Aramızdan ayrılışının kırkıncı yılında: Daniel Balavoine (II)

1980 Martında, o dönemde sosyalist partinin Cumhurbaşkanı adayı olan François Mitterrand’ın da katıldığı bir televizyon programına davet edilen Daniel Balavoine, bu programda söz alıp gençlerin sorunlarının hem medya hem de siyasetçiler tarafından görmezden gelindiğini ve politika adına söylenen yalanlardan bıktığını son derece etkili bir şekilde ifade edince, bir anda şarkıcı kimliğinin ötesine geçip politik bir sembole dönüştü. Program sonrasında Mitterrand’ın özel talebi üzerine birkaç haftalığına sosyalist parti mitinglerinin açılışında şarkı söyleyen sanatçı, 1980 Kasım’ında “Un autre monde” adlı yeni bir albümle müziğe döndü. Gitaristi Colin Swinburne’ün yaşadığı boşanma sürecinden esinlendiği Mon fils ma bataille ve Johnny Hallyday’in o yılın Haziran ayında yayınlanan albümü için kaleme aldığı Je ne suis pas un héros gibi şarkıların öne çıktığı bu albümde,akılda kalıcı nakaratıyla dikkat çeken Lipstick Polychrome da yer alıyordu. İlk olarak Jonhhy Hallyday tarafından kaydedilen Je ne suis pas un heros (Ben kahraman değilim) adlı şarkının hikâyesine göz atacak olursak: 1980’de Starmania müzikali ve Mitterrand karşısındaki çıkışı sayesinde artık tanınmış bir şarkıcı konumuna yükselen Balavoine, aynı yıl kendisindeki cevheri bir süre önce fark eden Johnny Hallyday’le tanışmış ve iki sanatçı arasında sıkı bir dostluk kurulmuştu. Bu dostluğu Johnny’nin o yaz piyasaya çıkacak albümü için yazdığı Je ne suis pas un héros ile taçlandıran Balavoine, şarkının fazla dikkat çekmemesi üzerine Johnny Hallyday’in tavsiyesi üzerine bir kez de kendisi kaydetmeye karar verdi. “Ünlü olarak ölmek için yanına hiçbir şey alma, başkalarının atmak istediklerinin dışında” sözleriyle hafızalara kazınan ve şöhretin karanlık yüzüyle bir idolün iç dünyasındaki çelişkileri ve kırılganlığını anlatan parça, Balavoine yorumuyla büyük bir hite dönüşecek ve sanatçının repertuarının vazgeçilmezlerinden biri haline gelecekti.

Söz konusu albümün dikkat çeken bir diğer şarkısı da albümün yukarı da bahsettiğimiz açılış şarkısı Mon fils, ma bataille'dı (Oğlum, savaşım).  Acı dolu bir boşanmayı ve bir babanın çocuğunun velayetini korumak için verdiği mücadeleyi anlatan şarkı için hem kendi anne-babasının boşanmasından, hem de gitaristi Colin Swinburne’ün eşiyle yaşadığı ayrılık sürecinden ilham almıştı Balavoine. Bunun yanı sıra 1980 Şubat’ında gösterime giren ve başrollerinde Meryl Streep ve Dustin Hoffman’ın paylaştığı Kramer versus Kramer (Kramer, Kramer’a karşı) adlı film de parça için esin kaynağı olmuştu. Yayınlanmasının ardından beş yüz bini aşan bir satış rakamına ulaşarak ticari anlamda büyük bir başarıya imza atan şarkı, Fransa listesinde dördüncü sıraya kadar tırmanmıştı. Boşanmaların sıkça görüldüğü o dönemde Fransızları adeta kalbinden vuran parçanın sosyolojik anlamda böylesine bir etki yaratmasına şaşıran Balavoine 1982’de kendisiyle yapılan bir röportajda şunları söyleyecekti: “Bir gün Toulouse’dan dönerken, 45-50 yaşlarında, kravatlı, evrak çantalı, normalde benim yaptığım müziğe ilgi duymayacakmış gibi görünen son derece sempatik bir adamla tanıştım. Havaalanında bu şarkıyı yazdığım için bana teşekkür etmeye gelmiş çünkü o da o zaman aynı problemleri yaşıyormuş ve kendini ifade etmek için hiçbir yol bulamıyormuş. Sonuçta, insanın çocukları için mücadele ettiğini, savaştığını, birbirini parçaladığını söylemesi canavarca bir şey. Böyle olunca çocuklar bir soruna, bir tehlike unsuruna dönüşüyorlar. Çocuklar sorun değildir, çocuklar da insandır ve onları rahat bırakmak gerekir” 

