Véronique Sanson'un ilk yılları (I) - 1972-74

Devrim Özkan: Merhabalar, ben Devrim Özkan. Apaçık Radyo’da Fransız Öpücüğü’nde birlikteyiz. Bu hafta bir konuğumuz var, Apaçık Radyo programcılarından Sedat Nemli’yle birlikteyiz. Hoş geldiniz Sedat Bey.

Sedat Nemli: Merhabalar Devrim Bey, nasılsınız?

D: İyiyim, siz nasılsınız?

S: Çok teşekkür ederim. Uzun bir aradan sonra tekrar beraberiz.

D: Evet, Ocak ayında sözleşmiştik. Michel Jonasz programlarının sonunda bir Véronique Sanson programı yaparız birlikte diye. 

S: Koca yıl geçti ve kısmet şimdiyeymiş.

D: Şimdiyeymiş evet. Eylül ayının son iki programında bu sözümüzü gerçekleştireceğiz. Açılışı da zaten Véronique Sanson’un ilk albümünün isim şarkısı olan Amoureuse ile yaptık bu nedenle. Daha ilk albümden aslında ne kadar güçlü bir sesi olduğunu ve ne kadar kuvvetli bir ritim duygusuna sahip olduğunu kanıtlamıştı Véronique Sanson, değil mi Sedat Bey?

S: Evet. Ben o dönemini, yani 72’den bu iki programda ele alacağımız 79-80 senesine kadar olan dönemini çok yakından takip etmiştim ve hâlâ en sevdiğim albümler arasında yer alıyor o yapıtlar. Tazeliğini koruyan albümlerdi bunlar. Hakikaten ilk albüm ki bir anlamda bir başyapıt bence. Kendisini hemen kanıtlayabilmiş bir sanatçı olarak ortaya çıktı 72 yılında.

D: Biz bu iki programda 72 ile 81 arasındaki albümlerinden bahsedeceğiz. Aslında “ondan sonra bir şey yapmadı mı?” diye düşünebilir dinleyicilerimiz ama gerçekten Véronique Sanson’un en iyi, en verimli dönemi bu kariyerin ilk 10 yılı diyebileceğimiz bu dönem. Sonrasında da iyi şarkıları var ama bu dönemdeki şarkılar repertuvarına damga vuran şarkılar.

S: Öyle. Şu an 77 yaşında ve hâlâ gördüğüm kadarıyla turneye, konserlere devam ediyor.

D: Evet, ses tellerinden bir problem yaşadı ama sanırım bir dönem. 

S: Bir dönem evet yaşamış. Fakat tekrar şimdi baktım, bir programı var, konser programları var. Fakat bence onun… bir anlamda o dediğiniz dönemin eserlerini taze tutan, uzun yıllar boyunca konser kayıtlarında eski parçalarını hep enteresan bir şekilde yeniden yorumladı ve o şarkıları gündemde tutabildi diye düşünüyorum.

D: Ben konser kayıtlarında acaba neler söylemiş diye de baktım. İlk albümünden şarkıları sık sık söylüyor ama bir anlamda yeni şarkılarını da entegre etmeye çalışıyor repertuvara. Bazen “bu neymiş” dediğim şarkılar oldu ama eski şarkılarında işte az sonra dinleyeceğimiz Bahia olsun, Alia Souza olsun, bunları söylemeye devam etti.

S: Evet.

D: Şimdi Véronique Sanson müziğe nasıl başladı, kariyerine ona ilk başta bir bakalım. Kız kardeşi Violaine’le birlikte, ortak dostları François Bernheim eşliğinde kurdukları Roche Martin grubuyla başlamış müziğe. Grup 1967’de piyasaya çıkan iki kırk beşliğin ardından dağılmış. Ama bu sırada Pathé-Marconi’nin de sanat yönetmenliğini yapan, çocukluğundan tanıdığı Michel Berger’le yeniden karşılaşıyor Véronique Sanson ve bu da hem romantik hem de müzikal bir birlikteliğin başlangıcı anlamına geliyor. Michel Berger–Véronique Sanson ikilisinden de bahsedeceğiz sık sık programda. Aşk üçgenleri var burada da; hani ona da değineceğiz, biraz işin dedikodu kısmına da.

