Adnaan Stumo: “Fırtınadaki bir kum tanesi olmak istedim”
COP31 kapsamında Sumud Filosu ve İklim Adaleti Filosu’na katılan aktivist ve kaptan Adnaan Stumo ile Gazze’ye insani yardım götürme girişimini, İsrail ordusunun filoya müdahalesini, gözaltında yaşananları, militarizmin yol açtığı ekolojik yıkımı ve Filistin mücadelesiyle iklim adaleti arasındaki bağlantıları konuşuyoruz.
Özdeş Özbay: Evet, bugün aktivist ve kaptan Adnan Stumo ile birlikteyiz. Kendisi önce Sumud Filosu’na, ardından Santa Marta’ya doğru yola çıkan ve Avrupa ile diğer ülkelere yönelen İklim Adaleti Filosu’na katıldı. Öncelikle Sumud Filosu’na neden katıldığınızı anlatır mısınız?
Adnaan Stumo: Beni konuk ettiğiniz için çok teşekkür ederim. Sumud Filosu’na katıldım çünkü filo hazırlıkları başladığında Filistin’de çalışıyordum. O sırada bölgede gençlik merkezleri kuruyorduk. Ben de çocuklara boks ve jiu-jitsu gibi dövüş sporları öğretiyor, bir yandan da toprak savunmasına yönelik çalışmalar yürütüyordum.
Ö.Ö.: Ne zamandı bu?
A.S.: Geçen yaz.
Ö.Ö.: Yani soykırımın tam ortasında oradaydınız?
A.S.: Batı Şeria’daydım. 1948 sınırları içindeki bölgede, güneydeki Necef Çölü’nde de bulundum. Haziran ayında, İsrail ve ABD’nin İran’a ilk kez saldırdığı 12 Gün Savaşı sırasında da oradaydım. Ama asıl uzmanlık alanım denizcilik. Kaptanlık ehliyetim var ve profesyonel denizciyim. O sırada filoda bulunan kardeşim beni aradı. Büyük sıkıntı içindeydiler çünkü filoya katılmak isteyen binlerce, hatta on binlerce insan vardı ama yeterli sayıda kaptanları yoktu. Oysa böyle bir deniz yolculuğuna güvenlik ve teknik konularda yeterli donanıma sahip kişiler olmadan çıkmak son derece tehlikeli.
Bunun üzerine ben de Filistin’e geri dönememe ihtimalini göze alarak oradan ayrıldım ve Barselona’ya uçtum. Orada harika bir ekip kurduk. Düzinelerce tekneyi elden geçirip sefere hazırladık. Sanırım sonunda 42 tekneyle yola çıktık ama bir ara tekne sayımız 70’e yaklaşmıştı. Fakat yol boyunca teknelerin bombalanması ve yaşanan teknik sorunlar nedeniyle bazı tekneler filodan ayrılmak zorunda kaldı.
Ö.Ö.: Daha Tunus’tan yola çıkarken saldırıya uğradınız, öyle değil mi?
A.S.: Evet, Tunus’ta iki kez yangın bombalı saldırıya uğradık. Saldırıya uğrayan iki teknenin tam arasında demirlemiştim. Filoya katılma nedenime gelince, bu harekete hepimiz farklı becerilerimizle katkıda bulunuyoruz. Mesela siz medya alanında çalışıyorsunuz; bense denizcilik konusunda deneyimliyim ve bu alanda eğitim aldım. Yapabileceğim en faydalı şeyin bu olduğuna karar verdim. Bu hareketin içinde ben de üzerime düşeni yapmak, fırtınadaki bir kum tanesi olmak istedim.
Ö.Ö.: Ancak İsrail, aktivistlere karşı son derece acımasız davrandı. Sumud Filosu’ndaki bütün aktivistler İsrail ordusu tarafından gözaltına alındı. Siz de gözaltına alınanlar arasındaydınız.
A.S.: Evet, doğru.
Ö.Ö.: Peki, orada neler yaşadınız?