Büyük yankı uyandıran bu albüm sonrasında 10-14 Mart 1981 tarihleri arasında Olympia’da izleyici karşısına çıkan Daniel Balavoine, bu konserlerde seslendirdiği şarkıları, 1981 Kasımında piyasaya çıkan ilk canlı performans albümü "Balavoine sur scène"de bir araya getirdi. Buna paralel olarak 1981 ilkbaharında Il était une fois grubundan Joëlle Mogensen’le birlikte Antenne2 kanalında bir müzik programı sunmaya başlasa da, program ilk bölümünün ardından yayından kaldırıldı. Bu dönemde iki çocuğunun annesi olacak genç muhabir Corinne Barcessat ile tanışan Balavoine, Rougeagèvre şarkısının ilham kaynağı olan sevgilisi Linda Lecomte ile olan ilişkisine de son verdi. Bu şarkının ismi için genç kadının kırmızı dudaklarından ilham almıştı Balavoine. Şarkıda da onun ailesinin geçmişte yaşadıklarına atıfta bulunuyordu. Lecomte şöyle anlatıyor şarkının ortaya çıkış sürecini: “Daniel, insanlara ilgi duyardı. İnsanların yaşadıkları tecrübelerle kendini zenginleştirirdi. Babamdan madencilikler ilgili bilgiler aldı. Anneme savaş sırasında Polonya’da yaşadıklarını sordu. Fransa’ya, bunun ardından da Belçika’ya göç etmesi hakkında bilgi topladı. Adeta her şeyi tek tek ayıklıyor gibiydi.” 

1982 yılında bu kez Dieu que l’amour est triste, Soulève-moi ve Vivre ou survivre gibi hit parçalar sayesinde “Fransız Müziğinin Elması” ödülüne layık görülen altıncı stüdyo albümü “Vendeur de larmes”ı piyasaya çıkardı Balavoine. Bir önceki albümüne göre rock müzik altyapılı şarkılara daha fazla ağırlık verdiği bu çalışması, toplamda altı yüz yirmi bin gibi bir satış rakamına ulaştı. Bu albüm için 1977’den beri çalıştığı birçok müzisyenle yollarını ayırdı sanatçı ve Ibiza’da gerçekleşen kayıtlara eski ekipten yalnızca klavyeli çalgılardaki Hervé Limeretz ve davul ile perküsyondaki Jean-Paul Batailley dâhil oldu. Rock & Folk dergisinden Philippe Koechlin’e göre Balavoine’ın en iyi albümü olan bu çalışmanın öne çıkan parçalarından biri de, 45’lik olarak da piyasaya çıkan Vendeurs de larmes. Bu ironi dolu şarkı aracılığıyla gözyaşı satıcısı olarak adlandırdığı popüler müzik şarkıcılarına duyduğu “sevgiyi(!)” ifade ediyordu sanatçı ve onları kadınları kandırıp kaçıran silah tüccarlarına benzetiyordu. Aynı zamanda sözde protest ya da muhalif şarkıcıları da eleştiriyor; Bob Dylan tarzını taklit etmeye çalışan ama buna gerçekten inanmadıkları için başaramayan, sadece ticari amaçlı şarkılar yapan bu sahte “isyan” figürlerini hedef alıyordu. Buna karşın 1982’de kendisiyle yapılan bir röportajda kendisini de parçada geçen bu çekici erkek şarkıcılar grubu arasında gördüğünü belirtmiş ve şöyle demişti: “Bashung, Capdevielle, Higelin, Lavilliers, bugün hepimiz kendilerini farklı yollarla ifade eden cazibeli erkek şarkıcılarız. Cazibe nedir? Baştan çıkartmaktır. Biz malımızı satıyoruz ve bazen bunun acı bir tadı oluyor zira içine gözyaşı katıyoruz. Bu şekilde geçiniyoruz. Gözyaşı satıcısı olmak onursuz bir şey değil”. 

