Sırbistan Lideri Aleksandar Vučić, Ülke Siyasetini Sarsan Seçimlerde Öğrenci Hareketi Tarafından İktidardan İndirildi

Sırbistan’ın uzun yıllardır iktidarda olan lideri Aleksandar Vučić, seçim yenilgisini kabul etti. Giderek otoriterleşen liderin, hükümetine karşı iki yıldır protestolar düzenleyen öğrenci hareketiyle karşı karşıya geldiği tarihi seçimler, ülke siyasetinde köklü bir değişimin önünü açtı.

Vučić, ilk sonuçların seçmenlerin ezici çoğunlukla öğrencileri desteklediğini gösterdiğini ve öğrenci hareketinin ülkenin 250 sandalyeli parlamentosunda çoğunluğu elde edebileceğini belirtti.

Vučić, Belgrad’daki parti genel merkezinde destekçilerine yaptığı açıklamada, “Henüz kesin sonuçlar elimizde değil,” dedi. “Ancak elimizdeki örneklem üzerinden yapılan değerlendirmeye göre bu seçimleri kaybettiğimiz açık. Öğrenci Listesi kazandı. Onlar 135 ila 140 sandalye elde edecek, biz ise 105 sandalyede kalacağız.”

Image

CeSID-IPSPS kamuoyu araştırma kuruluşlarının temsili bir örneklem üzerinden yaptığı değerlendirmeye göre, Öğrenci Listesi’nin parlamentoda 138 milletvekiliyle temsil edilmesi, Vučić’in sağcı Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) ise 104 sandalye kazanması bekleniyor. Araştırmacılar, kalan sandalyelerin etnik ve ulusal azınlık partileri arasında paylaşılacağını belirtti.

Vučić’in 12 yıllık iktidarının sona erdiği haberinin yayılmasıyla birlikte Belgrad’da ve diğer kentlerde sokaklar kutlama yapan insanlarla doldu.

Başkentte yaşayan 43 yaşındaki Ivana sevinçten coşmuştu. “Kendimi yılbaşı gecesindeymişim gibi hissediyorum. Hatta sanki üç yılbaşını birden kutluyormuşum gibi,” dedi. “Sonunda yeniden rahat bir nefes alabiliyoruz.” Ivana ayrıca, Öğrenci Listesi’nin seçim kampanyasındaki temel vaatlerinden biri olan, iktidardan uzaklaştırılan yönetimin üst düzey isimlerinden bir an önce hesap sorulması yönündeki beklentisini dile getirdi.

Image

Sokaklardaki diğer kutlamacılar ise polis memurlarıyla tokalaştı, çak yaptı ve kucaklaştı. Bu sırada yoldan geçen araçların korna sesleri dört bir yanda yankılanıyordu.

Öğrenci Listesi’nin genel merkezinde destekçiler alkışlar, gözyaşları ve kucaklaşmalar eşliğinde “Zafer, zafer!” sloganları attı. Belgrad Üniversitesi öğretim üyesi Radomir Saičić, öğrenciler adına genel merkezde yaptığı konuşmada, “Sevgili Sırbistan, bu gece halkın sesi duyuluyor,” dedi. “Bu gece zaferi kutluyoruz, yarın ise geleceği inşa edeceğiz.”

Bu sevinç dolu görüntüler, Pazar günü rekor sayıda seçmenin sandık başına gitmesinden yalnızca birkaç saat sonra yaşandı. Ülke genelinde oy verme merkezlerinin önünde uzun kuyruklar oluşurken bazı seçmenlerin oy kullanmak için iki saate kadar beklediği bildirildi. Kamuoyu araştırma ve seçim gözlem kuruluşları CeSID ve Ipsos’un verilerine göre, yerel saatle 19.00 itibariyle seçime katılım oranı yüzde 67,6’ya ulaşarak Yugoslavya’nın 1992’de dağılmasından bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı..

Seçime katılımın yüksek olması ve geçen hafta Belgrad’da öğrencilerin düzenlediği seçim öncesi son mitinge yaklaşık 150 bin kişinin katılması, öğrencilerin Balkan ülkesinde yeni bir siyasi dönemin kapısını aralayacak kadar geniş bir halk desteği toplamış olabileceği yönündeki ilk değerlendirmeleri güçlendirdi.

Seçimler öncesinde kamuoyu yoklamaları birbirinden son derece farklı sonuçlar ortaya koyarken, siyasi analistler, tabandan yükselen öğrenci hareketinin temsilcilerinin Vučić’in Sırp İlerleme Partisi (SNS) ile karşı karşıya geldiği bu yarışta belirsizliğin oldukça yüksek olduğuna dikkat çekiyordu.

Seçim sonuçları, dünyanın farklı bölgelerinde otoriter sağ ile demokrasi yanlısı güçlerin karşı karşıya geldiği ve dünya siyasetinin seyrini değiştirebilecek kritik seçimlerin düzenlendiği 10 günlük sürecin bir parçası olarak dünya genelinde yakından takip edildi. Sırbistan’da öğrencilerin öncülüğündeki hareketin kazandığı zaferin, Avrupa genelinde de yankı uyandırması ve kıtanın dört bir yanındaki kentleri sarsan gençlik ve öğrenci protestolarına yeni bir ivme kazandırması bekleniyor.