A.S.: İşgal altındaki Filistin kıyılarından yaklaşık 75 mil açıkta bizi durdurdular. Etrafımızda sürat tekneleriyle daireler çizerek dolaşmaya başladılar. Küçük yelkenlilerin etrafında büyük dalgalar yaratıyor, üzerimize projektör tutuyorlardı. Tüfeklerinin lazerleri sürekli üzerimizdeydi. Ardından benim tekneme ve diğerlerine, itfaiyecilerin büyük yangınları söndürmekte kullandıkları tazyikli suyla saldırdılar. O su üzerinize çarptığında yumruk yemiş gibi oluyorsunuz.
Bana ilk isabet ettiğinde başımı eğmem gerektiğini anlamamıştım. Su ensemden başıma çarptı. O sırada teknenin dümenini tutuyordum ama darbenin etkisiyle savrulup başımı dümen çarkına çarptım ve bir an kendimden geçtim. Kendime geldiğimde arkadaşımın da tazyikli suyla vurulup savrulduğunu gördüm. Üstelik ufak tefek biri de değil, 70-80 kilo vardır. Ama darbenin etkisiyle teknenin bir ucundan diğerine savruldu.
Hoparlörlerden sürekli “Tekneyi durdurun, motorları kapatın!” diye anons ediyorlardı. Ben de söylediklerini yapmayı reddediyordum. Bir saati aşkın süre üzerimize su sıkmaya devam ettiler. Saldırı durduğunda bile insan o buz gibi deniz suyunun etkisiyle tir tir titriyordu. Mürettebattan bazıları da dayak yemeye başlamıştı. Teknede, tazyikli sudan ciddi şekilde yaralanan ufak tefek kadınlar vardı.
Bir saati aşkın sürenin ardından motorları kapattım. Sonra özel kuvvetlerden bir ekip tekneye çıktı. Tüfeğin lazerinden çıkan yeşil noktayı göğsünüzde görüyorsunuz. Tetiğin arkasında, sizi Yahudi düşmanı bir katil olarak gören, hatta bunun için özellikle eğitilmiş 18 yaşında bir genç var. Oysa teknemizde çok sayıda Yahudi vardı. Hepimiz dünyanın dört bir yanından gelmiştik. Filoda 80’den fazla ülkeden insan vardı. Gazze’de açlık çeken insanlara ulaştırılmak üzere bebek maması ve insani yardım malzemeleri taşıyorduk. Bütün bunlar gerçekten akıl alır gibi değil.
Bizi cezaevine götürdüklerinde kardeşim pasaportunu vermeyi reddetti. “Bir avukatla görüşmek istiyorum,” dedi. Karşılığında yüzüne yumruk attılar. Gözlerimin önünde onu yere serdiler. Elleri kelepçeli hâlde yerde kendini korumaya çalışırken dört gardiyan birden onu tekmelemeye başladı.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Ben şahsen çok ağır bir dayağa maruz kalmadım, sadece hafif şiddet gördüm. Ama Türklere, Kuzey Afrikalılara, Tunuslulara, Faslılara ve Cezayirlilere beyazlara kıyasla çok daha sert davrandıklarını gördüm. Kesinlikle hoş bir deneyim değildi.
Ö.Ö.: Peki Yahudi aktivistlere nasıl davrandılar?
A.S.: Yahudi aktivistler, kendilerini temsil ettiğini iddia eden bu devlete karşı haklı bir öfke içindeydiler. Onların adına bu tür vahşet suçları işleyen, Yahudileri temsil ettiğini öne sürerek dünyanın dört bir yanındaki Yahudilerin güvenliğini daha da tehlikeye atan bir devletten söz ediyoruz. Aktivistler gardiyanların karşısında dimdik duruyor, onlara “Yazıklar olsun size! Bunu nasıl yaparsınız?” diye bağırarak tepki gösteriyorlardı. Oldukça sert bir şekilde karşı çıkıyorlardı. Ancak kimlikleri nedeniyle daha fazla korundukları da ortadaydı. Müslüman aktivistlere ve diğer aktivistlere kıyasla onlara daha sert davranıldığını ya da kötü muamele edildiğini görmedim.
