Apaçık Radyo

Ermenegildo del Cinque: Roma'da Bir Viyolonsel Tutkunu

16 Kasım 2026

Gezginin Şarkısı’nda İlknur Akman Erk, 18. yüzyıl Roma’sının çok yönlü bestecilerinden Ermenegildo del Cinque’nin yaşamını, dönemin aristokrat müzik toplantılarını ve viyolonsel repertuvarına kazandırdığı iki ve üç viyolonsel için sonatları ele alarak unutulmuş bir müzik mirasının izini sürüyor.

18.yüzyıl Roma'sında bir müzik toplantısına katıldığımızı düşünelim: Bir aristokratın evindeyiz. Müzisyenler bir araya gelmiş, yeni besteler deneniyor, çalgılar akort ediliyor… ve birazdan üç viyolonsel için yazılmış bir sonat dinleyeceğiz.

Bu müziğin bestecisi, Roma'nın ilginç kişiliklerinden biri: Ermenegildo del Cinque.

Image
""

Din adamı, soylu, şair, ressam ve aynı zamanda son derece yetenekli bir viyolonselci olan del Cinque, çalgısı için şaşırtıcı sayıda eser bestelemiş. Gezginin Şarkısı için onun yaşamını ve müziğini araştırırken en çok dikkatimi çeken de bu oldu. Bugün müzik tarihinde adı pek anılmasa da viyolonsel repertuvarına bıraktığı miras öyle böyle değil.

Barok dönemin sonlarına doğru viyolonselin müzik dünyasındaki yeri değişmeye başlamıştı. Önceleri çoğunlukla bas çizgisini destekleyen bu çalgı, giderek kendi başına bir anlatım gücü kazanıyordu. Antonio Vivaldi viyolonsel konçertolarıyla çalgının olanaklarını genişletirken, sonraki kuşaktan Luigi Boccherini viyolonseli oda müziğinin ve solo repertuvarın önemli çalgılarından biri hâline getirecekti. Del Cinque de bu gelişimin içinde yer alıyordu. Ancak onun müziği, büyük konser salonlarından çok Roma'nın özel müzik toplantılarında hayat buluyordu.

Bestecimizin doğum tarihi kesin olarak bilinmiyor. Bazı kaynaklar 1700 yılını, bazıları ise 1690 dolaylarını gösteriyor. Bildiğimiz, soylu bir Roma ailesinden geldiği ve 1773 yılında aynı şehirde hayatını kaybettiği.

Montecitorio yakınlarındaki aile sarayında yaşayan del Cinque, din adamı olmasına rağmen kendini yalnızca dinsel görevlerle sınırlamamıştı. Resim yapıyor, şiir yazıyor ve müzikle yoğun biçimde ilgileniyordu. Bu çok yönlü kişiliği, dönemin Roma kültürünü anlamak açısından da ilginç çünkü Roma, 18. yüzyılda yalnızca Papalık'ın merkezi değildi. Kiliseler, aristokrat sarayları, akademiler ve özel evler, şehrin canlı müzik yaşamını besliyordu. Profesyonel müzisyenlerle müzik tutkunu soylular aynı toplantılarda buluşabiliyor, yeni eserler küçük topluluklar tarafından seslendirilebiliyordu.

Image
""

Del Cinque'nin bu çevrelerde nasıl bir yer edindiğini gösteren hoş bir belge var:

Ressam ve karikatürist Pier Leone Ghezzi, 10 Ekim 1737'de onun bir çizimini yapmış. Ghezzi yalnızca yüzünü betimlemekle kalmamış, resmin altına birkaç satır da eklemiş. Del Cinque'nin çok bilgili olduğunu, mükemmel fakat çalınması güç müzikler bestelediğini ve viyolonseli olağanüstü güzel çaldığını yazmış.

Böylece yaklaşık üç yüz yıl öncesinden gelen küçük bir tanıklıkla karşılaşıyoruz. Eski bir nota kataloğunda gördüğümüz isim, bir anda çalgısını eline alan, arkadaşlarıyla müzik yapan gerçek bir insana dönüşüyor.

Ghezzi'nin pazartesi günleri düzenlediği müzik toplantılarına del Cinque'nin de katıldığını biliyoruz. Belki o toplantılarda kendi sonatlarını seslendiriyor, belki de henüz tamamlamadığı eserleri diğer müzisyenlerle deniyordu.