S: Çok ateşli bir dönem.

D: Michel Berger’in işte Véronique Sanson’la yaşadığı aşk, daha sonra Véronique Sanson’un onu Stephen Stills için terk edip gitmesi ve daha sonra da Berger’nin France Gall’le evlenmesi… Müzik dünyasını da derinden etkileyen, farklı şarkıların da ortaya çıkmasına sebep olan gelişmeler olmuş o zamanlar.

S: Şimdi Michel Berger çok yetenekli bir sanatçıydı kendisi. Genç öldü. 

D: 44 yaşında galiba, tenis oynarken...

S: Tenis oynarken kalp krizi geçirip öldü ama Véronique Sanson’la olan çalışmaları yanı sıra bir takım müzikaller de besteledi yanılmıyorsam.

D: Evet, Starmania burada ilk akla gelen müzikali. Fransız müzikal dünyasını değiştiren bir eser olmuştu o da. Sanson’la Berger’nin karşılaşmasına geri dönersek: ikisi karşılaştıktan sonra Sanson WEA stüdyosuyla anlaşma imzalıyor ve bu etiket altındaki ilk albümü “Amoureuse”ü 1972’de yayınlıyor. Bu modern melodiler üzerine yazılmış yenilikçi sözlerin yer aldığı albüm, yé-yé etkisinden çıkmakta olan Fransa’da büyük ilgi görüyor ve albümdeki Amoureuse, Bahia, Dis-lui de revenir ve Besoin de personne gibi parçalar İngilizce başta olmak üzere birçok farklı dile de uyarlanıyor ilerleyen dönemlerde.

S: Mariavah da galiba değil mi?

D: Mariavah da var bunların arasında. 1972’nin Aralık ayında da yine Berger’nin ekibiyle birlikte “De l’autre côté de mon rêve”i piyasaya sürüyor ama biz şimdi bu ilk albüm “Amoureuse”den üç parça dinleyeceğiz arka arkaya. İlk başta L’Irréparable, bunun ardından Mariavah, son olarak da bir 93 yılına ait konser kaydıyla Tout est cassé, tout est mort.

S: Bu L’Irréparable 1960’ların ortalarında bestelenmiş. Véronique Sanson’un yazdığı ilk şarkılardan biri. Colette ve René Sanson’u birleştiren aşktan esinlenmiş; yani annesiyle babasından. Onun sözleriyle: “Annemle babam 65 yıl evli kaldılar. Birinin 65 yılı birlikte nasıl durabileceğini bilmiyorum. Bu yüzden onlara benzemiyorum. Ben her zaman uçarı oldum. Her zaman baştan çıkarmayı sevdim. Baştan çıkarmak için baştan çıkarmak bir zevk. Müziğimle oynayarak çok baştan çıkardım. Beni çok eğlendirdi, sadece bir oyun gibi ve hâlâ çok eğlendiriyor ama asla ‘bu sonsuza kadar’ demedim” demiş Véronique Sanson.

D: Evet, şimdi bu üç parçaya kulak veriyoruz biz de.

D: Véronique Sanson’un ilk albümünden üç parça dinledik arka arkaya. Önce L’Irréparable, bunun ardından Mariavah, son olarak da Tout est cassé, tout est mort. Sedat Bey’in bu parçalarla ilgili yorumları da olacak. Mariavah ilk başta.

