Fosil yakıtlardan çıkış

İklim saati. Geri dönülmez noktaya ne kadar kaldığını gösteren iklim saatine baktık ve başladık. 

Fosil yakıtlardan çıkış. 

İlginçtir ki, 1980’lerden bu yana iklim değişikliğinden söz edilirken ve bu konuda 1992’de Çerçeve Sözleşme imzalanmış, 2015 yılında da Paris İklim Anlaşması imzalanmışken yakın zamana kadar hiçbir uluslararası sözleşmede, anlaşmada ve hatta COP sonuç bildirilerinde iklim değişikliğine neyin sebep olduğu yer almıyordu! 

Uzun yıllar boyunca esas fail yerine sera gazı emisyonlarının azaltımından söz edildi bütün bu zirve kararları ve metinlerinde. Taa ki son birkaç yıla kadar. 2021’de Glasgow’daki COP26 sırasında ilk kez fosil yakıtlar kavramı sonuç bildirisinde de yer aldı. Aldı da son derece muğlak ifadelerle. 

Yani verimsiz fosil yakıt sübvansiyonlarının kaldırılması ve de kömürden elektrik üretiminin kademeli olarak azaltılması gibi ifadeler yer aldı bu zirvenin çıktılarında. 

Ancak petrol ve doğalgaz kelimeleri hiç geçmedi. 2023 yılında bir fosil yakıt devleti olan Birleşik Arap Emirlikleri’nin Dubai kentinde COP28’de ise ilk kez “fosil yakıtlar” kelimeleri sonuç bildirisinde yer aldı. 

Böylece ilk kez bir COP kararında: “enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma” tabiri kullanılmış oldu. Aslında taslak metninde fosil yakıtlardan çıkış deniyordu da petrol devletlerinin itirazlarıyla bu kelime uzaklaşma şeklinde değiştirildi. 

Fakat bu bile bir ilk olduğu gibi son oldu. Sonraki hiçbir COP’ta bir daha bu ifadelere yer verilmedi! 

Ancak cin şişeden bir kez çıkmıştı. Başını Vanuatu ve Tuvalu gibi küçük ada ülkelerinin çektiği ülkeler 2022'de BM Genel Kurulu'nda fosil yakıtların yayılmasının önlenmesi konusunda uluslararası bir anlaşma çağrısını öne çıkardılar. Çünkü varoluşları büyük tehlike altındaydı. Sonraki yıllarda girişim başka devletler tarafından da desteklendi. 

Bu devletler Fosil Yakıtların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması imzalanması için çeşitli sivil toplum kuruluşlarının da desteğiyle Fosil Yakıt Anlaşması İnisiyatifi’ni oluşturdu. Son olarak da Nisan ayında Kolombiya’da biraraya gelen 60 kadar devlet, ki aralarında gözlemci statüsünde de olsa Türkiye de vardı, bu süreçteki ilk uluslararası zirveyi düzenlemiş oldular. Fosil yakıtlar kavramının sonuç bildirisinde yer alıp almaması bu Kasım’daki Antalya’daki COP31 sırasında da önemli tartışmalardan biri olacak gibi görünüyor. Bakalım.