Del Cinque'nin günümüze ulaşan besteleri arasında özellikle iki ve üç viyolonsel için yazdığı sonatlar dikkat çekiyor. İki viyolonsel için yüzden fazla sonat bestelediği biliniyor. Üç viyolonsel içinse on sekiz sonatı korunmuş. Bu sayılar, viyolonsel repertuvarı düşünüldüğünde gerçekten şaşırtıcı.

Üç viyolonsel için yazılmış bir eserde, aynı çalgının üç farklı sesini dinliyoruz. Biri melodiyi üstlenirken diğeri ona karşılık veriyor. Üçüncü viyolonsel çoğu zaman bas çizgisini taşıyor; ancak zaman zaman o da melodik konuşmaya katılıyor. Del Cinque'nin sonatlarında bu görev dağılımı sürekli değişiyor. İlk iki viyolonsel arasındaki karşılıklı hareket, üçüncü çalgının desteğiyle zenginleşiyor. Kimi zaman sesler birbirine yaklaşırken kimi zaman bağımsız melodiler hâlinde ilerliyor.

Sonatların çoğu dört kısa bölümden oluşuyor. Ağır ve hızlı bölümlerin birbirini izlediği bu yapı içinde del Cinque, özellikle viyolonselin farklı ses bölgelerini kullanmayı seviyor. Çalgının yalnızca koyu ve sıcak tınısına değil, tizlerdeki parlaklığına da yer veriyor.

Ghezzi'nin onun müziğini neden zor bulduğunu dinlerken anlamak mümkün.

Image
""

Burada del Cinque'nin profesyonel bir saray bestecisi olmadığını da hatırlamak gerek. Döneminde onun gibi müzikle tutkuyla ilgilenen kişiler için dilettante di musica ifadesi kullanılıyordu. Bugün “amatör” sözcüğünün bazen taşıdığı olumsuz anlamın çok ötesinden bir tanımlamaydı bu. Del Cinque için müzik, mesleki bir zorunluluktan çok, yaşamının ayrılmaz bir parçasıydı.

Nitekim ölümünden sonra evinde yapılan envanter, kitaplar, resimler, çalgılar ve müzik el yazmalarıyla dolu bir dünyayı ortaya koyuyor.

Ne yazık ki bestelerinin önemli bir bölümü zamanla kayboldu. Bugün bildiğimiz eserlerin bir kısmı, 19. yüzyılda eski müzik el yazmalarını toplayan kişilerin çalışmaları sayesinde günümüze ulaşabildi.

Bu isimlerden biri, Romalı din adamı ve müzik koleksiyoncusu Fortunato Santini'ydi. Santini'nin hazırladığı kopyalar, del Cinque'nin üç viyolonsel için yazdığı on sekiz sonatın korunmasında belirleyici oldu. Koleksiyonun daha sonra Almanya'nın Münster kentine taşınmasıyla bu notalar da Roma'dan uzaklaşmış oldu. Bestecinin yaşadığı şehirde doğan müzik, uzun bir yolculuğun ardından başka bir ülkedeki arşivde yaşamaya devam etti.

Ve nihayet 2022 yılında, viyolonselci Ludovico Minasi ile arkadaşları del Cinque'nin sonatlarından bir seçkiyi kaydettiler. Kaydın yapıldığı yer ise Roma'daki Palazzo Altemps'in tiyatrosuydu. Del Cinque'nin yaşadığı dönemde de müzik yaptığı bu mekânda, yaklaşık üç yüzyıl sonra sonatları yeniden duyuldu.

Bana kalırsa bu, müzik tarihinin en güzel karşılaşmalarından biri. Çünkü bazen eski bir besteyi yeniden dinlemek, yalnızca geçmişten gelen notaları seslendirmek değildir. O müziğin ait olduğu şehri, insanları ve yaşama biçimini de yeniden hatırlamaktır.

Ermenegildo del Cinque'nin adı bugün hâlâ çok tanınmıyor. Ama üç viyolonsel için yazdığı sonatları dinlediğimizde, 18. yüzyıl Roma'sının o canlı müzik ortamına biraz olsun yaklaşabiliyoruz.