S: Mariavah aslında hayali bir şehir. Véronique Sanson bunun kafasında doğduğunu ve onu Brezilya’nın güneyinde konumlandırdığını söylüyor. Beyaz, yumuşak… Hiçbir atlasa bakmadan, var olup olmadığını umursamadan, ismini beğendiği için, kulağa hoş geldiği için bu şarkıya bu ismi vermiş. İnsanın ışınlanmak isteyeceği kadar güzel bir yer demiş.Televizyonda 3 Kasım 1972’de Véronique Sanson şarkıyı gitar eşliğinde seslendirmiş ilk olarak. Olympia’da Marc Chantereau’nun perküsyonları ve Donnie Dacus ile Véronique Sanson’un gitarı eşliğinde yorumlamış ki bu Donnie Dacus zamanında Chicago’yla çalmış bir gitarist ve Stephen Stills’ın da yanında bazı albümlerinde yer aldı 70’li yıllarda. Önemli bir gitarcı aslında. Pek bahsi geçmiyor ama iyi bir gitaristtir. O parçayı takip eden Tout est cassé, tout est mort'a gelince, onun ifadesiyle: “Sadece müzik bizi sıkıntıdan, korkudan, çöküşten kurtarabilir. İşte Véronique Sanson’un Tout est cassé, tout est mort’ta söylediği bu. Hayatta hiçbir şeyin sabit olmadığını, olacaklarına inandığımız sürece bir şeylerin olacağını söyleyen bir şarkı. Véronique Sanson hiçbir sisteme ait değildir; müzik olmaktan başka vesaire vesaire.” Yani bu şarkıyı her şeyin çok geçici iddia ettiği bir şarkı. “Her şey kırık, her şey ölü. Her şey kırık, hiçbir şey kalmayacak. Hiçbir kaza kalmayacak. Hayali ülkeler de olmayacak. Tüm yetenekler kuşlar gibi Atlantik’i aşıp uçacak bize doğru.”

D: Evet, şimdi üç parçamız daha var Véronique Sanson’un ilk albümünden. Bunlardan biri Bahia. Bahia da aslında hâlâ söylediği, repertuvarın en sevilen şarkılarından biri. “İsmi yüzünden hoşuma gitti,” demiş Véronique Sanson. “Oraya hiç gitmedim ama hayal gücüm uçtu oraya,” diye eklemiş. Gazeteci Yann Morvan’sa: “Bahia rüya gibi bir şarkı ama aynı zamanda biraz sıkılan bir aşığın şarkısı.” Şarkıda “beni okşa ve başka kıyılara götür çünkü burada sıkılıyoruz” diyor Véronique Sanson.Yann Morvan şunu ilave etmiş: “Michel Berger’nin 73 tarihli ilk albümünü yeniden dinlerseniz oradaki Je trouverai autre chose (Başka bir şey bulacağım) adlı şarkıda “çılgınlık istiyorsan senden daha güçlü olacağım” diyor Berger" demiş. "Sorun da buydu onların ilişkilerinde. Berger, Sanson için yeterince çılgın değildi. Deniyordu ama asıl ateş Véronique’teydi. İkisi yin ve yang’ı oluşturuyordu ama bunun erkek tarafı Sanson, kadın tarafı ise Berger’di. Bahia’nın cidden de bunları anlatıyor.” diye bir yorum yapılmış bu şarkıyla ilgili. Bunun ardından da yine bu albümde yer alan Dis-lui de revenir gelecek Apaçık Radyo mikrofonlarına. Bu bir dakikalık bir şarkı.

S: “Ona geri dönmesini söyle.” 

D: Evet, “ona geri dönmesini söyle”. Az sonra bahsedeceğiz: Stephen Stills, Véronique Sanson, Michel Berger aşk üçgeninden. Bunu kimin için yazdı? Berger için mi yazdı? Stephen Stills için mi yazdı? Bu biraz soru işareti. Üçüncü şarkımızsa C’est le moment, yine bu albümden. Burada da “Ganj’ın suları gibi olan yüzüne bakacağım ya da yasemin denizi, rüzgâr onu rahatsız ettiğinde” diyor. “Bu kadar resimsel şarkı sözleri bazen beklenen, hissedilen, önden gelen şeylerin öngörülmezliğini anlatıyor” yorumu yapılmış bu parçayla ilgili de.

S: Evet, yani bu "Amoureuse" albümünde hakikaten boş yok. Her parça baştan aşağı çok güzel ve bahsedeceğimiz bir sonraki albümde "Le Maudit"ye gelince artık eleştirmenler, yazarlar… gerçek bir yeteneğin Fransa’da, demin de dediğiniz gibi yani yé-yé’den çıkıp da gerçek bir şarkıcı-şarkı yazarı kimliğinde, yeni bir yeteneğin keşfini idrak ettiler ve tabii ki kıyaslamalar başladı. İşte Amerikan müziklerinden çok ilham aldığı söylendiği için o zaman Carole King ve tabii bir dönem önce Laura Nyro gibi kadın sanatçılara benzetme çabaları oldu ama ben ilk albümünü aldığım zaman, 72-73 senesinde aklıma şu gelmişti: Aynı dönemdeki Elton John’un plaklarına çok benziyor. Orkestrasyon bilhassa. Bilhassa yani yaylı çalgılar… Elton John’un Paul Buckmaster diye bir aranjörü vardı. Bu albümlerinde de, ilk iki albümde de ben benzer şeyler gördüm; hem piyano tarafı hem de orkestrasyon tarafında.