Ö.Ö.: Aslında bu oldukça tuhaf bir durum. Çünkü İsrail, Siyonizm karşıtı Yahudileri Yahudi düşmanı olmakla suçluyor. Hatta İsrail hükümeti zaman zaman bu kişilerin ülkeye girişini engelliyor.
A.S.: Evet, özellikle tanınmış kişiler söz konusu olduğunda böyle durumlar yaşanabiliyor. Ama Batı Şeria’daki “koruyucu varlık” hareketlerine liderlik eden pek çok Yahudi var. Benim artık ülkeye girişim yasaklanmış durumda. Koruyucu varlık faaliyetlerine katılan çok sayıda kişiye de giriş yasağı getirildi. Ama Yahudi kimliğiniz varsa şu “geri dönüş hakkı” denen saçmalık kapsamında İsrail pasaportu alabiliyorsunuz. Böylece insanlar orada kalıp uzun vadeli çalışmalar yürütebiliyor ve bu şekilde sınırları biraz daha zorlayabiliyorlar. Yani sahip olduğunuz ayrıcalıkları bu yönde kullanabiliyorsunuz.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Tanıdıklarım arasında Norman Finkelstein ve Miko Peled gibi ülkeye giriş yasağı konmuş bazı Yahudiler var.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Ama sonuçta ne kadarını yapsak kâr diyebiliriz. Mesela filoda bize daha ağır şiddet uygulamamış olmalarının nedenlerinden biri de üzerimizde çok fazla medya ilgisi olmasıydı. Onlarla karşı karşıya geldiğinizde, yanlarına kalacağını düşündükleri her şeyi yapıyorlar. Fakat bazı durumlarda bunu yapmaları o kadar da kolay olmuyor. Örneğin, “İsrail Yahudi protestoculara şiddet uyguluyor” başlıklı bir haber çıkmasından, Tunuslu bir protestocuya yönelik şiddet haberine kıyasla çok daha fazla çekiniyorlar. Basın Tunuslularla o kadar ilgilenmiyor, hele Filistinlilerle hiç ilgilenmiyor. Ama bu, uluslararası aktivistlere Filistinlilerden daha fazla saygı duydukları anlamına gelmiyor. Çünkü hepimizi öldürmek istiyorlar.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Ama ne kadar ileri gidebileceklerini çok iyi biliyorlar. Dolayısıyla mesele, bizim ne kadar zorlayabileceğimiz, ne kadar ileri gidebileceğimiz ve onların da ne kadar ileri gideceği. Basında tepki çekmekten endişe ediyorlar. Bu da bize belli ölçüde koruma sağlıyor. Ama biz de sürekli hesap yapmak zorundayız, onlar da. Üyelerimizi tecavüz ve cinayet gibi saldırılara maruz bırakmadan kendimizi ne ölçüde tehlikeye atabiliriz? Çünkü özellikle ikinci filoda çok sayıda kişi cinsel saldırıya uğradı.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Onlar da sürekli hesap yapıyor zaten. İşgale ve soykırıma karşı çıkan insanları bir daha geri dönmeyecek kadar travmatize etmek için ne kadar ileri gidebiliriz, diye düşünüyorlar. Ama bir yandan da bunu gizlice yapmak istiyorlar ki New York Times’ın kapağında “500 aktivisti başından vurdular” gibi bir haber çıkmasın. Dolayısıyla sürekli karşılıklı bir dans içindeyiz. Medyanın, hükümetlerin ve uluslararası kamuoyunun dikkatini ne kadar çekebildiğinize bağlı olarak bu denge sürekli değişiyor.
Ö.Ö.: Aslında Lübnan asıllı bir Amerikalısınız; yani ABD vatandaşısınız.
A.S.: ABD vatandaşıyım, Lübnan vatandaşı değilim. Çünkü annemin ailesi Lübnanlı ama Lübnan vatandaşlığı yalnızca baba tarafından aktarılıyor.
