Kültürel Miras ve Koruma: Kim İçin? Ne İçin?’de Asu Aksoy ve Burçin Altınsay, Adalar Müzesi’nin 22 Mayıs’ta Büyükada’da açacağı Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi’ni serginin küratörü Deniz Koç ve Adalar Vakfı Adalar Müzesi Yönetim Kurulu Başkanı mimar Ali Erkurt ile İstanbul’un en önemli miras yapılarından biri olan Büyükada Rum Yetimhanesi’nin sosyal tarih içindeki hafızası ile yapının korunup kamusal yaşama yeniden kazandırılması için yıllardır süren mücadele üzerinden konuşuyorlar.
Kuruluşunun 16. yılını kutlayan Adalar Müzesi'nin Büyükada’da açtığı 'Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi’ni konuşuyoruz. İstanbul’un en önemli miras yapılarından biri olan Büyükada Rum Yetimhanesi ile ilgili bu sergi, adalarda bu konuda düzenlenmiş bir ilk.
Konuklarımız serginin küratörü Deniz Koç ve sergiyi düzenleyen Adalar Müzesi Adalar Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Ali Erkurt ile uzun zamandır kamuoyunda ilgi odağı olan Büyükada Rum Yetimhanesi ile ilgili bir sergi yapmaya nasıl karar verildiğini, serginin ana fikrini ve kapsamını konuşuyoruz. Sergi, 22 Mayıs 2026 tarihinde açılıyor ve bir sene boyunca Adalar Müzesi’nde gezilebilecek. Bilgi için bu adrese bakılabilir ve ayrıca müzenin sosyal medya hesaplarından da etkinlikler takip edilebilir.
Rum Yetimhanesi konulu İstanbul’da ilk kapsamlı sergi 2018’de '206 Odalı Sessizlik: Büyükada Rum Yetimhanesi Üzerine Etüdler' başlığı ile 4. İstanbul Tasarım Bienali’nin paralel etkinliği olarak Galata Rum İlkokulu’nda yer almıştı. 2018 yılında Yetimhane, “Europa Nostra Tehlike Altındaki 7 Kültürel Miras Alanı Listesi”ne alınmış ve bu sayede yetimhanenin korunması konusu ulusal ve uluslararası alanda görünürlük kazanmış, bu değerin korunması üzerine tartışmalar yaygınlaşmıştı.
Büyükada Rum Yetimhanesi, Büyükada’nın koruma altına alınmış miras varlıklarının en önemlilerinden birisi ve birçok değeri bünyesinde barındırıyor. Dünyanın en büyük ahşap binalarından birisi olarak, başlangıçta bir otel olarak inşa edilmiş, ardından otele izin verilmeyince de 1903’ten kapatıldığı 1964 yılına kadar yetimhane olarak kamusal bir işlev yerine getirmişti. Yetimhane, heybetli ahşap yapısı ötesinde elle tutulamayan, sosyal ve manevi değerlere sahip.
Büyükada Rum Yetimhanesi, I. Dünya Savaşı ve nüfus mübadelesi gibi toplumları derinden etkileyen sarsıcı olayların yaşandığı süreçte Anadolu’dan binlerce yetim Rum çocuğun yuvası ve okulu olarak çalıştı. Bu bakımdan yetimhane bir hafıza mekanı; sadece yetimler değil, Yetimhane’de çalışmış öğretmenler, idareciler, destek olmuş hayırseverler, Rum toplumu, adalılar ve İstanbulluların geçmişine nüfus etmiş bir varlık.
Yetimhane binası, Büyükada’nın tepesindeki yerinde kapatıldığı 1964’den beri yaşlanıyordu. Adalar Müzesi önemli bir adım atarak bina ölmeden Rum Yetimhanesi’nin hafızasını ortaya koyan bir sergi çalışması yaptı. Sergi, sadece Rum yetimhanesini ve dönemin sosyal tarihi anlatmakla kalmıyor; aynı zamanda yetimhaneye ev sahipliği yapmış binanın korunması konusunda yıllarca verilmekte olan mücadeleyi de kapsamlı bir şekilde ele alıyor.
Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi’nin Rum Patrikhanesi tarafından yetimhanenin restorasyonuna ilişkin 5 Haziran 2025’te duyurduğu kararı ardından düzenleniyor olması da önemli. “Büyükada Rum Yetimhanesi Alanının Restorasyonuna İlişkin Karar Duyurusu”nda, “1960’lı yıllarda, faaliyetinin durdurulmasının hemen ardından, zamana yenik düşmüş ve ciddi tahribata uğramış ahşap yetimhane kompleksinin restorasyonu için finansman bulunmasına yönelik birçok girişim ve sayısız uğraş maalesef sonuçsuz kalmıştır,” denildikten sonra, “Söz konusu alanda Büyükada'nın mimari ve sosyal karakterine uygun, çevreye özen göstererek ekolojik bina standartlarına uyumlu turizm faaliyetlerinin geliştirilmesi maksadıyla gerekli girişimlerde bulunulması hususunda İstanbul Rum Patrikhanesi yönetiminin oybirliğiyle karar verdiği," söylenmekteydi.
Büyükada Rum Yetimhanesi Sergisi’nin çökmekte olan bu miras varlığının korunarak, hafızasının alana getirilecek yeni işlevlerle yaşatılmasının nasıl sağlanacağı konusunda düşünme ve tartışma zeminini geliştirmek açısından ihtiyaç duyulan alanı açacağı ve farklı paydaşların sürece katılımına katkı sağlayacağı bekleniyor.