D: Elton John’un yorumladığı, İngilizce olarak bir Véronique Sanson şarkısı da var mıydı? 

S: Varmış… veya Kiki Dee’nin de var. Kiki Dee de Elton John’un bir protégée’siydi şarkıcı olarak. Onun yorumladığını biliyorum. Elton John’dan emin değilim ama ben her zaman çok benzetmişimdir yani bir esinlenme hissetmişimdir.

D: Şimdi biz de ilk olarak C’est le moment’ı dinliyoruz Véronique Sanson’un ilk albümünden. Bunlardan Dis-lui de revenir adlı parçasıyla gelecek Apaçık Radyo mikrofonlarına sanatçı. Son olarak da Bahia’yı bir canlı performans kaydıyla seslendirecek.

D: Müthiş bir ses gerçekten. Amerikan standartlarını hatırlatan

S: Güçlü bir blues sesi var. 

D: Güçlü bir blues sesi. Üç parça arka arkaya dinledik bu arada Véronique Sanson’dan. İlk olarak C’est le moment, ardından Dis-lui de revenir, son olarak da Bahia. Şimdi ikinci albümüne geçeceğiz Véronique Sanson’un, yine 1972 tarihli “De l’autre côté de mon rêve”. Toplam 26 dakikalık kısa bir albüm bu ama yine de diskografisinde önemli bir yere sahip. Prodüktörlüğü yine Michel Berger tarafından yapılmış. Ama bu arada işin şimdi dedikodu kısımlarına girersek… Stephen Stills’la da bu arada tanışmış Véronique Sanson. 

S: Evet ünlü Stephen Stills. Crosby, Stills, Nash & Young daha önce Buffalo Springfield’in gitarcısı ve Crosby, Stills, Nash daha sonra Young’ın da katıldığı o süper grubun başlangıç yılları. Stephen Stills tabii çok gündemde ve gözde bir sanatçı.

D: Evet. Véronique Sanson şöyle anlatmış tanışmalarını: “O zaman birlikte yaşadığım Michel Berger beni Olympia’ya götürmüştü. Bana: “Bu olağanüstü grubu izlemen lazım” demişti. Gittim. Bu, muhteşem Manassas grubuydu ve Stephen Still bir şarkısını banjoyla çaldı. Çalmaması gerekirdi. Ağzım açık kaldı. Ertesi gün onunla buluştuk. Ona âşık oldum.” diyor. Stephen Stills de “Söz konusu şarkı, beş yıl önce Greenwich Village’da yazdığım Know You Gotta Run adlı parçaydı” diye eklemiş buna. Bu aşk hikâyesi de burada başlıyor. “Le Maudit”de bunun devamını dinleyeceğiz ama bu albümden iki parça dinleyeceğiz şimdi. İlki Une nuit sur son épaule. İkincisi ise Chanson sur ma drôle de vie. Une nuit sur son épaule’ü Stephen Stills için yazdığı söyleniyor Véronique Sanson’un. Henüz yeni tanışmışlar. İlk başta çok fazla dikkat çekmeyen bir şarkı olmuş. Fakat 94’te La Rochelle’de düzenlenen Les Francofolies festivalinde şarkının kaderi değişmiş. Marc Lavoine’la birlikte seslendirdikten sonra düet şeklinde yorumlanan parçanın bu yeni düzenlemesi olağanüstü bir ilgiyle karşılanmış. Bir de ilginç bir not: 2008’de Amerikalı rap müzik yıldızı Jay-Z, Barack Obama’nın başkan seçilmesini kutladığı History adlı şarkısında bu parçadan sample’lar kullanmış. Bu da ilginç bir not. İkinci şarkımız da Chanson sur ma drôle de vie. Bunu da yine 72’de yazmış Véronique Sanson ama babası şarkıda geçen bir cümleyi beğenmemiş çünkü bir dilbilgisi hatası yaptığını düşünmüş Véronique Sanson’un ve bunu değiştirmesini istemiş. Sanson da karşı çıkmış ona; “benim kulağıma hoş geliyor” demiş ve şarkıyı babasının otoritesine karşı çıkma amacıyla da değiştirmemiş ve şarkı bugüne kadar da böyle gelmiş.