Ö.Ö.: Peki, ABD hükümetinden herhangi bir destek aldınız mı? ABD’ye döndüğünüzde size nasıl davranıldı? Amerikan vatandaşı olmanız, İsrail ordusunun size yönelik tutumunda diğer aktivistlere kıyasla herhangi bir avantaj sağladı mı?
A.S.: Aslında bu oldukça ironik. Çünkü ilk serbest bırakılanlar genellikle hükümetleri İsrail’i tanımayan ya da İsrail’le ilişkilerinde sert bir tutum izleyen ülkelerin vatandaşlarıydı. Mesela filoda oldukça kalabalık bir Malezya grubu vardı ve Malezya hükümeti onlar için bir uçak gönderdi. Sanırım bu ticari bir uçaktı. Bu nedenle cezaevinde sadece iki üç gün kaldılar ve hepsi hızla ülkelerine gönderildi. Türkiye’ye gönderilenler de bizden en az birkaç gün önce serbest bırakıldı.
Cezaevinde en uzun kalanlarsa Amerikalılar, İngilizler, Almanlar ve Finlandiya, Norveç gibi ülkelerden gelenlerdi. Orada en uzun biz kaldık çünkü konsolosluk yetkilileriyle görüştüğümüzde bize “Kusura bakmayın, yapabileceğimiz bir şey yok,” dediler.
Yani şöyle bir durum var: İsrail’e en çok para ve askerî teçhizat gönderen ülkeler, aynı zamanda hiçbir güçleri yokmuş gibi davranıyorlar. Aslında verdikleri mesaj da şu: “Sizi problemli kişiler olarak görüyoruz. Belki muhalifsiniz, belki teröristsiniz. Size yardım etmek gibi bir niyetimiz yok.”
Sonuçta bize en az destek verenler, İsrail’le en yakın ilişkileri olan, dünyanın en güçlü hükümetleri oldu. Üstelik hepimiz açlık grevindeydik, bir hafta boyunca hiçbir şey yemedik. İsrail ordusu bizi otobüslere bindirip Ürdün sınırına götürmeye karar verdiğinde artık iyice bitkin düşmüştük. Bir haftadır yemek yemediğimiz için ayakta duracak hâlimiz kalmamıştı.
Ama Amerikalı değil de Filistinli, hatta Filistinli-Amerikalı olsaydım başıma gelecekler bunun yüz kat fazlası olurdu. Mesela Batı Şeria’da ve diğer bölgelerde topraklarına el konulan ve öldürülen onlarca Filistinli-Amerikalı var. Dünyanın süper gücünden beklemezsiniz ama durum böyle.
Ö.Ö.: Sumud Filosu’nun ardından İklim Adaleti Filosu’na da katıldınız. Bu filoya katılmaya nasıl karar verdiniz? Bazıları iklim değişikliğiyle Gazze’de yaşananlar arasında doğrudan bir ilişki olmadığını düşünüyor. Oysa dünyanın dört bir yanındaki iklim aktivistleri bu iki mücadeleyi birlikte ele alıyor. Daha birkaç gün önce burada düzenlenen Halkların Yürüyüşü’nde de gösterinin neredeyse her köşesinde hem Filistin’e özgürlük hem de iklim adaleti sloganları atılıyordu. Peki, siz İklim Adaleti Filosu’na neden katıldınız?
A.S.: Doğrudan cevap vermek gerekirse, Küresel Sumud Filosu’nda yakınlaştığım pek çok kişi aynı zamanda İklim Adaleti Filosu’nun organizasyonunda da yer alıyordu. Bana katılmamı teklif ettiler, ben de kabul ettim.
Ama daha geniş bir çerçeveden bakacak olursak, militarizm günümüzde çevreyi en çok kirleten faktörlerden biri. Gazze’de yaşanan ekokırım da bunun en belirgin örneklerinden biri. Lübnan’da toprağın yeniden iyileştirilmesi üzerine kapsamlı çalışmalar yürüten bir yoldaşım var. İsmi Dr. Ammar Nashabi. Kendisi ağır metallerin yarattığı kirliliği, ağır iş makinelerinin ve tankların toprağı nasıl sıkıştırdığını araştırıyor. Binlerce tonluk bombaların, askerî teçhizatın ve yıkılan binaların ağırlığıyla toprak öylesine sıkışıyor ki yağmur yağdığında su artık toprağa sızamıyor ve sellere neden oluyor.
