Ömer Madra ile 10 Maddede İklim Değişikliği | Ekokırım

Ekokırım yani “ekolojik soykırım” hukuk literatürüne yakın zamanda giren bir kavram. Soykırım suçlarını tanımlayan Uluslararası Ceza Mahkemesi henüz “eko-kırımı” soykırım suçları içerisinde tanımlamıyor. 

Ama yine de Roma Statüsü'ne bağımsız bir uluslararası suç olarak eklenmesi konusunda hukukçuların ısrarlı talepleri de sürüyor. Kavram, Amerikalı biyolog Arthur W. Galston'a atfediliyor. 

Galston, Vietnam Savaşı sırasında ABD'nin Portakal gazı gibi kimyasal silahları kullanarak ormanları ve bitki örtüsünü yok etmesine karşı çıkan bilim insanlarından biri. 1970'te Washington'da yapılan Savaş ve Ulusal Sorumluluk Konferansı’nda “ecocide” kavramını kullanmış ve böyle bir çevresel felaketi önleyecek uluslararası bir anlaşma yapılmasını önermişti. İki yıl sonra, 1972'de Stockholm'de düzenlenen ilk BM İnsan Çevresi Konferansı'nın açılış konuşmasında İsveç Başbakanı Olof Palme, Vietnam Savaşı'nın çevresel yıkımını eleştirerek bunu “ecocide”, ekokırım olarak nitelendirmişti. Kavram, 2021’de, epey yıl sonra, hatta 40 yıl sonra, tekrar gündemimize girdi. 

Stop Ecocide Foundation yani Ekokırımı Durdurun Vakfı tarafından oluşturulan Ekokırımın Yasal Tanımı İçin Bağımsız Uzmanlar Paneli, aralarında uluslararası hukukçuların bulunduğu 12 kişilik bir uzman grubu olarak çalışmaya başladı ve bu çalışma sonucunda ekokırımın şu şekilde bir tanımı çıkıyor ortaya: “Eko-kırım; bu eylemlerden kaynaklanabilecek ciddi ve yaygın ya da uzun vadeli çevre zararı olasılığının bilincinde olarak, yasa dışı veya keyfi bir şekilde işlenen eylemler anlamına gelir." 

Türkiye'deki duruma gelince, Türkiye’deki ekoloji örgütleri, meslek odaları ve sivil oluşumları da 2023 yılında "Yurttaş Ekokırım Yasasını Yapıyor" başlıklı kitlesel bir kampanya başlatıyorlar. Kampanya kapsamında hazırlanan kanun teklifi taslağı var, Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 77. maddesinde yer alan "Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suçlar" başlığının "Soykırım, İnsanlığa ve Gezegene Karşı Suçlar" olarak değiştirilmesi talep ediliyor. Türkiye genelinde toplanan 25.000'i aşkın ıslak imza, 28 Kasım 2023’te çevre aktivistleri ve milletvekilleri aracılığıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı'na yasa teklifi olarak sunuldu. Sunuldu da ne oldun diyeceksiniz, yasa mecliste onaylanmadı.

Dünyada da henüz çok az ülke ekokırımı kabul etmiş durumda. Fakat Rusya, Ukrayna (birbiryleriyle çarpışmaktalar), Ermenistan, Vietnam gibi ülkeler ekokırımı içeren ulusal kanunlara sahipler. Belçika ise 2024 yılında ekokırımı sadece kendi ceza kanununa eklemekle kalmıyor, uluslararası hukukta da ekokırımı tanıyan ilk Avrupa ülkesi oluyor.

Yine 2024 yılında Vanuatu, Fiji ve Samoa gibi iklim krizinden en çok etkilenen ve yokoluş tehlikesinin ta kendisine rastlamakta olan ülkeler, ada devletleri, ekokırımın Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni kuran Roma Statüsü'ne beşinci uluslararası suç olarak eklenmesi için resmi bir değişiklik önerisi sürecini de başlatmış durumda.