Zambiya’dan Dünyaya: Sampa The Great
Afrikon'dan Ufuk Aktaş, Zambiya'nın 1970'lerde doğan psikedelik rock geleneği Zamrock'un hikâyesinden yola çıkarak Sampa The Great'in yeni albümü "Nu Zamrock"u ele alıyor; sanatçının aile geçmişiyle kurduğu bağı, WITCH grubunun müzikal mirasını ve hip-hop, soul, caz ile Afrika ritimlerinin buluştuğu bu albümün Zamrock'a nasıl yeni bir soluk kazandırdığını anlatıyor.
Bazı müzikler dönemini geride bırakır ama etkisini hiç kaybetmez. Zamrock da onlardan biri. Üstelik bu kez hikayenin merkezinde hip-hop, soul ve caz arasında dolaşan Zambiya doğumlu bir müzisyen var. Sampa The Great, yeni albümü Nu Zamrock ile yalnızca eski bir müzik türünü yeniden gündeme getirmiyor; kendi aile hikayesini, ülkesinin müzikal geçmişini ve bugünün seslerini aynı potada buluşturuyor.
Peki, nedir bu Zamrock?
1970'lerin başında, bağımsızlığını henüz kazanmış Zambiya'da genç bir müzik sahnesi şekillenmeye başlıyor. Rock müziğin dünyayı kasıp kavurduğu bu dönemde, Zambiyalı müzisyenler de gitarları ellerine alıyor ama ortaya çıkan ses, Batı'dan gelen rock müziğin basit bir taklidinden çok daha fazlası oluyor. Psikedelik rock, funk, blues ve hard rock; yerel ritimler, melodiler ve Afrika müziğinin kendine özgü enerjisiyle buluşuyor. Bu karışım zamanla Zamrock olarak anılmaya başlıyor.
WITCH, Amanaz, Ngozi Family ve Paul Ngozi gibi isimler bu sahnenin öne çıkan temsilcileri arasında. Özellikle WITCH'in kirli gitar tonları, güçlü ritimleri ve enerjik vokalleri, Zamrock'un karakterini belirleyen unsurlardan. Dönemin toplumsal ve kültürel atmosferini de arkasına alan bu müzik, Zambiya'da kendine özgü bir ifade alanı yarattı.
Ancak bu sahnenin ömrü, müzikal etkisi kadar uzun olmuyor. Ekonomik sorunlar, değişen toplumsal koşullar ve dönemin zorluklarıyla birlikte Zamrock sahnesi zamanla geri çekildi. Ancak plaklar, kayıtlar ve dönemin hikayeleri ise müzik koleksiyonerlerinin, plak meraklılarının ve dünyanın farklı yerlerindeki keşif tutkunlarının ilgisini çekmeye devam ediyor.
İşte Sampa The Great'in hikayesi de tam bu noktada devreye giriyor.
Asıl adı Sampa Tembo olan sanatçı, Zambiya'da doğup çocukluğunu Botswana'da geçirdikten sonra müzik kariyerini Avustralya'da şekillendirdi. Hip-hop, caz, soul ve Afrika müziği arasında rahatça dolaşan kendine özgü tarzıyla kısa sürede dikkat çekti. Özellikle 2017 tarihli Birds and the BEE9 ve 2019'da yayımlanan The Return albümleriyle uluslararası müzik sahnesinde kendine sağlam bir yer edindi. Ancak Sampa'nın müziğinde coğrafya ve kimlik meselesi her zaman önemli bir yer tutuyor.
Sampa Tembo Avustralya'da kariyerini geliştirirken zaman zaman kendi köklerini ve Zambiyalı kimliğini temsil etme sorumluluğunu da üzerinde hissettiğini anlatıyor. Pandemi döneminde Zambiya'ya dönmesi ise müziğiyle kurduğu ilişkiyi yeniden şekillendirdi. Ülkesindeki müzisyenlerle birlikte kaydettiği 2022 tarihli As Above, So Below, bu dönüşün en önemli sonuçlarından biri. Albümde Zambiya'nın yerel müzik gelenekleri, hip-hop, trap, R&B ve Zamrock etkileri bir araya geliyor.
Fakat Sampa'nın Zamrock ile ilişkisi, yalnızca müzikal keşiflerden ibaret değil. Hikayenin çok daha kişisel bir tarafı var.
