derece önemli bir demokratik açılım ve demokrasi adına büyük bir uyanış oldu.

J.G.: Peki, bu seçim sonuçlarının Avrupa’nın geri kalanı üzerindeki etkisi ne olacak? Özellikle de Sırbistan’ın yıllardır Avrupa ülkeleri arasında Rusya’ya en yakın ülkelerden biri olduğu düşünüldüğünde?

L.V.: Evet, Sırbistan’ın kendine özgü bir konumu var. Avrupa Birliği üyesi değil, ancak 12 yıldır aday ülke statüsünde. Rusya’ya yaptırım uygulamıyor. Fakat şunu da hatırlamak gerekiyor; Sırbistan, Democracy Now! izleyicilerinin yabancı olduğu bir ülke değil. Democracy Now!, yaklaşık 30 yıl önce NATO’nun Yugoslavya’ya yönelik tartışmalı bombardımanını haberleştirmişti. O dönemde Sırbistan da yaptırımlara maruz kalmıştı. Yalnızca önceki hükümetin değil, Öğrenci Listesi de dâhil olmak üzere halkın Rusya Federasyonu’na yaptırım uygulanmasını istememesinin nedenlerinden biri de bu. Dolayısıyla Sırbistan’ın kendine özgü bir konumu olduğunu söylerken kastettiğim; Avrupa Birliği ve NATO üyesi olmayan, ancak Avrupa Birliği’ne katılmaya çalışan bir ülke olduğu.
Öğrencilerin siyasi programına ve Sırbistan’ın diğer ülkelerle ve dünya güçleriyle gelecekte kuracağı ilişkilere gelince, öğrenciler Rusya’ya yaptırım uygulanmayacağını, Avrupa Birliği ile müzakerelerin sürdürüleceğini ve Çin’le stratejik ortaklıkların devam ettirileceğini açıkladı. Belki de en dikkat çekici olanı ise Filistin halkının sistematik olarak yok edilmesine suç ortaklığı yapmayacaklarını, buna katkıda bulunmayacaklarını ve bu sürecin hiçbir şekilde parçası olmayacaklarını belirtmeleri.

A.G.: Filistin halkından söz etmişken, şimdi işgal altındaki Batı Şeria’ya dönüyoruz. Öğrenci Listesi’nin çarpıcı zaferinin ardından Belgrad’dan yayınımıza katılan, medya ve toplumsal hareketler üzerine çalışan Sırp gazeteci ve medya araştırmacısı Lela Vujanić’e bizimle birlikte olduğu için teşekkür ediyoruz.

• Democracy Now!'dan Amy Goodman ve Juan González'in medya ve toplumsal hareketler üzerine çalışan gazeteci ve medya araştırmacısı Lela Vujanić ile gerçekleştirdiği 'Serbia’s Student-Led Movement Ousts Strongman Aleksander Vučić in Shock Election Result' adlı söyleşi Nil Kayarlar Sarrafoğlu tarafından çevrilmiştir.