S: Hatta 2010 yılında parça, Géraldine Nakache ve Hervé Mimran’ın ilk filmi Tout ce qui brille’de kullanılmış. Böylece yepyeni genç bir kuşak, coşkusundan hiçbir şey kaybetmemiş bu özgürlük ilahisini yeniden keşfetmiş oluyor Véronique Sanson sayesinde.

D: Evet, biz de şimdi bu iki parçaya kulak veriyoruz. Önce Marc Lavoine’la birlikte Une nuit sur son épaule’ü seslendiriyor Véronique Sanson. Bunun ardından da Chanson sur ma drôle de vie’yi.

D: İlk olarak Véronique Sanson ve Marc Lavoine’dan dinledik Une nuit sur son épaule’ü. Bunun ardından da Véronique Sanson ikinci albümünde yer alan Chanson sur ma drôle de vie adlı parçasını seslendirdi. Şimdi 1973 yılına geldik ve Véronique Sanson’un üçüncü albümü “Le Maudit”den bahsedeceğiz. Bunun öncesinde hayatında ilginç gelişmeler oluyor Sanson’un.

S: 73… Evet, 74’te çıktı “Le Maudit piyasaya ama 73’ten itibaren, dediğiniz gibi, demin çaldığımız “De l’autre côté de mon rêve” plakının çıkışından bir hafta sonra, 16 Aralık 1972’de Véronique Sanson ve Michel Berger, kız kardeşi Violaine Sanson’un düğününe katılmışlar. Üç ay sonra küçük kız kardeşinin de evleneceğini kimse tahmin edemezdi tabii çünkü Şubat 1973’e geldiğimizde, kadın içgüdüsü ve mutlak özgürlük arzusuyla sürüklenen Véronique Sanson, Stephen Stills’le —bu sözünü ettiğimiz ünlü Stephen Stills’le— New York’ta buluştu. Tek sorun: kimseyi haberdar etmemiş olmasıydı; ne annesini, ne kız kardeşini, ne de "resmi" sevgilisini. Sadece “Sigara almaya iniyorum.” demiş ve bir daha da hiç geri dönmemişti. Otuz yıl sonra şöyle itiraf edecekti Sanson: “İçimde şüphesiz ailemden gelen önemli bir şey var. Bir tehlike arzusu. Bu, beni çeken, bilinmeyen bir biçim. Önce hareket etmek, sonra düşünmek. Her şeyi düşünmeyi, her şeyi hesaplamayı, olasılıkları sıralamayı ve sonunda "mümkün değil" demeyi bırakmak”. Hep bu içgüdüyle yaşamış ve davranmış.

D: Evet, bu alıntıları bu arada Baptiste Vignol’ün Tout Véronique Sanson adlı kitabından yapıyoruz; anekdotları anlatıyoruz. Üçüncü albüm “Le Maudit” e geçtiğimizde de burada yine Véronique Sanson repertuvarının önemli şarkıları bulunuyor. İlk başta tabii isim şarkısı Le Maudit.

S: Çok çok önemli bir albüm. Véronique Sanson’u seven, beğenen, yazan, çizenlere göre başyapıtı bu. Biz demin ilk albümünden o şekilde, en azından kendim için öyle bahsetmiş oldum ama “Le Maudit”nin de tabii çok büyük bir ağırlığı var kariyerinde ve repertuvarında. Bir kere bu Stephen Stills’la olan birlikteliğinin meyveleri prodüksiyona yansımış. Çalan müzisyenlerin çoğu işte Manassas grubundan —bahsetmiştiniz— bu Stephen Stills’ın, Stills and Nash’in yanı sıra öbür projesiydi Manassas grubu ve önemli müzisyenler vardı grubunda ve de aranjmanları mesela Jimmie Haskell yaptı bu albümün. Çok önemli bir müzisyen, aranjör Jimmie Haskell. Prodüksiyonda da James William Guercio vardı ki bu kendisi çok önemli bir basçı. Chicago grubuyla çalmış biri kendisi ve bir zamanlar da Beach Boys’la yer almış. Beach Boys grubunda da yer almış biriydi. Ondan sonra Harvey Mason, Leland Sklar basçı, Conrad Isidore, Kenny Passarelli gibi birçok önemli müzisyen bu “Le Maudit” albümünde yer aldı. Hakikaten başyapıtımsı diyelim.