Sampa, bir gün kız kardeşiyle birlikte Watchmen dizisini izlerken WITCH'in "Living in the Past" şarkısına denk geliyor. Şarkıyı duyduğu anda grubun Zambiyalı olduğunu fark ediyor ve kim olduklarını araştırmaya başlıyor. Sonrasında ise oldukça şaşırtıcı bir gerçekle karşılaşıyor: WITCH'in kurucu üyelerinden George Kunda, yani Groovy Joe, kendi dayısı.
İnsan bazen aile albümlerinde değil, bir plakta buluyor geçmişini. Sampa için bu keşif, yıllardır müziğinde izlerini taşıdığı kültürel mirasla doğrudan bağ kurmasını sağlıyor. Üstelik George Kunda ile tanışıp birlikte çalışma fırsatı da buluyor. Kunda'nın müzikal hafızası ve Zamrock'un doğuşuna dair anlattıkları, Sampa'nın bu mirasa yaklaşımında önemli bir rol oynuyor. As Above, So Below döneminde başlayan bu bağ, yeni albümün çıkış noktasına dönüşüyor.
Ve karşımızda şimdi Nu Zamrock!
30 Ekim 2026'da Loma Vista Recordings etiketiyle yayımlanan, 16 parçalık albüm, Zamrock'un 1970'lerdeki ses dünyasını bugünün müzikal imkânlarıyla yeniden yorumluyor. Sampa burada geçmişi olduğu gibi yeniden üretmeye çalışmıyor. Psikedelik gitarlar, Afrika ritimleri, hip-hop, soul ve rock arasında kurduğu ilişkiyle Zamrock'a kendi yorumunu getiriyor. Bir anlamda, eski bir müzik türünü müzede sergilenen bir hatıra olmaktan çıkarıp yaşayan, dönüşen ve yeni kuşaklara aktarılabilen bir sese dönüştürüyor.
Albümün açılışında George Kunda'nın sesini duymamız da bu açıdan oldukça anlamlı. Kunda, WITCH'in geçmişini anlatırken aslında albümün bütününe yayılan bir hafızanın kapısını aralıyor. Sampa, ailesinden gelen bu sesi yalnızca bir konuk olarak kullanmıyor; onu yeni kuşağın müzikal yolculuğuna eşlik eden bir anlatıcıya dönüştürüyor.
Albümün prodüksiyonunda Cadenza'nın yanı sıra Zambiyalı prodüktörler Mag44 ve Solomon Moyo da yer aldı. Sia, KAMAUU, Mwanjé ve Nicole Gumbe gibi isimlerin katkıları da albümün farklı müzikal yönlerini zenginleştiriyor. Özellikle Sia'nın konuk olduğu "Supernova", bu farklı dünyaların nasıl bir araya gelebildiğini gösteren parçalardan biri.
Burada bence önemli olan, Sampa'nın yaptığı işi bir nostalji projesi olarak görmemek. Çünkü Nu Zamrock, 1970'lerin Zambiya'sına dönüp o dönemin seslerini yeniden kaydetmekten ibaret değil. Aksine, o dönemde müzik üreten insanların açtığı yolu bugünün koşullarında devam ettirme çabası. Sampa'nın da röportajlarında altını çizdiği gibi, amaç eski Zamrock'u birebir yeniden yaratmak değil, bu müziğin sınırlarını genişletmek ve yeni bir kuşağın kendi sesini bulmasına alan açmak.
Bütün bunları düşününce albümün adı da daha anlamlı hale geliyor. Nu Zamrock, yalnızca yeni bir müzik türü tanımı değil; geçmişle gelecek arasında kurulan bir bağın ifadesi. Sampa The Great, kendi hikayesini anlatırken aslında kendisinden önce gelen müzisyenlerin hikayesini de yeniden görünür kılıyor.
Belki de bu albümün en güzel tarafı tam olarak burada. Bazen yeni bir şey yaratmak için sıfırdan başlamak gerekmiyor. Biraz geriye bakmak, daha önce duyulmamış gibi gelen seslere kulak vermek ve onların bugün hâlâ neler söyleyebileceğini keşfetmek yeterli olabiliyor. Sampa The Great de Nu Zamrock ile bunu yapıyor: Zamrock'un geçmişine sahip çıkarken geleceğine de kendi imzasını atıyor.
Benzer İçerikler
35. yılında Akbank Caz Festivali: Gözde Sivişoğlu ile söyleşi
İlksen Mavituna
2021 biterken yerli müzik sahnelerinden 25 albüm
Tuğçe Yapıcı
Kinto'nun Dansı
Ercüment Gürçay
Kes / Biç #09
Deniz Bankal