Belki de onu tanımak için en iyi yol bu: Üç viyolonselin sesini izleyerek, bir zamanlar Roma'da yapılmış müzik toplantılarından birine konuk olmak.

Image
""

Dinleme Önerileri:

Del Cinque: Sonatas for Three Cellos
Ludovico Minasi, Cristina Vidoni, Teodoro Baù ve arkadaşları. Arcana, A528 (2022).

Del Cinque'nin müziğiyle tanışmak için iyi bir başlangıç. Albümde üç viyolonsel için altı, iki viyolonsel için iki sonat yer alıyor.

Üç Viyolonsel için 9 No.lu Sonat, Si minör — Grave
Üç çalgının seslerinin birbirine nasıl bağlandığını dinlemek için. Ağır ilerleyen bu bölüm, del Cinque'nin melodik anlatımını tanımamızı sağlıyor.

Üç Viyolonsel için 11 No.lu Sonat — Vivace con brio
Bestecinin daha canlı ve hareketli yönünü keşfetmek için. Viyolonseller arasındaki karşılıklı hareket burada özellikle belirgin.

Üç Viyolonsel için 17 No.lu Sonat, Sol minör — Adagio affettuoso
Daha içten bir müzikal anlatım. Aynı çalgı ailesinden gelen üç sesin birbirinden nasıl farklılaşabildiğine dikkat edin.

İki Viyolonsel için Sonat, Re minör — Adagio con un poco di moto
Üç yerine iki viyolonselin oluşturduğu daha yalın müzikal ilişkiyi dinlemek için.


Kaynakça

  1. Erik Harms. “Preface”, Ermenegildo del Cinque: 18 Sonatas for Three Cellos. Amadeus Verlag, 2020. Sonatların yapısı, el yazmalarının geçmişi, Fortunato Santini koleksiyonu ve günümüze ulaşan eserler üzerine ayrıntılı bilgi.
    https://www.amadeusmusic.ch/attachments/BP2832_F.pdf

  2. Del Cinque ailesinin tarihini ele alan araştırma. De Cinque (2023), özellikle “The Abbé Ermenegildo del Cinque” bölümü. Bestecinin Roma'daki yaşamı, ailesi, Pier Leone Ghezzi'nin 1737 tarihli çizimi ve ölümünden sonra hazırlanan mal varlığı envanteri üzerine.
    https://zenodo.org/records/8389633

  3. Amadeus Verlag. 18 Sonatas for Three Violoncellos, editör Erik Harms, BP 2832–2836, 2020. Sonatların modern nota baskıları ve kaynak el yazmalarına ilişkin açıklamalar.
    https://www.amadeusmusic.ch/itemcard.php?itemno=BP+2833

  4. Staatsbibliothek zu Berlin / IMSLP. 3 Sonatas for 3 Cellos, Mus. ms. 3690. Del Cinque'nin üç sonatının 19. yüzyıldan kalma el yazması kopyası.
    https://imslp.org/wiki/3_Sonatas_for_3_Cellos_(Cinque%2C_Ermenegildo_de)

  5. Arcana / Outhere Music. Del Cinque: Sonatas for Three Cellos, A528, 2022. Ludovico Minasi öncülüğündeki kayıt ve albüm tanıtım notları.
    https://www.qobuz.com/gb-en/album/del-cinque-sonatas-for-three-cellos-ludovico-minasi-cristina-vidoni-and-teodoro-bau/krj56mfhlgu6b

Benzer İçerikler

Kinto'nun Dansı
27 Ekim 2026
Ercüment Gürçay
Kemanın en büyük virtüözü: Arcangelo Corelli
16 Şubat 2025
Berna Uzunoğlu Orak
Laga luga mı, fosil yakıtlardan çıkış mı? - COP31 Özel Yayını Şimdi

COP31'de neler konuşuluyor, hangi kararlar alınıyor? Resmî müzakerelerden alternatif zirvelere, iklim hareketinin seslerinden gezegenin geleceğini belirleyecek tartışmalara, Antalya'dan gelişmeleri COP31 Özel Yayını'nda takip ediyoruz.

  -     
● Canlı Yayın
—
Şimdiki
—
Sıradaki
—
Sıradaki
—
Sıradaki