D: Evet. Burada Le Maudit’de, nakarat kısmında “acın suçunu siler” diye bir cümle geçiyor ki aslında bunu da Michel Berger’den bir anlamda özür dilemek ya da acısını, o an çektiği, çok sevdiği bir insanı terk etmesinden dolayı duyduğu acıyı ifade etmek için kullanmış. “Çok acı çekiyorum, beni affet, kendi kendimi kırbaçlıyormuşum, bir şeylerin kefaretini ödemek için bir kefaret kemeri giyiyormuşum gibi hissediyorum” diyor o zamanlarla ilgili Sanson. Bu parçanın bu kadar etkileyici olmasını da aslında bu duygularla yazılmış olması da açıklayabilir. Şimdi biz de önce albüme ismini veren Le Maudit’yi dinleyeceğiz. Bunun ardından da L’Étoile rouge adlı parçayla gelecek Véronique Sanson Apaçık Radyo mikrofonlarına. 

D: Véronique Sanson’un üçüncü stüdyo albümü "Le Maudit"den iki parça dinledik arka arkaya. Önce Le Maudit, bunun ardından da L’Étoile rouge. Evet, bu haftalık bu programı bu albümden bir parçayla bitireceğiz. Alia Souza bu parçamız da. Maui Adası’nda, Stills’le oğulları Christopher’ın doğumundan sonra yerleştikleri bu adada yazmış bu şarkıyı Véronique Sanson.

S: Evet, oğlunun doğumundan sonra yerleştikleri —dediğiniz gibi— orada arkadaşları, Stills’ın arkadaşı David Crosby, Graham Nash ve Neil Young ve tabii ki Joni Mitchell’la görüşüyorlardı. Takımadada Véronique, Papa Souza adlı mercan dalgıcının önderliğindeki dalışı keşfetmiş. Dalgıcın kızı Alia daha üç yaşındaymış. Şarkıda, Alia isminin tınısından doğan samba üzerinde, John Rotella’nın saksafon-flütü bir yusufçuk gibi uçuyor adeta. Véronique Sanson da on sekiz aylık televizyon yokluğundan sonra, 13 Ekim 1974’te Michel Drucker’in sunduğu programda izleyici karşısına çıkmış; 26’sında da Julien Clerc’in Top à programına konuk olmuş. Alia Souza’yı orada söylemiş. Sonra Julien Clerc’le yan yana piyanoda Bahia’yı birlikte çalmışlar. 1974’te Alia Souza, B yüzündeki L’Étoile rouge ile birlikte Japon pazarı için kırk beşlik olarak piyasaya çıkmış. Yani bu parçanın hakikaten hikâyeleri var ve de sanatçının da çok yoğun bir dönemine geliyor. Çok popüler bir şarkısı oldu tabii bu neticede ve de daha önce de çaldığımız Bahia, vesaire ile birlikte en çok anılan parçalar arasına girdi.

D: Evet, biz de bu parçanın 1994 yılına ait bir düet versiyonuyla kapatacağız bu haftayı. Michel Fugain’le birlikte seslendirecek Véronique Sanson şarkıyı, canlı performans kaydıyla. Sedat Bey, çok teşekkür ediyoruz size.

S: Ben teşekkür ederim, çok keyifliydi. Önümüzdeki hafta devam edeceğiz.

D: Evet, çok keyif aldım ben de. Önümüzdeki hafta Véronique Sanson’un 1981’e kadar çıkardığı diğer albümlerden bahsetmeye devam edeceğiz. Bu haftalık hoşça kalın diyoruz. 

S: Görüşmek üzere.

Kaynaklar:

• Tout Véronique Sanson, Baptiste Vignol, Grund, 2022
• 1001 histoires secrètes de chansons, Fabien Lecœuvre, Editions du Rocher, 2017