Dolayısıyla bunların hepsi birbiriyle doğrudan bağlantılı. Bana kalırsa bu hareketleri birbirinden ayrı düşünerek mücadeleyi bölmek bize sadece zarar veriyor. Mesela ben bir mesele üzerinde çalışırken siz başka bir meseleye odaklanıyorsunuz. Tabii ki bireyler ve hareketler olarak hepimiz bu mücadelenin neresinde yer alabileceğimizi, en fazla katkıyı nerede sunabileceğimizi bulmak durumundayız.
Ama bütün bunların arkasında, her şeyi kendi çıkarları uğruna çiğneyip yok eden askerî-endüstriyel-emperyalist bir kapitalizm makinesi var. Sürekli büyümek zorunda olan, üstelik bu büyümeyi her yıl katlayarak sürdürmesi gereken bir kapitalizmden söz ediyoruz. Bu düzene göre her ülkenin ve her ekonominin ayakta kalabilmek için yılda en az yüzde 3 ya da daha fazla büyümesi gerekiyor. Büyüme durakladığında ekonomik durgunluk başlıyor ve sistem çöküyor.
Piyasaya kaynak sağlayan yatırımcılar, milyarderler, verdikleri paranın karşılığında mutlaka getiri elde etmek istiyor. Çünkü çalışmadan kazanmak istiyorlar. Dünyaya ve hepimize hükmetmelerini sağlayan düzen de bu. Eğer getiri elde edemezlerse paralarını yatırmıyorlar ve bütün sistem çöküyor.
Aslında her şey, doymak bilmeyen ve önüne çıkan her şeyi yutan bu düzene dayanıyor. Bu, hiçbir denetim mekanizmasının dizginleyemeyeceği bir ateş, adeta bir asit gibi. Sonuçta en çok paraya sahip olanlar siyasetçileri de satın alabiliyorlar.
Ö.Ö.: Evet.
A.S.: Aslında hepsi çürümüş bir ağacın dalları gibi. Birine karşı mücadele ettiğimizde, diğeriyle de mücadele etmiş oluyoruz. O yüzden dallara odaklanmak yerine ağacın gövdesine yönelmeli, sorunun köklerine inip asıl kaynağıyla yüzleşmeliyiz.
Ö.Ö.: Evet. Bugün bize katıldığınız için çok teşekkür ederim. Umarım yeniden görüşür, tekrar sohbet etme fırsatı buluruz.
A.S.: Beni konuk ettiğiniz için ben teşekkür ederim.
Adnan Stumo kimdir? Lübnan kökenli Amerikalı aktivist, profesyonel denizci ve kaptandır. Filistin'de gençlik merkezlerinin kurulması, çocuklara spor eğitimi verilmesi ve toprak savunması alanlarında çalışmalar yürütmüştür. Gazze'ye insani yardım ulaştırmayı amaçlayan Küresel Sumud Filosu'na kaptan olarak katılmış, İsrail ordusunun filoya müdahalesinin ardından gözaltına alınmıştır. Daha sonra İklim Adaleti Filosu'na katılarak Filistin'le dayanışma, militarizmin çevresel etkileri ve iklim adaleti mücadeleleri arasındaki bağlantılara dikkat çekmiştir.
Benzer İçerikler
“Orada çocuklarla buluşacağız”
Ömer Madra
Sumud Filosu’nun Tanıkları
Özdeş Özbay
Filo Aktivistlerinin İsrail İşkence Zindanında Yaşadığı Dehşet Verici Deneyim Ortaya Çıktı
Chris Hedges, Thiago Ávila
Gazze’ye Giden Filolar Dünyanın Vicdanıdır
Chris Hedges