Image

Halk seçim sonuçlarının açıklanmasını beklerken, Vučić’in sonuçlar ne olursa olsun iktidarda kalmaya çalışıp çalışmayacağına ilişkin spekülasyonlar internette yayılmaya başlamıştı. Ancak Vučić’in yenilgiyi hızla kabul etmesi, altı ay önce komşu Macaristan’da müttefiki Viktor Orbán’ın sergilediği tutumu hatırlattı ve Orta Avrupa’da demokrasinin yeniden güç kazanabileceğine dair umutları artırdı.

Avrupa Birliği’ne aday ülkelerden Sırbistan’da büyük önem taşıyan bu seçimlere uzanan süreç, Kasım 2024’te Novi Sad tren istasyonundaki beton giriş saçağının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı. Facia, öğrencilerin protestolarını tetikledi. Çöküşün ardında özensiz inşaat uygulamalarının, usulsüzlüklerin ve yolsuzluğun bulunduğuna işaret eden kanıtların ortaya çıkmasıyla protestolar giderek büyüdü ve geniş çaplı bir hükümet karşıtı harekete dönüştü.

On yılı aşkın süredir Sırbistan siyasetine hâkim olan ve giderek otoriterleşen lider Vučić, öğrencilerin artan baskısıyla karşı karşıya kalınca geçen ay cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ederek erken seçimlere gitme riskini aldı.

Image

Öğrenciler, bu fırsatı değerlendirerek toplumsal hareketi siyasi bir güce dönüştürmek için harekete geçti. Akademisyenlerden sporculara ve çiftçilere kadar toplumun farklı kesimlerinden gelen 250 adaydan oluşan bir liste açıkladılar. Sırbistan’ın ekonomisini yeniden ayağa kaldırmak ve demokrasisini yeniden tesis etmek için çıktıkları yolda seçmenlerden destek istediler.

Seçim kampanyasında karşılarında, Vučić’in Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) oluşturduğu devasa siyasi güç vardı. Yayın yapan medya kuruluşlarının neredeyse tamamını kontrolü altına almış, bakanlıkları ve diğer devlet kurumlarını siyasi araçlar olarak kullanan bir iktidar partisine karşı mücadele etmek zorundaydılar.

Vučić, öğrencileri yabancı güçlerin maşası olmakla suçlayarak hareketin itibarını defalarca zedelemeye çalıştı. Öğrenciler ise bu suçlamaları reddetti. Emekli maaşlarını ve kamu çalışanlarının ücretlerini artırma sözü veren Vučić, aynı zamanda kendisini Sırbistan’ın Batı ülkeleriyle ilişkileri ile Rusya ve Çin’le bağları arasında hassas bir diplomatik denge kurabilen ve ülkeyi küresel belirsizlikler karşısında güvenle yönetebilecek bir lider olarak göstermeye çalıştı.

Ancak öğrenciler yılmadı. Sokaklara çıktılar, mitingler düzenlediler, uzun yıllardır Vučić’in güçlü olduğu kırsal bölgelere gittiler ve kapı kapı dolaşarak seçmenlerle buluştular. Kendilerini mevcut siyasi düzene karşı çıkan adaylar olarak tanıtmaya ve “Sırbistan mı, Mafya mı?” sloganıyla seçmenleri etraflarında birleştirmeye çalıştılar.

Image

Bu mesaj, Pazar günü Öğrenci Listesi’nin adaylarından ve EuroLeague Basketbol Başkanı olan Dejan Bodiroga’nın Belgrad’da oyunu kullanması sırasında bir kez daha dile getirildi.

Bodiroga gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bugün Sırbistan her şeyden önce özgürlüğü ve elinden alınmış ülkesini geri kazanmak için mücadele ediyor,” dedi. “Sırbistan bugün hangi yöne ilerleyeceğine karar vermek için oy kullanıyor: Geleceğe mi, yoksa geçmişe mi?”

Pazar günkü seçimler öncesinde hem uluslararası hem de yerel seçim gözlemcileri, aktivistlere yönelik gözaltılar, gözetim faaliyetleri ve siber saldırılara ilişkin haberlerden duydukları endişeyi dile getirdi.

Pazar günü bağımsız seçim gözlem kuruluşları, seçmenler üzerinde baskı kurulduğuna işaret eden oy pusulalarının fotoğraflanması, oy satın alma girişimleri ve organize biçimde tekrarlanan usulsüz oy kullanma vakalarının tespit edildiği uyarısında bulundu.

Bu uyarıyı yapanlar arasında seçim gözlem kuruluşu CRTA’dan Raša Nedeljkov da vardı. Nedeljkov, “Çok sayıda usulsüzlük kaydedilmeye devam ediyor. Sandık merkezlerinin dışında yaşanan şiddet olayları da giderek sıklaşıyor,” dedi.

• Ashifa Kassam ve Ana Milosavljević'in 'Serbian leader Aleksandar Vučić ousted by student movement in seismic election' adlı makalesi Nil Kayarlar Sarrafoğlu tarafından çevrilmiştir.