Söz konusu albümdeki başyapıt niteliğindeki parçalardan biri de Dieu que l’amour est triste idi şüphe yok ki. Synthesizer katmanlarıyla açılan parça iki aşığın ayrılması sonucu ortaya çıkan enkazı tarif ediyordu. Daniel, aşkın hayattan daha kuvvetli olmasını çok istemekle birlikte aşk yüzünden ölmenin biraz fazla romantik bir fikir olduğunu fark etmişti. Bunun yanı sıra Balavoine’ın tarzının karakteristik özelliklerinden biri de, içine tarihi ya da sosyal bir arka plan eklemeden bir aşk şarkısı yazamamasıydı. 1982’de, Louis-Jean Calvet ile yaptığı bir söyleşide: “Saptamalarda bulunan birçok şarkı yazdığım doğru, bir aşk şarkısı yazdığımda dahi bu normal bir aşk şarkısı olmuyor, içinde başka bir şeyler daha söylemem şart.” demişti sanatçı. Bu parçanın nakarat kısmında geçen “Tanrım aşk ne kadar da üzücü, dünya var olduğundan beri” sözleri de şarkının kolayca hafızalarda yer etmesini sağlarken yine parçada yer alan: “Ve yorgunluktan kırılıp bitmişken boğa, Sonunun geldiğini anladığında, son vermek için acısına, teslim eder hayatını matadora.” dörtlüğü sayesinde ise Balavoine artık Fransız müziğinin usta söz yazarlarından biri olarak anılmaya başlanacaktı. Bu boğa güreşi metaforunun, şiirselliğinin yanında anlam olarak da olağanüstü bir tarafı vardı zira sanatçı kendini asla kurban pozisyonunda konumlandırmamış, tersine tüm zorluklara karşın hayatlarını yeniden ellerine alan cesur insanlara hayranlıkla duymuştu. Bu dizelerle de tam olarak bunu ifade ediyordu. 

Balavoine’ın 1982 tarihli albümünün dikkat çeken bir diğer şarkısı da Vivre ou survivre (Yaşamak ya da hayatta kalmak) idi. Aynı zamanda albümden çıkan ilk single olan bu parçada sanatçının kendine has, cümleleri kesik kesik söyleme tarzı yeniden çıkıyordu karşımıza. Rock müzik altyapılı bir melodi ve gitar solosu üzerinde, kendini hayatın muazzam gücüne kaptıran Balavoine’ın yorumu da adeta alev alıyordu. “Aşkta her şey yıkıldığında, Dünyanın tüm sefaleti, Hiçbir şeydir bir vedanın yanında” sözleriyle aşk acısının insanın hayatında ne denli önemli bir yere sahip olabileceğinden ve onu nasıl harap edeceğinden bahsettiği parçayla ilgili: “Artık yavaş yavaş, hüzün dolu tangolar ya da valslar dışındaki melodiler aracılığıyla da önemli meselelerden bahsetme hakkımız doğuyor. Alain Chamfort’un Gainsbourg’la Manureva trajedisi hakkında disko ritimlerine sahip bir parça yapmasını olağanüstü buluyorum. Şunu söylemeliyim ki aşkı iliklerinize kadar hissetmek korkunç bir şey. Sevdiğiniz bir kadını terk ederseniz ya da onun tarafından terk edilirseniz ister televizyonda batan bir gemiyi, ister ölen insanları görün hiç fark etmez, o an başka hiçbir şeyin önemi yoktur sizin için.  Bu adil mi yoksa değil mi? Söz konusu duygunun en büyük kusurlarından biri bence” demişti sanatçı.

Kaynaklar:

- Daniel Balavoine - L'enfant caché du rock, Valérie Alamo, Stéphane Deschamps, Hors Collection, 2020